Bút ký

28/01/2025 lúc 22:46

H





ồi chiến tranh, mỗi lần trải tấm bản đồ khu vực Vĩnh Linh, tỷ lệ một phần trăm năm mươi nghìn ra; thằng Hải lính trinh sát cùng một tiểu đội với tôi lại nhận xét: “Vĩnh Linh quê cậu, hình hài trên bản đồ - trông rất giống chú cá voi xanh khổng lồ, quạt đuôi lên sườn đông giải Trường Sơn, nhoài mình ra phía biển đông, chực đớp viên ngọc ngoài khơi là Cồn Cỏ…” Nó nằm lên vạt cỏ xanh trong thăm thẳm: “Mày nhỉ?! Giá mà khoảnh khắc yên lặng hòa bình này trở nên vĩnh cửu thì lãng mạng biết bao!”
Nó oang oang đọc câu thơ của chàng pháo thủ nào đó bên Trung đoàn pháo mặt đất chiến dịch
“Hành quân đèo dốc mệt phờ
Bãi Hà tên núi - cứ ngờ tên sông”

28/01/2025 lúc 22:46

V





ào một buổi chiều cuối tháng năm đẹp trời, mới chân ướt, chân ráo đến thị trấn Khe Sanh thủ phủ huyện Hướng Hóa, xanh ngắt ngàn cây, chưa kịp thưởng thức cái không khí mát lành sau cơn mưa lớn đầu mùa chảy tràn đường đi lối lại trong khu vực chỉ huy huyện đội, thì chúng tôi đã được trung tá Đỗ Xuân Hiệp – Phó chỉ huy trưởng về chính trị đon đả tiếp chuyện:
- Như các anh đã biết, cuối tháng năm, đầu tháng sáu thời tiết ở miền núi Hướng Hóa chúng tôi thường có những cơn mưa rừng bất chợt. Ban ngày vào buổi trưa hoặc xế chiều trời đang nắng như đổ lửa, bất thần từng đám mây đen kịt kéo đến rồi sầm sập đổ mưa như trút nước, gây cản trở nhiều công việc. Ban đêm thì mưa dầm lai rai kéo dài không ngớt hầu như khỏa lấp sạch mọi tiếng chim “bắt cô trói cột” khắc khoải dằng dặc suốt mùa khô. Mưa rỉ rả như vậy quả thực làm cho thảm thực vật miền núi rừng tây Quảng Trị, đặc biệt là hàng nghìn héc ta cây công nghiệp cao su, hồ tiêu, cà phê sau sáu tháng mùa khô héo úa nhanh chóng xanh tươi trở lại, đua nhau đơm bông kết trái. Nhưng, những cơn mưa rừng dai dẳng ấy cũng làm cho anh em cô bác mình – những người từ tứ xứ đi tìm mộ liệt sĩ ở trong rừng sâu vất vả gấp bội phần.

28/01/2025 lúc 22:46

P





hải mất mấy tiếng đồng hồ, phải đi xe ba cầu, phải vượt qua bao đồi dốc, khe suối, qua những con đường gập ghềnh,... chúng tôi mới đến được các bản làng của xã Hướng Hóa. Từ đồng chí Chủ tịch tỉnh Nguyễn Minh Kỳ cho đến  các đồng chí lãnh đạo huyện Hướng Hóa và cánh nhà báo đều mệt nhoài nhưng thật vui vì đến đâu cũng được bà con đón tiếp niềm nỡ, chân tình. Đó là một chuyến  đi đầy kỷ niệm - đi để khảo sát hiện trạng và quyết định việc di dân ở lòng hồ thủy lợi - thủy điện Rào Quán Quảng Trị.
Nghề  làm báo của chúng tôi có dịp đi nhiều nơi, biết nhiều chuyện đặc biệt là những chuyến về với vùng sâu, vùng xa. Đường đi đến những nơi đó còn khó khăn, trở ngại nhưng tình cảm của những con người ở đây thì thật là thủy chung, son sắc. Hôm đến bản Xê bai trời đã nhá nhem tối, già làng Hồ Vi và bà con dùng đèn pin soi đường, đón chúng tôi lên một ngôi nhà sàn ấm cúng. ......

28/01/2025 lúc 22:46

 





