Tranh & Ảnh nghệ thuật
Giá sách Cửa Việt
Liên kết Website
Thống kê
Bài đăng : 10012
Người online: 51
Truy cập trong ngày: 54
Lượt truy cập
Giới thiệu Tạp chí số mới
Số 277 (10 - 2017)
Email chuyên mục
Email chung tapchicuaviet@gmail.com

Bút ký
camnhung1308@gmail.com
Truyện ngắn
hkzanh@gmail.com
Thơ
nguyendieuai87@gmail.com
Văn hóa thời đại thuyliencuaviet@gmail.com
Người & Đất quê hương letrongthi79@gmail.com
Tranh - Ảnh Mỹ thuật htt383@gmail.com



Hoành phi, câu đối – Nơi lưu giữ và phát huy nhừng giá trị văn hóa truyền thống của người Việt Quảng Trị
 Nguyễn Thị Nương

Văn hóa truyền thống là sự ngưng kết những giá trị, những tinh hoa của quá trình sáng tạo văn hóa, của đời sống xã hội và truyền thống lịch sử của mỗi dân tộc. Những tri thức và kinh nghiệm tích lũy được, những sáng tạo và những chiến công trong lịch sử là mạch nối, là chất kết dính cá nhân với cộng đồng trong mạch nguồn phát triển của xã hội, không bị lãng quên, được lưu giữ và chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác dưới nhiều hình thức khác nhau và trở thành tài sản vô giá của dân tộc.

Để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống thì có rất nhiều cách thức và phương pháp khác nhau trong đó có vai trò của hoành phi và câu đối. Hoành phi, câu đối là những câu chữ ngắn gọn, súc tích và mang ý nghĩa sâu sắc nhằm lưu giữ những giá trị tốt đẹp về truyền thống văn hóa đạo đức trong xã hội. Và để những câu chữ (hoành phi, câu đối) mang những giá trị tốt đẹp đó đến với mọi người thì người xưa thường thể hiện trên nhiều chất liệu khác nhau như viết lên giấy; viết trên vải lụa; viết/khắc lên các tấm gỗ sơn son thếp vàng hay được đắp bằng xi măng, ghép sành sứ và treo ở những vị trí trang trọng nhất trong các đền, chùa, đình, miếu, nhà thờ họ hay trong các gia đình khá giả. Đó là cách mà ông cha ta lưu truyền những lời răn dạy hay bày tỏ những ước nguyện cho dòng tộc mình về sau mãi mãi được phát triển… Mặc dù được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau và được treo ở những địa điểm khác nhau song nội dung và mục đích chung của hệ thống hoành phi, câu đối cuối cùng đều nhằm đến một số nội dung cơ bản đó là:

Về Câu đối với các nội dung thường ngợi ca phong cảnh hữu tình và địa cuộc của công trình - sự hội tụ mỹ mãn của yếu tố phong thủy nơi thờ tự; ngợi ca ghi nhớ công lao to lớn của thần linh, của tiền nhân và tổ tiên ông bà và cuối cùng là gửi gắm sự kỳ vọng ước mong được che chở để cuộc sống bình yên, hạnh phúc. Đặc biệt ở các nhà thờ họ thì câu đối thường thể hiện những lời răn dạy đối với hậu thế, khuyến khích làm điều thiện, nêu cao tinh thần và ý chí quyết tâm đoàn kết để cùng nhau xây dựng dòng họ ngày một thịnh vượng.

Hoành phi có nội dung thường là sự khẳng định công đức, uy quyền và sự oai linh của những vị thần được thờ tại đó. Mặt khác còn là sự nhắn nhủ, răn dạy con cháu và những thế hệ sau ghi nhớ công đức tổ tiên tiền nhân.

Với vẻ đẹp nho nhã cùng ý nghĩa sâu xa, hoành phi, câu đối được lưu giữ, tồn tại trong nhiều không gian linh thiêng, xứng đáng là một di sản văn hóa của người Việt nói chung và người Quảng Trị nói riêng.

Khi nghiên cứu nội dung của các bức hoành phi, những cặp đối liễn, chúng ta nhận thấy được sự uyên bác trong chọn lựa câu, chữ để thể hiện mong muốn của từng gia đình, dòng họ. Những từ ngữ được chọn để viết lên hoành phi, câu đối luôn có sự chọn lọc rất kỹ càng bởi chữ ít, ý nhiều hay một chữ thôi cũng gửi gắm bao tâm tư, tình cảm của con người; nó thể hiện một phần những giá trị truyền thống mà người dân Việt muốn lưu giữ và truyền dạy cho con cháu muôn đời. Chính vì vậy, việc tìm ra những giải pháp nhằm khai thác giá trị đạo đức, triết lý nhân sinh của hoành phi, câu đối trong việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là một công việc cần thiết và vô cùng ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay.

