Tranh & Ảnh nghệ thuật
Giá sách Cửa Việt
Liên kết Website
Thống kê
Bài đăng : 10012
Người online: 44
Truy cập trong ngày: 47
Lượt truy cập
Giới thiệu Tạp chí số mới
Số 277 (10 - 2017)
Email chuyên mục
Email chung tapchicuaviet@gmail.com

Bút ký
camnhung1308@gmail.com
Truyện ngắn
hkzanh@gmail.com
Thơ
nguyendieuai87@gmail.com
Văn hóa thời đại thuyliencuaviet@gmail.com
Người & Đất quê hương letrongthi79@gmail.com
Tranh - Ảnh Mỹ thuật htt383@gmail.com



Khu lăng mộ và danh nhân Trần Đình Ân
 Hoàng Ngọc Thiệp

Trần Đình Ân người làng Hà Trung, huyện Minh Linh, phủ Quảng Bình, xứ Thuận Hóa (nay thuộc xã Gio Châu, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị). Ông vốn sinh ra trong một gia đình dòng dõi quan lại, là con thứ ba của Trần Hữu Chí, làm quan đến chức Cai hạp lệnh sử. Mấy anh em của Trần Ðình Ân đều làm quan dưới thời các chúa Nguyễn. Trần Ðình Ân sinh năm Bính Dần (1625), mất ngày mồng 6 tháng Giêng năm Bính Tuất (1706), thọ 81 tuổi. Ông làm quan thời các chúa Nguyễn, trải qua bốn đời chúa: Thượng Vương Nguyễn Phúc Lan, Hiền Vương Nguyễn Phúc Tần, Nghĩa Vương Nguyễn Phúc Trăn, Minh Vương Nguyễn Phúc Chu. Ông có cả thảy năm người vợ và hai mươi bốn người con. Những người con trai của ông về sau này đều làm quan như: Trần Đình Khánh, Trần Đình Thuận...

Quá trình thăng quan tiến chức của Trần Ðình Ân bắt đầu từ một Thủ bạ (1667), thăng lên Cai hợp (1684) rồi lên Câu kê kiêm Tri bạ (1687), Cai bạ phó đoán sự (1689) và cuối cùng là Tham chính chánh đoán sự (1700). Suốt đời theo phò chúa Nguyễn, vốn là người có tính trung hậu, khoan hòa, độ lượng lại có tâm huyết với việc khôi phục và mở mang xứ Ðàng Trong; đặc biệt ông là người rất giỏi việc binh nên được các chúa Nguyễn yêu mến và tin dùng, nhân dân quý trọng. Làm quan trong một thời kỳ mà xã hội Việt Nam đang rối ren bởi nạn tranh chấp giữa các thế lực Lê - Mạc, Mạc - Trịnh, Trịnh - Nguyễn, nên ông có những hiểu biết khá tường tận hoàn cảnh xã hội đương thời. Qua ông, về sau, Nguyễn Khoa Chiêm - người con rễ - tác giả của bộ sách “Nam triều công nghiệp diễn chí” thu được những tài liệu khá chuẩn xác và cả những câu chuyện hư, thực, vui, buồn trong thời kỳ nội chiến. Tài thao lược của Trần Ðình Ân có thể thấy rõ trong kế hoạch “Dĩ dư phá dư” (Lấy rỗng phá rỗng) mà ông vạch ra cho Nguyễn Phúc Thuần để đánh bại quân Trịnh ở lũy Trấn Ninh vào tháng Tám năm Nhâm Tý (1672). Hơn thế, ông còn cống hiến nhiều sức lực cho sự nghiệp xây dựng và mở mang xứ Ðàng Trong. Những lần thừa lệnh chúa đi kinh lý các vùng trong hai phủ Thuận Hóa, Quảng Nam, ông đã đề xướng nhiều việc khuyến nông, cho đắp đập Hà Trung, Hà Trữ, mộ dân khai khẩn các vùng đất mới. “Nhiều làng trước đó do ông khẩn điền, lập ấp về sau thành hiệu tôn làm thần khai canh”. Là người sùng đạo Phật, ông đã cho xây dựng nhiều chùa chiền; đáng chú ý nhất là chùa Hòa Vinh ở huyện Phú Vang dựng năm 1667. Những năm mất mùa, ông tham kiến cho chúa đề nghị giảm tô thuế cho dân...