T





ôi đứng trên âu tàu đảo Cồn Cỏ mà nhìn ra khơi xa. Đứng giữa khơi nhìn ra trùng khơi, những con sóng lừng quất căng, mạnh và bạo liệt vào cửa lạch chẳng thấy ở đâu, biển lăn tăn gợn sóng, ngoan hiền và phiền muộn tựa như vừa trãi qua một giấc ngủ dài. Nắng hoang hoải quãi rộng trên thảm biển vừa dịu hơi sương, một màu sáng lấp lánh ùa dậy từ đường chân trời, phút chốc tất cả đều nhuốm một màu hồng phấn rực rỡ, lan tỏa theo đầu từng con sóng,  gợi một nét yên hàn giữa đại dương khoáng đạt. Binh nhất Hồ Sa Cầu, chàng trai Vân Kiều có mặt đầu tiên trên đảo, thân hình rắn chắc như một ngư phủ vừa vác cần câu ra biển, thong dong một lúc đã được cả một xâu cá ong, cá nục, cá hồng... vảy lấp lóa những ánh bạc tươi roi rói. Chúng tôi chụm đầu vào nhau, luộc cá và sửa soạn bữa cơm thường ngay trên đường xuống bến. Vài người lính, vài người khách, hai chiếc tàu quân sự dập dềnh và xung quanh đấy, không biết cơ man nào là thuyền bè của ngư dân hầu khắp mọi miền đất nước nghe tin bão xa kéo về trú ngụ trong âu thuyền vừa mới hoàn thành. Trời vẫn đang lặng sóng, vậy là  những cuộc trao đổi, mua bán cá mú, dầu mỡ, nước đá, nước ngọt...diễn ra lao xao, nhộn nhịp giữa các bạn thuyền không dứt. Cồn Cỏ hiện thời cơ bản vẫn là hòn đảo của lính, nhưng nét nhấn ồn ả của một “thị thủy” ngoài khơi xa Cồn Cỏ này đã phôi thai rồi chăng?
Đó là vào tháng 5 năm 2002.
Nhìn trên mặt đất
Vâng, đó chỉ là những dòng được rút ra trong nhật ký công tác của tôi từ muà hè năm 2002. Bây giờ, khi có dịp ngồi trò chuyện với ông Abelardo Perez Ayllón, chuyên gia cao cấp của Viện Quy hoạch Cuba sang giúp  tỉnh ta quy hoạch đảo Cồn Cỏ trở thành đảo du lịch, thì huyện đảo Cồn Cỏ-đơn vị hành chính thứ 10 của tỉnh Quảng Trị- đã qua tuổi thôi nôi rồi. Ông Abelardo là người kiệm lời, khúc chiết và chính xác như công việc thường nhật ông đang làm, duy chỉ đôi mắt là xanh biêng biếc và mơ màng như một chút biển bên bờ Địa Trung Hải. Nước da ông đậm chắc, sánh  lại màu mật mía Cuba đôn hậu. Ông không chịu được hơi lạnh từ chiếc điều hòa phả ra lan man khắp căn phòng nhỏ. Ông cười hiền và giải thích rằng, cứ trước cát vàng, trước nắng lửa và giông gió, con người ông mới trở nên năng động như con cá về với biển khơi...
- Năm 1973, Chủ tịch Phi-đen kính mến là nguyên thủ nước ngoài đầu tiên đến thăm vùng Quảng Trị giải phóng. Chỗ Phi đen phất cờ và đạp chân lên nòng pháo “Vua Chiến trường” của Mỹ là cao điểm 241 Tân Lâm, quê tôi đó...
- Vậy hả ?-Abelardo tỏ vẻ thích thú. Chủ tịch Phi-đen thăm Quảng Trị thì tôi biết rồi, còn quê anh cũng là nơi Chủ tịch chúng tôi ghé qua là tôi mới biết lần đầu đấy...
- Chủ tịch Phi-đen là người Cuba đầu tiên đến thăm Quảng Trị, còn ông là người Cuba đầu tiên đặt chân lên Cồn Cỏ...
Abelardo vòng tay qua ngực, giọng trầm lắng: Đúng. Đây cũng là lần đầu tiên tôi đến quê hương các bạn, nhưng cái tên Quảng Trị và Việt Nam từ lâu đã trở thành tên gọi thân thương đối với đất nước Cuba, luôn vĩnh định trong tâm hồn người dân Cuba. Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình. Trước đây đã thế, bây giờ vẫn thế và mai sau nữa, không gì lay chuyển được...
- Đến với hòn đảo nhỏ của chúng tôi, ông có cảm nhận điều gì. Đâu là định hướng cơ bản của ông khi bắt tay quy hoạch đảo Cồn Cỏ thành đảo du lịch?
- Tôi có mặt ở đây để tham gia lập quy hoạch tổng thể biến Cồn Cỏ thành đảo du lịch. Cồn Cỏ, tự thân nó đã mang một lợi thế lớn về du lịch vì nó nằm không quá xa và lại cũng không quá gần với đất liền. Trên đảo có nhiều phong cảnh đẹp. Những bãi đá, vuông cát còn nguyên sơ, hoang dã như chưa từng đón đợi bàn chân con người. Có những cánh rừng xanh ngắt, ngược xuôi lối mòn. Du khách sẽ đi trên lối mòn này mà suy ngẫm về những gì đã qua, những gì sẽ đến với một tâm trạng an nhàn, thư thái, giữa kích thước biển trời khoáng đạt, không đâu có được. Lại nữa, Cồn Cỏ có một qúa khứ rất đỗi hào hùng trong chiến tranh vệ quốc. Chỉ riêng khía cạnh này thôi, xét về hiệu ứng của maketting, Cồn Cỏ đã đóng vào tiềm thức con người như một “thương hiệu” sáng giá. Hầu như người Việt Nam nào cũng đã hơn một lần biết đến “Chiến hạm không thể đánh chìm” này trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tiếng vang của Cồn Cỏ còn xa hơn thế. Nhiều bạn bè quốc tế quan tâm đến Việt Nam đều biết đảo Cồn Cỏ anh hùng. Do vậy quá trình phát triển du lịch phải gắn với việc bảo tồn và tôn vinh  những giá trị lịch sử của hòn đảo. Đó cũng chính là ý tưởng mà tôi muốn hướng đến. Điều này sẽ được thể hiện mạch lạc trong quy hoạch của tôi. Du lịch về nguồn là một trong những xu thế mà du khách trên thế giới đang quan tâm. Các dịch vụ du lịch cơ bản như bơi lặn, câu cá, tắm biển, nghĩ dưỡng... chỉ là hoạt động bỗ trợ. Như trên đã nói, Cồn Cỏ là một hòn đảo nhỏ với diện tích khoảng 2,2 km2 nên việc lựa chọn để quy hoạch thành điểm du lịch đối với tôi không mấy khó khăn. Hơn nữa, kinh nghiệm của hơn hai mươi năm trong nghề quy hoạch các khu du lịch biển, đảo khắp nơi trên thế giới đã giúp tôi rất nhiều trong việc đưa ra những giải pháp hợp lý, thỏa mãn những yêu cầu cần có đối với một hòn đảo du lịch đặc thù như Cồn Cỏ. Tôi cũng biết rằng, một trong những xu hướng chung của khách du lịch trên thế giới hiện nay là được tiếp cận với thiên nhiên, sống hòa mình vào thiên nhiên, khám phá sự kỳ vĩ và bí ẩn của thiên nhiên. Vì vậy trong quá trình quy hoạch phải hạn chế đến mức thấp nhất sự can thiệp cơ học của con người. Trong khi tiến hành công việc, tôi đã tranh thủ tối đa thảm thực vật hiện có trên đảo, cố gắng giữ lại và tận dụng địa thế, địa hình nguyên trạng của đảo phục vụ cho mục đích du lịch. Theo quy hoạch của tôi, diện tích trên đảo dành cho phát triển du lịch vào khoảng 40 ha. Hạ tầng dịch vụ được thiết kế đồng bộ, hiện đại nhưng phải hài hòa với cảnh quan xung quanh. Hệ thống khách sạn dự kiến sẽ có khoảng ba trăm phòng, sức chứa bảy trăm du khách cùng một thời điểm. Tuy nhiên, khách sạn không nên xây cao quá hai tầng, đồ sộ, cứng nhắc, mà lẫn vào thiên nhiên trong xanh, quay mặt ra các hướng thích ứng để phòng nghỉ nào cũng có thể lấy được nắng, đón được gió trời và sự an lành của biển khơi...