Qua khảo sát tại một số địa điểm trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, chúng tôi nhận thấy: Hoành phi có nội dung thường là làm rõ tư tưởng chủ đề của một đôi câu đối. Hoành phi thường được treo trên mi cửa còn đôi câu đối thường được treo hoặc dán ở hai bên phải trái của cửa ra vào hoặc các cột trụ tạo thành một hình thế chữ “môn”.

Trên bức hoành phi còn có ghi cả niên hiệu (ngày, tháng, mùa, năm tạo lập), thậm chí nếu bức hoành phi là do một người con cháu nào đó cúng thì có ghi tên tuổi cụ thể của người đó. Với những hoành phi này thường được treo tại các nhà thờ họ.

Một số hoành phi, câu đối tiêu biểu như:

Hoành phi tại đình làng Nghĩa An - phường Đông Thanh - thành phố Đông Hà:

                                                Đức đại khai tiên

                                        (Đức lớn mở mang từ trước)

Hoành phi tại nhà thờ họ Lê làng Đại Áng - phường Đông Lương - thành phố Đông Hà:

                                                Ẩm hà tư nguyên

                                         (Uống nước nhớ nguồn)

Câu đối tại miếu Hội đồng làng Hà Thanh - xã Gio Châu - huyện Gio Linh.

- Hà thủy trừng thanh lưu vĩnh tích

- Linh sơn thắng cảnh hội lai triều

(Dòng nước trong xanh lưu tích cũ

Núi thiêng cảnh đẹp hội nơi này).

Câu đối tại nhà thờ họ Lê làng Lạc Tân – thị trấn Gio Linh.

                                    - Thiết niệm từ đường ân tổ đức

                                    - Quang thùy tái tạo sùng tiên linh

                        (Thiết nghĩ từ đường là nơi ghi nhớ ơn đức tổ tiên

                                    Đời sau tu sửa tôn thờ vong linh tiền nhân).

Câu đối tại đình làng Trung Chỉ - phường Đông Lương - thành phố Đông Hà.

- Tiền nhân thiết lập thiên niên thịnh

                                    - Hậu thế tu bồi vạn đại vinh

                                    (Tiền nhân xây dựng muôn đời vững

                                    Hậu thế bồi đắp mãi mãi vinh)..

Mỗi một bức hoành phi, một cặp câu đối đều mang nhiều giá trị cả về nội dung lẫn hình thức.

Về nội dung:

Câu đối dù sử dụng bất cứ trường hợp hay hoàn cảnh nào thì cũng đều do các nho sĩ hay thầy đồ làm ra. Các nhà nho sáng tác ra câu đối để ghi lại cảm tưởng của họ hoặc là hồi tưởng lại những câu chuyện xưa cũ, cảm tạ một tấm lòng, ca tụng những điều đạo đức tốt đẹp hay nói ý, nói kháy những thói hư, tật xấu đương thời… Thực chất của câu đối chính là nghệ thuật chơi chữ, là cách rèn luyện cho người ta tài ứng phó nhanh nhẹn, hoạt bát. Nghệ thuật chơi chữ khiến cho những câu đối thực sự trở nên thâm thúy. Người ta ăn nhau cũng chính ở chỗ chơi chữ ấy. Hoành phi câu đối thể hiện nét chữ tài hoa của người viết.

Chính vì ít chữ nhưng nội dung lại hết sức thâm thúy nên hoành phi, câu đối luôn có một giá trị trọng yếu trong đời sống tinh thần, đạo đức cũng như tình cảm của người Việt Quảng Trị nói riêng, người Việt Nam nói chung. Người xưa thường treo một bức hoành phi hay đôi câu đối liễn trong nhà, trong đình, chùa đều góp phần giúp cho con cháu trong nhà, trong họ tộc hay người dân trong làng biết được gốc tích của dòng họ, làng xóm; hiểu được những thuần phong mỹ tục tốt đẹp của gia đình từ đó giúp con người hướng đến những giá trị chân, thiện, mỹ trong cuộc sống thường ngày.

Thông qua nội dung của hoành phi, câu đối đã thể hiện rõ nét tư tưởng văn hóa, đạo đức, tập tục cũng như quan niệm về cuộc sống, về cách đối nhân xử thế của các thế hệ cha ông đi trước.

