Tranh & Ảnh nghệ thuật
Giá sách Cửa Việt
Liên kết Website
Thống kê
Bài đăng : 10097
Người online: 4
Truy cập trong ngày: 224
Lượt truy cập
Giới thiệu Tạp chí số mới
Số 279 (12 - 2017)
Thông tin Tòa soạn
Tổng biên tập

Thùy Liên

Thư ký Tòa soạn

Hoàng Công Danh

Trưởng ban Trị sự

Thanh Thọ

Ban biên tập

Lê Thi

Cẩm Nhung



Sắc tứ Tịnh Quang tự - ngôi Tổ đình trên đất Quảng Trị
 Hoàng Công Danh

Tọa lạc trên vùng đất rộng phía Tây nam Ái Tử, Sắc tứ Tịnh Quang là ngôi tổ đình Phật giáo duy nhất trên đất Quảng Trị. Qua bao biến thiên thời gian và chiến tranh tàn phá, ngôi tổ đình hiện nay đã được tái thiết khang trang và trở thành một biểu tượng văn hóa - tâm linh - tôn giáo của vùng đất này. Đây còn là nơi có những nét kiến trúc tiêu biểu của đền chùa Phật giáo hệ Bắc tông và là chốn hành hương tham quan không chỉ riêng những người theo đạo Phật.

1. Lịch sử hình thành

Vấn đề lịch sử, năm hình thành của ngôi chùa Tịnh Quang cho đến nay vẫn chưa có một định bản nào chính xác nhất. Tuy nhiên, câu chuyện dưới đây (trích trong bút ký Cánh hạc non Nam của Hòa thượng Thích Trí Thủ, 1971) được lưu truyền rộng rãi và có thể coi là một “điển tích” về ngôi tổ đình hiện nay.

Theo đó, chùa Tịnh Quang do thiền sư Chí Khả lập nên. Thiền sư Chí Khả người Trung Quốc, sinh trưởng trong một gia đình thâm tín phật pháp. Lúc mang thai, bà mẹ mộng thấy một con chim hạc từ ngọn núi phía Nam bay lại, sau đó, ngài được sinh ra, thân tướng khôi ngô, mày thanh mắt sáng. Ấu thơ, ngài thường được mẹ dẫn đến ngôi chùa trong làng tụng kinh niệm Phật.

Năm lên 7 tuổi, ngài mộng thấy con thuyền đưa mình đến vùng non xanh nước biếc, bốn bề là núi sông, cỏ cây và cát trắng, trước mặt là trái núi hình quả chuông cái mõ, sau lưng là ba dòng nước trong xanh chảy về một mối, hiệp thành dòng sông chảy giữa đôi bờ cỏ cây xanh tốt. Giữa cảnh thiên nhiên hùng vĩ ấy hiện ra một ngôi chùa và một vị thiền sư, lạ lùng thay, ngài thấy vị thiền sư ấy chính là mình.

Năm 12 tuổi, ngài từ giã gia đình theo đoàn thuyền buôn vượt biển đi về phía Nam. Khi đoàn thuyền ghé vào cửa Thuận An thuộc đất Thuận Hóa, ngài lên bờ và cảm thấy hân hoan như được về quê cũ. Ngài học tiếng Việt rất nhanh, thâm nhập phong tục tập quán của người Việt rất dễ. Ngài quyết chí đi tu và tìm đến kinh đô Huế học đạo với tổ sư Liễu Quán. Tổ sư Liễu Quán đã thế độ cho ngài với pháp danh là Chí Khả.

Sau 10 năm học đạo, đến năm Quý Sửu (1733), ngài được tổ Liễu Quán cho vân du hóa đạo. Ngài lên đường đi ra phía Quảng Trị, bên bờ sông Vĩnh Định, dựng một thảo am và nghỉ lại đây ít lâu. Ngài lại lên đường đi về phía thượng nguồn sông Vĩnh Định đến chỗ hiệp lưu của hai sông: Vĩnh Định và Thạch Hãn. Ngài đã dựng một am tranh đặt tên là Tịnh Độ Am, tọa lạc trên gò đất có thế voi nằm nên tục gọi xứ Bàu Voi (nay thuộc Ái Tử, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị).

Ngài dựng am Tịnh Độ từ năm nào thì nay chưa khảo chứng được, có khả năng là vào năm Ất Mão (1735) Vĩnh Hựu nguyên niên đời Lê Ý Tông, tương ứng với năm thứ 11 chúa Nguyễn Phúc Chú.