28/01/2025 lúc 22:46

1- Âm hưởng tự hào và vinh quang chiến thắng của mùa xuân 1975 đã nâng sự lãng mạn của chúng ta hồi ấy bay bổng đến mức rằng chỉ cần một thời gian ngắn thôi, đường mòn Trường Sơn của những ngày kháng chiến ác liệt sẽ trở thành thênh thang đại lộ và chạy dài theo nó là thành phố Trường Sơn, một thành phố hùng vĩ xinh đẹp và hiện đại hơn cả Hà Nội, Sài Gòn...Hơn hai mươi năm, hút bóng thời gian, sự lãng mạn cũng lặng lẽ chìm khuất dưới những nhọc nhằn lo toan cơm áo mỗi ngày, không còn mấy ai nghĩ đến cái thành phố Trường Sơn trong dự tưởng ấy nữa. Nhưng giấc mơ về nó vẫn âm ỉ cháy trong trái tim của những người dân rẻo cao, trong trái tim một bà mẹ Vân Kiều đã trở thành huyền thoại của đại ngàn Tây Quảng Trị: Mẹ Giã Vầng! Những ngày đánh Mỹ ai từng đi qua hành lang Trường Sơn Đông đều nghe kể câu chuyện về một bà mế Vân Kiều đã xô quả bom trên đường ra rẫy để bà con dân bản có lối lên nương, bà mế ấy đã tải gạo gùi đạn gần mười năm trời trên đường 14, đã từng ăn...kiến thay cơm, đi tìm những củ sắn, bắp ngô nuôi bộ đội và cùng với tổ du kích vùng Lìa bắn rơi máy bay Mỹ. Mế Giã Vầng đấy! Bây giờ mế vẫn sống trong cái bản nhỏ gần đồn biên phòng Tam Thanh, phía Nam huyện Hướng Hóa. Tôi hơi dông dài về mế bởi trước khi chúng ta nói, viết, làm phim về một xa lộ Trường Sơn, Một Trường Sơn công nghiệp hóa thì trong giấc mơ của Mế Giã Vầng đã có một Trường Sơn thao thức như một ám ảnh thời gian mà cứ mỗi lần trở lại Trường Sơn đôi mắt mế nhìn khiến như mình thấy có lỗi...