Tháng Tám năm Quý Mùi (năm thứ 12 đời Nguyễn Phúc Chu - 1703), vị tham chánh Trần Ðình Ân 78 tuổi sau khi từ chức về làng đã sử dụng khu đền tháp của người Chăm để ở và tu đạo lấy tên là chùa Bình Trung. Ông cho xây nhà bia, dựng một bia đá ghi bài thơ và bài tự do chính chúa Nguyễn Phúc Chu đề tặng trên một lĩnh hoa trắng khi ông cáo quan về làng.

Nhà bia xây bằng gạch, vữa vôi, hình dáng như một ngôi miếu cổ có diện tích 9m2, cao gần 5m, mặt quay về hướng Nam. Trần nhà bia hình vòm cuốn, mặt sau xây bít kín, ba mặt còn lại mở ba cửa vòm cuốn. Cách thức giống như các đền miếu khá đặc trưng vùng Trị - Thiên thế kỷ XV - XVIII. Phía trước nhà bia có một bức cuốn thư đắp bằng vữa ghi bốn chữ Hán Tứ Triều Thạc phụ. Bên trong dựng một tấm bia bằng đá sa thạch, cao 1,5m, rộng 0,9m, đứng trên một bệ đá hình rùa giống như các tấm bia tiến sĩ ở Văn Miếu Hà Nội. Tấm bia này có tên là Tứ công thần bia. Mặt trước bia chạm những áng mây hồi cố vây xung quanh. Trán bia chạm hình mây và mặt nguyệt. Hai bên khung chạm các dải hoa thị kéo từ trên xuống dưới. Trong lòng tấm bia khắc chìm một bản Hán tự, chữ viết theo lối chân, khá sắc sảo, còn rất rõ. Nội dung bản Hán tự gồm hai phần: phần đầu là một bài tự, phần sau là một bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú. Dịch nghĩa như sau: “Quốc chúa Thiên túng đạo nhân ngự chế thơ và tựa, sắc cho Tham chánh chính đoán sự Ðông Triều Hầu Trần Ðình Ân từ chức quy hương. Khanh trải giúp bốn triều, quốc chính triều cương có nhiều giúp đỡ. Bề tôi siêng năng, duy khanh hơn cả. Lại tính hay nhún nhường êm dịu, vui đạo thích lành, cho nên lan quế thơm tho, một nhà vinh hiển. Tuổi gần tám chục, mà chưa suy hèn, thực là phúc thọ cho nước nhà ta. Nay vì mến đạo ưa tĩnh, từ quan chức về làng, Ta (chỉ Nguyễn Phúc Chu), hai ba lần cố giữ mà cuối cùng không cản được chi. Khi từ biệt ra về, ta đặc tứ 10 mẫu ruộng và 10 lính hầu để dưỡng lão. Sợ thế chưa phỉ lòng Ta nên tặng một bài thơ thất ngôn để trọn ý Ta vậy. Thơ rằng:

Bình sinh từ thiện tính tinh thuần

Tán phụ ngô triều tứ thế nhân

Chính nghiệp dĩ thành từ tử thụ

Ðạo tâm hằng hiện khước hồng trần

Hi hi bạc phát đồng Thương Hạo

Nghiễm nghiễm tiên phong diệc Hán thần

Thử khứ Quảng Bình hà sở sự

Thanh sơn lục thủy lạc thiên chân”.

Dịch nghĩa thơ:

Suốt đời giữ thiện tính tinh thuần

Giúp đỡ triều ta trải bốn đời

Sự nghiệp đã thành trả giây ấn tía

Ðạo tâm thường hiện lánh cõi bụi hồng

Tóc hạc phơ phơ giống bốn Hạo núi Thương

Dáng tiên nghiêm chỉnh như (Trương Lương) nhà Hán.

Nay về Quảng Bình thì làm gì?

Non xanh nước biếc vui hưởng tính trời.