Đến năm Kỷ Sửu (1739), tức là năm Vĩnh Hựu thứ 5 vua Lê Ý Tông, chúa Nguyễn Phúc Khoát trong một dịp ngự giá ra Quảng Trị, có ghé vào thăm chùa, đảnh lễ Phật cảm khái với cảnh trí chốn Phật đường và tiếng tăm của chùa trong dân chúng, chúa thân hành ngự bút viết năm chữ “Sắc tứ Tịnh Quang Tự”, cho làm bảng sơn son thếp vàng để tặng cho chùa. Từ đó am Tịnh Độ đổi thành chùa Sắc tứ Tịnh Quang.

Năm 1991, chùa được Nhà nước xếp hạng di tích cấp Quốc gia hạng A1.

2. Tổng quan về kiến trúc

Trải qua chín lần đại trùng tu (lần gần đây nhất năm 1997), ngôi tổ đình đến nay có thể nói là kiên cố bền vững và có một lối kiến trúc tiêu biểu cho đền chùa Phật giáo Bắc tông.

Từ quốc lộ 1A có một con đường chính rộng dẫn thẳng vào chùa. Hai bên đường có cây lưu niên tỏa bóng mát, bên phải có một hồ nước thoáng rộng, khách vào chùa cảm nhận được ngay sự tĩnh tại yên bình. Khúc đường này cũng tạo cảm giác nhẹ nhàng khiến người ta bắt đầu cởi thoát những âu lo phiền muộn trước khi bước vào cổng chùa.

Khuôn viên của chùa, phía Đông là cổng tam quan có ba cửa đi vào tượng trưng cho Tam bảo (phật - pháp - tăng), hay ba cách nhìn của đạo Phật (hữu quan, không quan, trung quan), hoặc là tam giải thoát môn (không, vô tướng, vô tác). Phần trên cổng tam quan có tượng thần Hộ pháp trấn giữ. Cổng được xây dựng kiên cố, hoa văn họa tiết đắp mẻ sành kiểu xưa.

Đi qua cổng tam quan là một hồ sen trắng có cầu bắc ngang. Tiếp đến là khoảng sân rộng, xung quanh có nhiều cây cối. Bên trái là đài Quan Âm các. Bên phải có tượng phật Di Lặc.

Phía Bắc và phía Nam là hai dãy nhà tăng dành cho các bậc tăng, các chú tiểu sinh hoạt. Phía Tây là dãy nhà ngang dùng cho các khóa hội họp, bàn thảo.

Ngay chính giữa khuôn viên là tòa chánh điện theo kiến trúc cổ lầu. Phần trước của tòa chánh điện gọi là thượng điện: thờ tam tòa chư Phật và chư vị Bồ tát. Phần phía sau gọi là nhà hậu tổ: thờ tổ khai sơn và chư tổ truyền thừa, chư vị hữu công với nhà chùa.

Bước vào chánh điện là bái đường: nơi để mọi người hướng về lễ bái. Bên trái đặt trống lớn, bên phải là quả chuông lớn.

Tổng quan, kiến trúc của tổ đình mang tính thiền vị, đượm bản sắc văn hóa dân tộc, hài hòa với cảnh sắc thiên nhiên, hòa điệu với lối kiến trúc của các danh lam cổ tự trên trục lộ Bắc Nam đất nước. Kết cấu kiên cố, bền vững: bê tông cốt thép và cửa gỗ kiền. Các hạng mục xây dựng phù hợp với chức năng của một ngôi tổ đình, vừa có chánh điện để lễ bái, vừa có các dãy nhà tăng, khuôn viên rộng và thoáng.

3. Lễ hội

Là một ngôi tổ đình, nên chùa Tịnh Quang có những ngày lễ/ kỳ lễ lớn diễn ra hằng năm.

- Lễ Giỗ tổ khai sơn Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang được tổ chức hằng năm vào ngày 18 tháng 2 âm lịch. Đây là dịp để chư tăng ni và phật tử quay về ngôi chùa tổ, tưởng nhớ tổ sư Chí Khả, chư lịch đại tổ sư truyền thừa và các bậc cao tăng thạc đức, cùng sách tấn nhau trên bước đường phụng đạo và xây đời. Lễ giỗ tổ được tổ chức rất quy mô, đạt tầm mức một lễ hội lớn tại khu vực, quy tụ đông đảo tăng ni và tín đồ phật tử khắp mọi nơi trở về. Đây là một trong những lễ hội tâm linh có tầm ảnh hưởng lớn của Phật giáo Quảng Trị.