28/01/2025 lúc 22:46

- Anh có người nhà đến thăm.
- Em có biết là ai không? Tôi hỏi cô hộ lý của khoa mắt đang đỡ tôi ngồi dậy. Lạ nhỉ! Từ trạm đón tiếp 83 - Lý Nam Đế, tôi được đưa thẳng đến Viện Quân y 108. Đã kịp báo với ai đâu.
- Hay là báo để hôm khác anh sẽ tiếp.
- Nhưng là ai nhỉ. Hai mắt tôi được băng kín trong lớp băng dày.
- Dạ một anh bộ đội. Cô hộ lý nói thêm. Đã đứng tuổi!
Tôi vịn vào vai cô hộ lý mà bước theo. Đã thoáng nhận được từng gợn gió vườn. Đã thoáng nghe được tiếng cựa mình của lá bàng khe khẽ. Tôi đã ra đến Hà Nội. Chẳng thấy được gì nhưng vẫn là quen thuộc lắm.
- Trời! Đến nông nỗi này cơ à! Mày ra đây từ hôm nào?
- Anh Cẩm. Tôi kêu lên. Chỉ một âm tiết r phát âm theo kiểu vùng Nam Định là tôi nhận ra ngay. Đào Hồng Cẩm quê gốc bên Nam Định. Sát ra ngoài mép bể. Nơi phát âm con tâu, bụi te. Và đặc biệt là âm tiếng r. Rung lên đúng một chùm ba (triolet) trong nhạc lý.
- Nhận ra tao à? Anh Cẩm kéo tôi vào lòng.
- Tai còn nghe rõ giọng. Mà dẫu có điếc tôi cũng sờ ra anh. Cái trán dô ra, mái đầu hói kiệt. Và môi anh cong như một đường bay của một chú dơi đêm.
Chúng tôi cười. Chẳng biết cô hộ lý còn đứng đấy không. Nếu còn cũng sẽ cười. Vui như lớp kịch lạc quan của lính. Vâng thì chúng  tôi là lính đây. Lính làm nghề diễn kịch. Đào Hồng Cẩm là  tác giả kịch bản sân khấu. Và tôi...

28/01/2025 lúc 22:46

K





hông rõ tự bao giờ Vĩnh Kim quê tôi đã có cái tên quai nôi “làng Thuỷ Cần” chỉ biết rằng trước Cách mạng tháng 8 năm 1945 Thuỷ Cần có năm ấp: Ấp Sơn gồm (thôn Sơn Hạ, Sơn Trung thuộc xã Vĩnh Thạch ngày nay); Ấp Đông gồm (thôn Đông, thôn Se); Ấp Tây (nay là thôn Tây); Ấp Thuỷ có ba thôn (Thuỷ Bắc, Thuỷ Trung, Thuỷ Nam); Ấp Kim có sáu thôn (Hương Bắc, Hương Nam, Xuân, Noỗng, Bàu, Roọc.)
Tổ chức bộ máy chính quyền của làng trước Cách mạng theo chế độ phong kiến. Đứng đầu là Lý trưởng, kế theo một loạt chức vị nào Hương Bản, Tràm Làng, Tri Bộ, Thủ Sắc, Thủ Bộ, Hương Kiểm, Hương Mục, Phó Lý, Trùm Ấp, Trùm Xóm rồi đến Khoán, Mõ...Lý trưởng và các chức việc làng đều do quan huyện bổ nhiệm. Nhiệm kỳ của Lý trưởng tuỳ thuộc vào khả năng của người đương nhiệm. Bên cạnh bộ máy chính quyền còn có tổ chức của các bổn tộc giòng họ. Mỗi họ có riêng một nhóm tộc biểu là đại biểu do họ bầu ra chịu trách nhiệm giải quyết các công việc thuộc phạm vi họ mình dưới sự quản lý của trưởng họ.
Thời phong kiến làng có nhiều người học cao, thông thái, có nhiều thầy Đồ thầy Cung nổi tiếng bởi vậy Thuỷ Cần thường lưu truyền câu ca: “Văn chương họ Nguyễn - Cung kiện họ Dương”. Cũng có người thi đỗ làm quan như ông Nguyễn Tấn Kiêm mà bàn dân thường gọi là Quan Hường để tỏ lòng tôn kính.
Làng có hai cây đa cổ thụ không rõ trồng vào thời gian nào mà toả bóng mát rượi phủ kín gần mẫu đất. Những cành đa xoè tán rộng như đôi bàn tay khổng lồ ôm trọn đình làng cùng hồ nước trong xanh soi tăm cá. Đình làng là nơi thu tô thu thuế của chế độ phong kiến, là nơi lực lượng khởi nghĩa tước ấn triện của Lý trưởng và cũng là nơi mỗi khi có việc hệ trọng con cháu trong làng đều hội tụ về đây bàn tính chuyện mưu sinh ích nước lợi nhà...

