Tháng trước, tôi tới dự một cuộc hội thảo về du lịch nông nghiệp ở Khe Sanh và sau đó tham gia đoàn famtrip đi hái cà phê trên những ngọn đồi bao la hùng vĩ của vùng đất này cùng các chuyên gia du lịch nông nghiệp của tổ chức PUM Hà Lan, các nhà đầu tư du lịch nông nghiệp khắp cả nước và các bạn trẻ Hội du lịch Khe Sanh. Đó là lần đầu tiên có một chương trình famtrip trải nghiệm cà phê tổ chức ở “thủ phủ” cà phê có lịch sử trăm năm của Quảng Trị, rất mới mẻ và thú vị.
Xuyên rừng hái cà phê
Chúng tôi ngồi trên xe men con đường cheo leo xuyên qua những cánh rừng nguyên sinh, những triền đồi quanh co dẫn vào xã Hướng Phùng. Những dãy đồi trùng trùng, điệp điệp bao quanh xã ngút ngàn cây cà phê. Từ lưng đồi cho đến đỉnh đồi, nơi nào có đất là có cây cà phê. Vào mùa này cà phê chín rộ, đỏ trĩu cành trên những sườn đồi quanh xã.
Không ít người trong đoàn là nhà đầu tư du lịch nông nghiệp đến từ Hà Nội, Đà Nẵng, Tây Nguyên, TP Hồ Chí Minh… phải thốt lên ngạc nhiên khi thấy dưới những tán rừng mây mù che phủ quanh năm của vùng đất Khe Sanh là ngút ngàn cây cà phê. Lâu nay, họ không biết và cũng không nghĩ rằng Quảng Trị có vùng trồng cà phê lớn như vậy. Nói đến cà phê đặc sản Việt Nam họ thường nghĩ đến cà phê của vùng Cầu Đất, Sơn La hay Điện Biên được trồng ở độ cao lý tưởng trên 1.000 mét. Bởi thế nên khi những bạn trẻ Hội du lịch Khe Sanh cho biết cà phê Arabica Khe Sanh trồng ở độ cao 600 mét đã đạt ngôi vị quán quân dòng cà phê Arabica tại cuộc thi Cà phê đặc sản Việt Nam năm 2021 và giải Bạc cuộc thi dành cho những nhà sản xuất và chế biến nhỏ trên thế giới do Tổ chức phi chính phủ AVPA tổ chức tại Paris Pháp năm 2022, rất nhiều người đã thực sự bất ngờ. Chuyện ấy cho thấy cà phê Khe Sanh chưa phải là một địa chỉ thật phổ biến nhưng sự thật là cà phê của vùng đất này đã có lịch sử cả trăm năm.
Trăm năm trước, một lính công binh người Pháp tên là Poilaine, vì cảm mến đất này cùng với liên tưởng xa xôi về sự đồng dạng đất đai với vùng Tuscany của nước Ý, đã mang những cây cà phê đầu tiên về trồng ở Khe Sanh. Nghe nói, sau thành công của Poilance, nhiều người Pháp đã kéo nhau đến Khe Sanh để mở đồn điền trồng cà phê. Từ đó những sản phẩm cà phê ở đất này vượt trùng dương gửi sang Pháp làm quà. Nhưng không chỉ có những người Pháp của ngày xưa đến Khe Sanh mở đồn điền và thực hiện giấc mơ điền chủ. Trăm năm qua trên mảnh đất bazan mỡ màng này đã có hàng ngàn người dân đến đây lập nghiệp sinh con đẻ cái, họ lấp hố bom, khai hoang vỡ đất để trồng lên những vườn cà phê phát triển sâu vào trong núi, hình thành nên một vùng cà phê rộng lớn nằm ở phía tây Quảng Trị.
Hôm đó đoàn famtrip ghé vườn rừng của “madam Hương” ở thôn Cợp, xã Hướng Phùng. “Madam Hương” - theo cách gọi thân thương của các anh chị em Hội du lịch Khe Sanh - đã gắn bó với cây cà phê gần 20 năm qua. Chúng tôi theo bước chân của bà Hương vào thăm khu vườn của gia đình bà nằm trên một quả đồi cao. Trong khu vườn, bà trồng cây gáo giữa 4 ha cà phê. Cây cà phê Arabica người dân bản địa gọi là cà phê chè sẽ nằm ở tầng thấp, cây gáo mọc thẳng tắp vườn cành tỏa bóng mát ở tầng cao, tạo nên một vườn cà phê tuyệt đẹp. Phương pháp canh tác độc đáo này rất hiếm thấy ở Khe Sanh và là điều khiến vườn cà phê của bà Hương trông như một cánh rừng nhỏ với cỏ cây hoa lá trải một màu xanh mát mắt, gây ấn tượng với chúng tôi.
Ở Hướng Phùng chúng tôi còn vào thăm nông trại cà phê của anh Hoàng Luận ở thôn Xa Ry. Trò chuyện với chúng tôi, anh Luận vẫn tự hào rằng gia đình anh trồng cà phê hữu cơ, dùng vỏ cà phê bón cho cây, không phun thuốc cũng không bón phân hóa học, đem về những trái cà phê thuần là của thiên nhiên. Khác với vườn rừng của bà Hương, khu vườn của anh Luận có đầy đủ sân phơi, nhà xưởng rộng rãi và một quầy pha chế cà phê đủ cho khách có thể tìm hiểu về canh tác cà phê và văn hóa cà phê bản địa.