An cư kiết hạ là khóa tu ba tháng mùa hạ, từ rằm tháng tư đến rằm tháng bảy. Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang là nơi mà toàn thể chư tăng trong tỉnh vân tập thực hành khóa tu. Mỗi tháng tập trung tụng kinh luật vào hai ngày: 14 và 30 âm lịch. Theo Tỳ Ni Luật tạng và truyền thống An cư kiết hạ, tăng ni hằng năm phải an cư ba tháng để thúc liễm thân tâm, trau dồi giới - định - huệ, có năng lượng tự thân và lợi ích xã hội. Chư tăng tham gia phải thực hiện đầy đủ các thời khóa tụng niệm, tọa thiền, niệm Phật, kinh hành, giữ gìn oai nghi tế hạnh trong tu tập, sinh hoạt hàng ngày. Bên cạnh đó, Ban giảng huấn có thể trích một số vấn đề trong kinh, luật hoặc giảng chuyên đề.

Đại lễ cầu an đầu năm từ ngày mùng 2 tết đến rằm tháng giêng. Theo truyền thống của người Việt, mùa xuân là dịp chiêm bái đền chùa, nguyện cầu quốc thái dân an. Tại tổ đình Tịnh Quang, phật tử các giới và đồng bào thường đến vãn cảnh chùa đầu xuân và cầu mong một năm mới bình an, hưởng được phước lành từ bi và trí tuệ của đức Phật.

- Những khóa tu hằng tháng. Đây là lễ tổ chức đều đặn vào ngày 14 và 30 âm lịch hằng tháng. Đông đảo chư tăng, bà con phật tử các giới tề tựu về tổ đình vào buổi sáng và cùng tham thiền lễ Phật.

Ngoài các lễ hội có tính chất định kỳ, diễn ra đều đặn như trên, tại tổ đình Sắc Tứ những năm gần đây đã có những đại lễ quy mô và tạo được hiệu ứng tốt.

Pháp hội Dược sư Thất Châu vào ngày mùng 10 tháng giêng Ất Mùi (2015) để nguyện cầu một năm mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an. Pháp hội Dược Sư Thất Châu gồm có 7 đàn tràng bố trí theo đồ hình mạn-đà-la như một đóa sen nở. Mỗi đàn tràng có một vị sám chủ và 6 kinh sư. Phật tử và người tham gia ngồi xếp bằng xen giữa các đàn tràng để tụng kinh hộ niệm. Pháp hội tụng kinh Dược sư. Có thể hiểu Dược sư là thầy thuốc, hoặc phương thuốc để trị liệu thân bệnh, tâm bệnh, nghiệp bệnh của chúng sanh bằng sự thanh tịnh.

- Năm 2015 tổ chức Đại giới đàn Chí Khả (lấy tên hiệu ngài tổ sư chùa Tịnh Quang). Đây là lần đầu tiên kể từ khi thành lập giáo hội, tỉnh Quảng Trị mới tổ chức giới đàn. Có thể hiểu giới đàn là nơi tuyển người tu Phật thừa hành sứ giả Như Lai, nên lễ trường chính của giới đàn được gắn biển “Tuyển Phật trường”. Các hoạt động của giới đàn gồm hành sám, khảo thí, truyền thọ giới. Giới đàn kéo dài 4 ngày với những thiết luật nghiêm ngặt, gồm phần lễ trang nghiêm và phần khảo thí chặt chẽ như một kỳ thi ngày xưa. Đại giới đàn Chí Khả năm 2015 là một hoạt động phật sự quy mô lớn với 300 giới tử xin thọ giới, bên cạnh đó, giới đàn giúp mọi người biết đến ngôi Tổ đình Tịnh Quang và thiền sư khai sơn Chí Khả.

4. Vấn đề tích hợp hành hương và du lịch

Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang mang những giá trị về lịch sử, văn hóa, tâm linh, lễ hội; đồng thời đây là ngôi chùa đã được xếp hạng di tích Quốc gia, nên việc vận dụng làm nơi hành hương du lịch là khả dĩ. Hơn nữa, trong nếp nghĩ của người Việt, du lịch ngoài tham quan còn là dịp để cầu nguyện, nên khi thiết kế chương trình du lịch hiện nay luôn có ít nhất một điểm hành hương về các ngôi chùa. Du lịch Quảng Trị nói chung, tuyến du lịch huyện Triệu Phong nói riêng có thể lấy Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang làm điểm hành hương tâm linh, vì những giá trị như đã nêu.