28/01/2025 lúc 22:46

C





ác lực lượng chống buôn lậu hiện đang dốc quân, dốc sức vào chiến dịch. Trên tuyến biên giới có Hải quan, Biên phòng. Trên tuyến nội địa có Quản lý thị trường, Công an, Thuế. Chống buôn lậu hiện đang là chuyện thời sự nóng hổi. Nhưng chống buôn lậu không phải là chuyện chỉ có tính thời sự, chỉ có tính nhất thời. Chống buôn lậu là chuyện đã quá cũ mà vẫn không...cũ hẳn đi.
Vì sao chuyện chống buôn lậu “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”.
Sự lặng lẽ...tương đối
Tôi ngồi tại Trạm kiểm soát đường sông ở cột mốc R2 của Hải quan và Biên phòng Lao Bảo mà ngó ra dòng Sê Pôn lặng lẽ. Dòng sông nhỏ chỉ “tày gang” mà đã thành dòng sông buôn lậu nhức nhối lâu nay là đây ư? Nước sông ít từng biết đến trong xanh nên mặt sông mang màu đỏ đục. Tôi chợt liên tưởng đến ít nhiều máu của lực lượng chống buôn lậu đã đổ vì xô xát với đội quân buôn lậu liều lĩnh, máu của thường dân đã đổ vì xe cộ buôn lậu lạng lách tốc độ gây tai nạn giao thông và nhiều, nhiều máu ngoại tệ đã chảy vì hàng lậu qua dòng Sê Pôn này.
 
Trên toàn tuyến biên giới, lực lượng Hải quan và Biên phòng đã tăng cường dân quân chốt chặn (hải quan 45 người, biên phòng 36 người). Riêng tại trạm kiểm soát đường sông ở cột mốc R2, lực lượng chống buôn lậu từ 11 người đã nâng lên 16 người. Ngày trực, đêm tuần tra. Anh Lê Xuân Thành, tổ trưởng Hải quan kiểm soát đường sông cho biết: “Trước đây, mỗi ngày có từ 30 đến 40 chiếc thuyền qua sông Sê Pôn. Bây giờ, mình triển khai chiến dịch trên sông có lúc chỉ còn 4-5 thuyền. Hàng lậu được chở về Tân Long và chưa biết rải ở chỗ nào để đối phó, tránh mặt với lực lượng chống buôn lậu”. Tôi cật vấn anh Thành...

28/01/2025 lúc 22:46

43





 năm trước (1958) trong dịp Bác Hồ về thăm tỉnh Thái Bình, Người hỏi đồng chí Giang Đức Tuệ, Chủ tịch UBHC tỉnh:
- Chú biết hương ước là cái gì không?
- Thưa Bác, có ạ! Đông chí Tuệ đáp.
- Vậy ở Thái Bình có duy trì Hương ước không?
- Thưa Bác, không ạ!
- Phong tục tốt, đẹp thé mà các chú xóa bỏ tất cả thế là không đúng. Cái gì tốt, mặt nào hay ta phải giữ gìn phát huy chứ.
Xem thế đủ thấy rằng thuở sinh thời Bác quan tâm việc xây dựng và thực hiện hương ước nhường nào.

28/01/2025 lúc 22:46

T





heo ký ức của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường lưu lại trong bút ký “Đông Hà – Con người và thời gian” thì sau ngày giải phóng: “Nhân dân trở về gây dựng lại cơ đồ trên một mặt đất trơ trụi đến không con một bóng cây để núp nắng, không tìm đâu ra một khúc tre dài đủ hai gang tay để chẻ lạt. Nhà cửa vùng giải phóng lúc đó, cột kèo rui mèn đều làm bằng những cọc sắt, một nuộc lạt thay bằng dây kẽm gai, tất cả đều được tháo gỡ ra từ những khu tập trung. Vì thế, để có làng, có nhà, để đưa mảnh đất sống của mình thoát khỏi cảnh kỳ hình dị tướng kia, conn gười đã bắt tay làm lại từ đầu, tức là trồng lại cây tre. Nghĩ cũng thật lạ so với cả nước, thành quả chủ yếu của ngành lâm nghiệp tỉnh Quảng Trị năm 1973 là đã trồng 8 vạn cây tre và chỉ tiêu phấn đấu lên tới nửa triệu cây trong năm 1974. Chỉ hai năm sau ngày hòa bình bóng tre đã định hình lại các thôn ấp, viền xanh những khu vườn, vể đẹp nhân văn tươi mát lại hiện bóng trong cuộc sống dường như đã nối liền mạch vào tương lai…”.

28/01/2025 lúc 22:46

 






T





rong những lần lên huyện vùng cao Hướng Hóa, tôi nhớ đây là lần thứ hai được nhìn thấy sương mù. “Mùa này mù thì phải biết. Cứ như là ở chót đỉnh Phanxipăng ấy nhé”. Bắt đầu bật đèn vàng khi leo hết con dốc dài vào huyện lỵ, bác tài vui vẻ nói. Tôi háo hức nhìn ra cửa xe, reo thầm. Lạ thế, dưới chân dốc ban mai đang sáng trưng một thứ ánh sáng thủy tinh trong văn vắt, xe trèo lên thị trấn đã thấy bềnh bồng bơi trong một biển mây khổng lồ. Tất cả, những con đường quanh co, những ngôi nhà rải rác, những chiếc Minxk lượn vun vút... đều mờ đắm trong màn hơi trắng xốp bay la đà và dày đặc đến độ tưởng có thể bụm từng vốc trong lòng bàn tay được. Cây cối và những đường điện cứ hư hư thực thực hiện ra lãng đãng như vài nét vẽ chấm phá trong tranh thủy mặc. Ôi chao, lúc này thị trấn sơn cước Khe Sanh hầu như mới phô ra đầy đủ nhất cái vẻ mơ màng huyền ảo, cái duyên sắc vừa e ấp vừa say đắm rất mời mọc, rất quyến rũ của mình. Chả trách mà một số đồng nghiệp của tôi vẫn có cái thú độc hành rong ruổi đường “Tây tiến” lên núi rừng Trường Sơn vào quãng tiết thu này. Đứng một chút trong hơi sương buôn buốt, áo đã sũng ướt và mi mắt đã nặng trĩu những bụi nước li ti. Vị se lạnh ngấm vào da thịt, người ta rùng mình gờn gợn trong một cảm giác tê tê, rất thích thú và mê hoặc. “Đặc sản mùa này của Khe Sanh - Hướng Hóa đấy, trời mù mù như vậy luôn cả nửa buổi sáng và chiều tối. Ra đường, người quen cứ va lộp cộp vào nhau rồi mới nhận ra được nhau...
 