Về hình thức:

            Hoành phi, câu đối được xem như những bức “thư họa”. Trên một chất liệu bền vững người xưa đã chạm, khắc, sơn, thếp… để tạo ra những bức “tranh chữ” bề thế, sang trọng. Tùy theo mục đích sử dụng mà có khi người ta viết câu đối trên vải, thêu trên lụa, khắc trên gỗ sơn đỏ bóng, cũng có khi người ta cẩn trên xà cừ, trên chất liệu đồng, thậm chí cả trên đồ sứ hay thủy tinh…

Ở Quảng Trị phổ biến có hai loại hoành phi đó là hoành phi trang trí và hoành phi thờ tự. Hoành phi trang trí thường được treo ở phòng khách hay ở gian giữa của ngôi nhà vừa để trang trí vừa thể hiện một tín niệm nào đó của chủ nhân; đôi khi là một lời khuyên dạy của tiền nhân với hậu thế trong gia tộc. Hoành phi thờ tự là loại hoành phi thường được treo trong các không gian linh thiêng như đình, chùa, đền, miếu, nhà thờ họ… nội dung có thể là ghi rõ địa danh hoặc là những mỹ tự được thờ phụng thể hiện sự trang nghiêm, tôn kính của công trình đó.

Hoành phi, câu đối cũng thể hiện sự tinh xảo, tính thẩm mỹ cao của những người thợ chạm bởi hoành phi, câu đối có khi chỉ là một mảnh gỗ hình chữ nhật có khung bao quanh nhưng có khi lại được thể hiện theo kiểu cuốn thư, văn tự khắc nổi hay chạm sâu theo các kiểu chữ triện, chữ lệ rất cầu kỳ, được sơn thếp rực rỡ, khung ngoài có khắc chạm các đồ án trang trí rất công phu, đẹp mắt.

Mặc dù hoành phi câu đối mang nhiều giá trị về mặt nội dung cũng như hình thức, là một trong những nét văn hóa được lưu giữ tương đối phổ biến trong các gia đình người Việt. Tuy nhiên, để phát huy hết giá trị của chúng thì cần thiết phải khôi phục lại hệ thống các nhà thờ họ, từ đường, có ý thức bảo tồn, lưu giữ các nếp nhà cổ, hệ thống hoành phi, câu đối của các dòng họ, cổ vũ việc người dân bảo vệ các ngôi nhà cổ trước sức mạnh đô thị hóa hiện nay. Mặt khác, cần đưa những nội dung răn dạy, giáo dục của hệ thống hoành phi, câu đối vào các quy định của dòng họ để có sự thống nhất trong giáo dục và truyền dạy tư tưởng đạo đức.

Trong mỗi dòng họ cũng cần thiết phải nâng cao việc giáo dục đạo đức cho mọi người. Cần giải thích rõ ý nghĩa sâu xa nội dung trong các bức hoành phi, câu đối để truyền đạt lại lời dạy bảo của tiền nhân đó với hậu bối, từ đó tạo sức mạnh bền bỉ cũng như là sợi dây xuyên suốt lưu giữ những giá trị văn hóa lâu bền.

Hiện nay, trước thực trạng chữ Hán không còn phổ biến vì vậy tại các di tích, đình, chùa, miếu, nhà thờ họ hay từ đường... nên nhờ những người có vốn hiểu biết sâu rộng về chữ Hán dịch và chỉ ra ý nghĩa một cách chính xác để tiến hành ghi chép, sao lưu lại làm tài liệu giáo dục cho các thế hệ sau. Bên cạnh đó, cần phiên âm, dịch nghĩa để giải thích, tạo hứng thú cho người nghiên cứu, tìm hiểu.

Hoành phi, câu đối đã, đang và sẽ là một trong những vật dụng lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo và lâu bền của gia đình, dòng họ và cả dân tộc. Chính vì thế, việc áp dụng các biện pháp hợp lý sẽ đem lại hiệu quả cao trong việc giáo dục thế hệ trẻ qua hoành phi, câu đối.

N.T.N






Các bài viết cùng chủ đề

      
      
      
      
      
      
      
      
      
      

Giấy phép số 229/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 3 tháng 12 năm 2008
Tòa soạn: 128 Trần Hưng Đạo - Đông Hà - Tỉnh Quảng Trị • E-mail: tapchicuaviet@gmail.com • Điện thoại: 053.3852458

Copyright © 2008 http://www.tapchicuaviet.com.vn - Thiết kế: Hồ Thanh Thọ • wWw.htt383.com