Tuy nhiên, một khi đã xác định làm du lịch thì cần phải nghiên cứu, xây dựng hoàn chỉnh các hạng mục và tổ chức các hoạt động phần hội. Từ những lần tham vấn quý chư tăng hiện trú tại ngôi tổ đình Tịnh Quang, chúng tôi xin đề xuất một số vấn đề sau:

Về cảnh quan, hạ tầng:

Cảnh quan, kiến trúc của tổ đình hiện nay đã khá ổn định. Đường dẫn vào chùa, khuôn viên đang có hệ thống cây xanh, cùng với hồ nước phía trước tạo cảnh quan sinh thái tự nhiên và sự trong lành, thanh tịnh. Cổng tam quan, chánh điện và các dãy tịnh thất kiên cố, tạo được vẻ đẹp cổ kính, tôn nghiêm. Khi xây dựng du lịch, cần giữ lại phần kết cấu này thật tự nhiên.

Hồ nước bên phải đường vào chùa cần xây kè chắn, xung quanh bờ kè tổ chức các dịch vụ giải khát. Để tạo sự tôn nghiêm, cấm việc phóng rác xuống nước và câu cá tại hồ (hiện nay đang diễn ra). Phần đất bên trái đường vào chùa có thể làm một công viên, hoặc nâng nền san phẳng để tổ chức các phần hội khi làm du lịch.

Trong khuôn viên chùa, cần tạo dựng thêm cảnh quan ngoài trời như các hoạt cảnh cuộc đời đức Phật, bố trí tôn tượng 18 vị La hán, làm bàn chân đức Phật cỡ lớn…

Về phần lễ hội:

Lễ giỗ tổ khai sơn Tổ đình vào ngày 18 tháng 2 âm lịch hằng năm đã dần vượt ra ngoài một lễ cúng tôn giáo. Nên chăng chính quyền cần đưa lễ này vào danh mục lễ hội truyền thống của tỉnh. Nâng tầm lễ hội trở thành một dịp hành hương về đất tổ trong 3 - 5 ngày. Cùng với đó là sự hỗ trợ, phối hợp tổ chức các hoạt động phần hội bên cạnh phần lễ, chẳng hạn: Hội Khất thực để tưởng nhớ công ơn tổ sư và tạ ơn trời đất đã ban ngũ cốc cho con người; Hội chợ ẩm thực để khách thưởng thức các món chay, các món bánh truyền thống Quảng Trị; Pháp hội hoa đăng tổ chức ngay tại hồ nước trước mặt chùa; Xướng thơ thiền và viết thư họa; Thiền trà và pháp thoại; Trưng bày các đồ lưu niệm…

Mở rộng khóa tu mùa hạ (An cư kiết hạ) cho đông đảo các giới phật tử và đồng bào cùng tham gia. Đồng thời nhân dịp này truyền thông điệp chung tay bảo vệ môi trường tự nhiên và phát động chương trình từ thiện.

Tuy nhiên, việc làm du lịch cũng cần lưu ý vì Tịnh Quang còn là ngôi tổ đình, là nơi xuất thân những bậc danh tăng của Phật giáo, và hiện nay vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc hoằng dương chánh pháp, tu hành học đạo, hằng ngày chư tăng và chúng điệu tụng 6 thời kinh. Thế nên việc làm du lịch có thể ảnh hưởng đến quá trình tu tập, thiền hành công phu của nhà chùa. Khi đưa vào danh mục điểm du lịch, quý cơ quan tổ chức cần lưu ý để sắp xếp thời gian tham quan và những quy định với du khách khi vào chùa.

Bảo tồn di tích, giữ gìn văn hóa lễ hội của ngôi tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang là điều cần thiết. Tích hợp du lịch cũng là một việc làm nhằm quảng bá hình ảnh tỉnh nhà. Hơn thế, để tương xứng với vị thế của một ngôi tổ đình, các lễ hội truyền thống cần được nâng tầm và gắn với ý nghĩa nguyện cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an; đồng thời thu hút đồng hương, đồng bào hướng về quê nhà và có những đóng góp xây dựng quê hương.

H.C.D


___________________
(Bài viết đăng trên Tạp chí Cửa Việt số 275, tháng 8 năm 2017)





Các bài viết cùng chủ đề

      
      
      
      
      
      
      
      
      
      

Giấy phép số 229/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 3 tháng 12 năm 2008
Tòa soạn: 128 Trần Hưng Đạo - Đông Hà - Tỉnh Quảng Trị • E-mail: tapchicuaviet@gmail.com • Điện thoại: 053.3852458

Copyright © 2008 http://www.tapchicuaviet.com.vn - Thiết kế: Hồ Thanh Thọ • wWw.htt383.com