28/01/2025 lúc 22:46

 






H





ồi đầu tháng 5.1998 có năm cựu chiến binh Mỹ, những người sống sót duy nhất của đại đội A, tiểu đoàn 3 sư đoàn 21 lữ đoàn 196 bộ binh nhẹ quân đội Mỹ (A Copany 3­­­­­­­­­­­­rd battalion 21st infantry196th light infantry brigade) sau ba mươi năm từ nửa vòng trái đất quay trở lại xã Do Thành, huyện Do Linh (Quảng Trị). Tới đâu hầu như tất cả những mô đất bờ ruộng, gò mã của cánh đồng Nhĩ Trung họ đều thắp hương cầu nguyện cho những đồng đội của họ đã ngã xuống trên mảnh đất này. Mảnh đất đã để lại những ấn tượng hãi hùng trong đời lính của họ.
Pierre Franklin là một trong năm cựu chiến binh nói trên, nguyên đại đội trưởng đại đội A nói với một số các cán bộ cựu chiến binh xã Do Thành: “Trong những ngày đó (cuộc tổng tiến công chiến lược Mậu Thân 1968 T.G) các ông chiến đấu giỏi quá, tài quá! Từ chiến trường Nam Bộ đơn vị chúng tôi được điều ra tăng cường cho mặt trận Quảng Trị đã ý thức đây là một chiến trường “khó chơi” nên trong công tác chiến đấu chúng tôi rất thận trọng. Tuy nhiên không thể lường được chiến thuật đánh áp sát vào nhau rất táo bạo và hiệu quả mà các ông đã sử dụng đánh đại đội tôi ở đây. Bất ngờ lắm! Khủng khiếp lắm! Một đại đội chỉ còn sống được năm người, hôm nay đều có mặt ở đây nhưng không phải tất cả đều lành lặn”... Nói tới đây một cựu chiến binh nguyên là trung đội trưởng của đại đội A kéo ống quần lên “khoe” vết sẹo trên chiếc giò bị gãy bởi mạnh đạn B40 của quân ta...
 

28/01/2025 lúc 22:46

Ô





ng là vị anh hùng lao động đầu tiên trong đời tôi được tiếp chuyện. Ngoài sự ngưỡng mộ những hành động quả cảm của ông trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước mà qua sách báo và những người cùng thời với ông kể lại, tôi còn là một trong số một nghìn đứa trẻ phải tri ân ông suốt đời vì ơn cứu mạng trong cái đêm 02-9-1967 kinh hoàng ấy.
Ông đặt tay lên trán, chậm rãi kể lại:
- "Đêm ấy, mình nhận nhiệm vụ chỉ huy đoàn xe hai mươi chiếc, tiếp tục chở học sinh Vĩnh Linh sơ tán ra các tỉnh phía Bắc. Bên tai cứ văng vẳng lời dặn dò của ông Bí thư Khu ủy Vĩnh Linh: "Chí Thành có nhiệm vụ chỉ huy đội xe thực hiện kế hoạch K8, chở ba vạn học sinh Vĩnh Linh sơ tán ra khỏi vùng lửa đạn. Nhiệm vụ này hết sức khó khăn, làm sao phải đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tất cả các cháu khi vượt qua các trọng điểm địch đánh phá ác liệt. Nhiệm vụ này có thể ví như người gánh một gánh trứng đầy đi qua sợi dây mảnh không được để một quả trứng nào bị rơi vỡ".
Trời mờ tối, đoàn xe tắt đèn lặng lẽ rời khỏi Vĩnh Linh, lao nhanh ra Quảng Bình. Vừa qua khỏi Dốc Sỏi, hai dân quân vác súng chạy ra đường chặn đầu đoàn xe:
 
- Phía trước có bom nổ chậm! Yêu cầu dừng lại...