Cuối cùng là hàng chữ: “Chính Hòa nhị thập tứ niên, thập nhất nguyệt, sơ lục nhật (ngày 6/12/1704). Bại bộ Thủ hợp Bảng Trung Hầu thơ sán”.

Cách khu vực chùa Bão Ðông và nhà bia chừng hơn 1km về phía Tây là lăng mộ Trần Ðình Ân. Lăng mộ xây táng trên một đồi đất thoải có tên là Truông Tắc xứ, trước mặt là dải ruộng trũng (nguyên xưa là một con sông đã bị bồi lấp).

Lăng Trần Ðình Ân được người dân địa phương quen gọi là Lăng Lâu (Lăng Lầu) vì có hai tầng. Nhìn tổng thể Lăng Lâu bao gồm: cổng lăng, vòng thành ngoại, bình phong, ba vòng uynh, bái lăng và nhà mồ. Vòng thành ngoại hình vuông bao quanh tạo nên giới hạn của khu vực lăng với bên ngoài. Cổng vào lăng được xây hình vòm cuốn, bên trong bị chắn bởi bình phong và một hệ thống tường gạch thấp chia thành ba bậc cấp thấp dần về phía cổng tạo ra chu vi của bái lăng. Hai con nghê chầu hai bên do uynh lăng trong cùng khép lại mà thành tạo ra lối đi vừa đủ vào nhà mồ. Trong cùng là nhà mồ nằm giữa ba vòng uynh được xây bằng gạch và vữa vôi, có hai tầng mái cổ diêm giả. Nhà mồ có hai phần: phần ngoài có cửa vòm cuốn là nơi đặt bia đá và bệ thờ; phần trong xây bít kín, bên dưới là mộ phần của chủ nhân lăng.

Sau khi từ quan về làng ba năm thì Trần Ðình Ân mất (1706). Mộ táng tại quê. Tiếc ông, chúa Nguyễn Phúc Chu gia tặng Ðôn Hậu Công Thần Ðặc Tiến Trụ Quốc Kim Tử Vinh Lộc Ðại Phu Ðại Lý Tự Khanh, cho mười người phu mộ và miễn thuế cho ba mươi mẫu tự điền để lo tế tự.

Trần Ðình Ân xứng đáng là một danh nhân của đất Quảng Trị và Ðàng Trong. Khu di tích chùa Bão Ðông và nhà bia, lăng mộ Trần Ðình Ân không chỉ cho chúng ta hiểu biết thêm về một di sản văn hóa rất độc đáo của người Chăm xưa mà qua những công trình kiến trúc lăng mộ, nhà bia, nhất là tấm bia đá cùng nội dung văn bia còn cung cấp những hiểu biết về cuộc đời của một danh nhân, nghệ thuật kiến trúc lăng mộ của các vị quan lại thế kỷ XVII - XVIII. Khu di tích này đã được xếp hạng Di tích lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia theo Quyết định số 2009-QĐ/BVHTT ngày 15 tháng 11 năm 1991.

H.N.T

___________

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc sử quán triều Nguyễn. Đại nam thực lục. Tập 1. Nxb Giáo dục. Hà Nội 2004.

2. Quốc sử quán triều Nguyễn. Đại nam liệt truyện. Tập 1. Nxb Thuận Hóa. Huế 1993.

3. Theo Lược khảo lịch sử làng Hà Trung, xã Gio Châu, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. 2004.

4. Sở Văn hóa Thông tin - Bảo tàng tỉnh Quảng Trị. Di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh tỉnh.


___________________
(Bài viết đăng trên Tạp chí Cửa Việt số 273, tháng 6 năm 2017)





Các bài viết cùng chủ đề

      
      
      
      
      
      
      
      
      
      

Giấy phép số 229/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 3 tháng 12 năm 2008
Tòa soạn: 128 Trần Hưng Đạo - Đông Hà - Tỉnh Quảng Trị • E-mail: tapchicuaviet@gmail.com • Điện thoại: 053.3852458

Copyright © 2008 http://www.tapchicuaviet.com.vn - Thiết kế: Hồ Thanh Thọ • wWw.htt383.com