28/01/2025 lúc 22:46

N





hững ngày giáp tết năm 1976, tôi có dịp đi công tác về xã Kim Liên, Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Lần đầu tiên đi Kim Liên - Nam Đàn nên không khỏi bỡ ngỡ, nhưng cũng rất thú vị bởi được người ta kể nhiều về mảnh đất con người, phong cảnh thiên nhiên quê hương Bác Hồ đẹp đẽ hữu tình mà tôi chưa một lần đặt chân tới.
Vào thời điểm này miền Nam nước ta giải phóng mới được một năm, Miền Bắc vừa mới thoát khỏi cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Cơ sở hạ tầng như đường sá giao thông còn nhiều cách trở. Từ Đông Hà đi Kim Liên cũng đến ba ngày mới tới nơi. Suốt dọc chặng đường quốc lộ khu Bốn từ Nam ra Bắc đã biến thành những ổ gà, ổ voi. Hai bên đường nhiều hố bom còn tươi rói màu đất bazan. Hơn hai ngày đường xe mới tới được thành phố Vinh. Cảnh tượng đập vào mắt tôi đầu tiên là một thành phố đổ nát hoang tàn do bom đạn Mỹ trút xuống. Nhiều khu nhà biến thành đống gạch vụn. Nhà máy điện Vinh một thời oanh liệt nay chỉ còn trơ ống khói, nham nhở thương tích đứng chơ vơ bên chân núi Dũng Quyết - Bến Thủy - Sông Lam.
 
Xuống bến xe Vinh mua vé về Nam Đàn cũng khó khăn, phải xếp hàng. Phải ăn cơm tại bến. Phải ngủ lại đêm chờ đợi. Có lẽ sắp đến ngày tết nên cán bộ, bộ đội, đồng bào, học sinh các nơi đổ về bến xe này để tỏa đi các ngả. Tôi kiên nhẫn. Và cuối cùng cũng mua được chiếc vé đi Nam Đàn. Xe rời thành phố một quảng thì ngược con đường tỉnh lộ 49 qua Thái Lắc đến cầu Mượu, ven chân núi Độc Lôi là đến địa phận huyện Nam Đàn. Bước xuống xe tôi bồi hồi ngắm nhìn mảnh đất Nam Đàn...

28/01/2025 lúc 22:46

Đất nên lịch sử, người nên bạn
(Thơ Quảng Bình)





T





ôi thong thả bước. Từ ngã tư có quán cháo lươn thiệt ngon ra bờ sông Nhật Lệ. Đồng Hới dám xây đắp dáng vẻ mỹ lệ tuyệt vời lên dung nhan mỹ lệ hồn nhiên xưa. Đường cũ có tên đường Cô Tám. Tôi tìm đọc cuốn địa chí của cụ Nguyễn Tú để khơi rõ lai lịch cái tên hiền lành - Cô Tám. Cái tên Cô Tám như cũng đã cưu mang một người. Một người dám ép xác mình trong từng bước đa đoan để gắng được làm người tử tế. Có thể có ai đó quên nhưng đường Cô Tám này không quên người đến trú ngụ. Đó là nhà thơ Hải Bằng. Vẽ dung mạo người dễ thôi. Thơ có giọng. Bóng có hồn. Có vẽ hình xà uốn rễ cây đã trôi lấp với bọt bèo thành một vật thể nói được bằng im lặng. Hải Bằng là một phức hợp người ở lại mãi mãi trong lòng người bằng cả tài lẫn tình. Bởi thế mà Quảng Bình cưu mang.

 
Mấy năm cuối thập kỷ năm mươi của thế kỷ trước, Văn Tôn (tên cũ của Hải Bằng) rời Hà Nội. Âu cũng là lòng dạ bao dung của các cơ quan quản lý muốn ly dán anh ra khỏi môi trường xã hội đang bị ô nhiễm bởi một phong trào văn nghệ có tên là Nhân Văn. "Đi mô cũng được nhưng tau không về lại Huế. Vì Huế ở phía bên kia của sông Tuyến Hiền Lương"...

28/01/2025 lúc 22:46

V





ốn là một cây trồng truyền thống bao đời nay, hồ tiêu vẫn làm bạn với người nông dân như cây lúa, cây khoai với bao nỗi buồn vui của đời sống sản xuất nông nghiệp trong các vùng nông thôn. Và câu hỏi khó nghèo của người nông dân trên vùng đất đỏ bazan ở vùng đông Vĩnh Linh vẫn găm vào thao thức...
 
Thế rồi đầu những năm chín mươi, cây hồ tiêu được lên ngôi, hạt hồ tiêu khô đột ngột lên giá. Từ 10.000đ/kg năm 1990 lên 50.000đ rồi 60.000đ vào những năm 1998, 1999, năm 2000. Lúc đỉnh điểm như tháng 11 năm 1999, một kg hạt tiêu khô bán với giá 110.000 đồng. Đúng là trời đã đem cây hồ tiêu đến để làm giàu cho người nông dân rồi còn gì. Vào những năm 1998 đến năm 2000, cây hồ tiêu đã trở thành mục kích tìm hướng làm giàu của mọi người. Đi đâu, ở đâu từ các vùng nông thôn hẻo lánh, đến các thị trấn, thị xã tấp nập đông vui người ta cũng nói đến cây hồ tiêu và giá hạt hồ tiêu khô. Những tên gọi "vua tiêu", "triệu phú tiêu" xuất hiện ngày càng nhiều trên báo, đài phát thanh - truyền hình của địa phương, của trung ương. Người nông dân vùng đông Vĩnh Linh vốn cày sâu cuốc bẫm, chân lấm tay bùn khó nghèo với cây sắn, cây khoai, phút chốc có bạc vạn, bạc triệu trong tay làm được nhà xây, mua được ti vi để xem truyền hình. Có người còn mua được cả xe máy đời mới đèo vợ con lên chơi phố huyện. Thế thì sung sướng quá rồi còn gì! Bởi vì, ai có ngờ "bé như hạt tiêu" mà làm nên chuyện lớn, xóa được đói, giảm được nghèo, giúp người nông dân vươn lên làm giàu chính đáng...

28/01/2025 lúc 22:46

T





rong cuộc đời làm báo của mình tôi có nhiều kỷ niệm khó quên về những ngày làm phóng viên ở Bình Trị Thiên. Đặc biệt là chuyến đi Quảng Bình vào mùa lũ năm 1978.
            Năm 1976, ba tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên- Huế sáp nhập thành một đơn vị  hành chính mới gọi là tỉnh Bình - Trị - Thiên. Do tỉnh lớn nên Đài phát thanh của tỉnh to lắm. Trụ sở của Đài đóng tại 19 - Lê Lợi Huế, phía Nam cầu Tràng Tiền. Lực lượng phóng viên của đài khá đông. Gần hai mươi người, biên chế thành một phòng phóng viên hẳn hoi, do ông Lê Xuân Phát làm trưởng phòng. Tôi thuộc diện phóng viên trẻ. Do đó những chuyến đi vùng sâu vùng xa như A Lưới, Nam Đông, Hướng Hóa, Tuyên Hóa, Quảng Trạch…bao giờ tôi và Nguyễn Thế Tường cũng được ưu tiên hàng đầu.
            Tháng 9 năm 1978, Quảng Bình xảy ra lũ lớn chưa từng có trong vòng 50 năm. Nguy ngập nhất là huyện lúa Lệ Ninh, đặc biệt là các xã thuộc vùng sâu trũng như An Thủy, Lộc Thủy, Xuân Thủy. Lệnh của giám đốc đài là phòng phóng  viên phải cử ngay một phóng viên ra Lệ Ninh để viết bài phản ánh tình hình khắc phục hậu quả lũ lụt của cán bộ và nhân dân Lệ Ninh. Người đầu tiên ông Lê Xuân Phát điểm mặt là Nguyễn Thế Tường. Nhưng không may, sau chuyến đi A Lưới trở về, Nguyễn Thế Tường bị ngã nước, sốt ly bì. “Thổ công không đi thì đến lượt hà bá thôi!”- Tôi nghĩ vậy. Bởi vì trong số hai phóng viên trẻ còn lại thì tôi là người ít tuổi hơn lại là người Vĩnh Linh sát nách Lệ Ninh. Và đúng như tôi dự đoán, sáng hôm sau họp phòng phóng viên, ông Lê Xuân Phát giao nhiệm vụ cho tôi phải ra Lệ Ninh gấp để viết bài phản ánh về tình hình khắc phục lũ lụt, phương tiện đi nhờ xe của Ủy ban Nông nghiệp tỉnh. Hôm ấy tôi báo luôn hai suất cơm trộn hạt bo bo để ăn cho chắc bụng chuẩn bị cho chuyến đi...

28/01/2025 lúc 22:46

V





ới những cựu chiến binh Mỹ mà tôi tình cờ gặp trong chuyến lên Khe Sanh lần này thì, như mọi người đã kể, đã biết một cách mặc định rằng chắc chắn trong họ sẽ dâng trào cảm xúc “bồi hồi” chen lẫn sự mặc cảm về “tội lỗi và thất bại”, bởi cách đây mấy chục năm khi còn trai trẻ họ đã tham chiến ở chiến trường Việt Nam. Rồi sau đó còn sống sót trở về Mỹ, có thể họ từng là nạn nhân của  cái “Hội chứng Việt Nam?”. Ấy, như mọi người vẫn hằng suy nghĩ về họ, và có khi ngay cả chính họ cũng tự ám thị mình như vậy. Nói thật, tôi không thích cái cách dễ dãi khi chúng ta cứ muốn khoác lên tư duy người khác bằng ý chủ quan, vâng, hoàn toàn chủ quan của mình, dù cái chủ quan ấy rất tốt, rất có ý nghĩa tuyên truyền. Chúng ta quên rằng, hễ cứ một cựu binh Mỹ trở lại chiến trường Việt Nam thì chắc chắn rằng đó phải là “một người Mỹ trầm lặng”. Sự thật là, tôi, và nhiều người khác nữa chẳng bao giờ thèm quan tâm mấy đến họ suy nghĩ gì, tình cảm ra sao…đến cái gọi một cách lịch sự, văn vẻ là “ Hội chứng Việt Nam”!. Bởi họ đã gây ra cuộc chiến tranh phi nghĩa thì đương nhiên họ phải thất bại và trả giá. Chỉ đơn giản thế thôi! Giữa trưa nắng chói chang tháng tư, trên cao điểm gần 1000m Làng Vây tình cờ gặp họ, tôi liên tưởng ngay đến cuộc chiến tranh hết sức đẩm máu mà chính quyền Mỹ đang tiến hành bên Iraq. Vũ khí “thông minh” đã giết người dân Iraq vô tội, hàng ngày, hàng giờ truyền hình và các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin cập nhật...