Ở nông trại của anh Luận, chúng tôi được cùng với người nông dân tham gia vào quy trình tạo ra cà phê theo đúng nghĩa “From farm to cup” - từ nông trại đến ly cà phê. Ban đầu chúng tôi được chủ vườn đưa đi tham quan vườn, tìm hiểu các loại cà phê và tự tay trồng cây cà phê con, sau đó tham gia vào quy trình tạo ra cà phê từ lúc tự tay thu hoạch quả chín cho đến tự rang, xay và pha chế một ly cà phê chất lượng. Ngồi giữa vườn cà phê của anh Luận, từ không gian, thời gian, người chủ trì pha chế, dụng cụ, nguyên liệu cà phê, nước pha, đến các bước chuẩn bị rang, xay, đun cà phê, cách thưởng lãm đều được chọn lọc tỉ mỉ và thực hiện trang trọng như một nghi lễ cũng mang đến một trải nghiệm thú vị và thư giãn cho mọi người.
Tâm tình bên ly cà phê
Cuối ngày đoàn famtrip dừng nghỉ tại vườn Năm Mùa, ở đây có những ngôi nhà lưu trú bungalow được bao bọc bởi rẫy cà phê tạo ra một không gian mang đậm bản sắc núi rừng. Giữa cơn mưa cuối chiều hun hút, trong căn phòng gỗ ấm cúng thanh tịnh ở giữa vườn rừng Năm Mùa mà chủ vườn gọi là “không gian cà phê chia sẻ”, chúng tôi ngồi lại bên nhau cùng thưởng thức những ly cà phê Liberica nguyên chất nồng đượm.
Khi nâng niu tách cà phê để ngắm, ngửi và nếm, ông Harro Boekhold - chuyên gia du lịch nông nghiệp của tổ chức PUM Hà Lan không kìm được cảm xúc hứng thú thốt một tràng tiếng Anh. Đại ý là ông rất thích hương vị của loại cà phê này, mùi hương đậm đà, mang vị đắng, chua của cà phê nguyên chất nhưng vẫn đọng lại vị ngọt thanh. Khi nghe ông Harro nói vậy, một vị khách từng du học ở Ý hiện kinh doanh khách sạn ở Quảng Bình chia sẻ thêm, khách sạn của anh mỗi năm đón rất nhiều khách nước ngoài. Anh lấy cà phê Liberica ở Khe Sanh về rang xay và pha mời khách nước ngoài thưởng thức thì họ đặc biệt thích thú. Có vị khách người Đan Mạch uống cà phê Liberica Khe Sanh đã xúc động chia sẻ rằng hương vị cà phê này cho ông trở lại cảm xúc cách đây mấy chục năm ông được bố mẹ pha cho uống.
Liberica là giống cà phê thân cao tán rộng, lá của nó giống như là lá mít nên được người bản địa gọi là cà phê mít. Hai năm nữa là tròn trăm năm loại cây này có mặt ở Khe Sanh kể từ ngày người Pháp đến đây mở đồn điền. Với tỷ lệ khoảng ٢٪ trong tổng sản lượng cà phê hiện nay trên thế giới, Liberica trở thành đặc sản. Ở Khe Sanh, cà phê Liberica được trồng trên những quả đồi cao, được "ủ" từ sương và mây trời nên có hương vị thơm ngon đặc biệt.
Hôm đó, bên ly cà phê thơm lừng như còn nguyên hương vị của núi rừng Khe Sanh, những câu chuyện của các vị khách với các bạn Hội du lịch Khe Sanh cuối cùng vẫn ngả về việc làm thế nào để khiến cà phê Khe Sanh được nhiều người biết đến hơn.
Những bạn trẻ Hội du lịch Khe Sanh năng động, nhiệt huyết tiếp đón khách trải qua cung đường dài vất vả để đến Khe Sanh bằng cả tấm lòng chân tình tận tụy. Các bạn ấy là thế hệ thứ ba làm cà phê ở Khe Sanh, sau người Pháp và những người dân đi kinh tế mới. Giữa các bạn có một điểm chung: hầu hết tất cả đều sinh ra, lớn lên ở Khe Sanh, chứng kiến hết thăng trầm sướng khổ của người làm cà phê Khe Sanh. Các bạn kể về những ngày cả nhóm họp bàn để triển khai chuyến famtrip này thì rất nhiều giọt nước mắt đã rơi. Những người nông dân khóc, những người thực hiện chương trình khóc. Vì trong ai cũng mang một tình yêu mãnh liệt với vùng đất Khe Sanh, với cà phê Khe Sanh. Rồi các bạn ấy nói rằng chính các bạn cũng trăn trở đi tìm cách để phát triển thương hiệu cà phê Khe Sanh, nay lại ngồi ở đây để trao đổi với các vị khách, tâm sự với các vị khách, và cũng mong các vị khách chia sẻ cho các bạn ấy những kinh nghiệm, để cùng các bạn tìm hướng đi mới cho cà phê Khe Sanh.
Có người hỏi ông Harro Boekhold, cà phê Khe Sanh cần gì? Cần làm du lịch. Khe Sanh có quá khứ hào hùng, có cảnh quan thiên nhiên đa dạng, đặc biệt có vùng cà phê đặc sản chất lượng thơm ngon hàng đầu Việt Nam. Đó là lợi thế quý giá không phải ở đâu cũng có. Hãy chọn cà phê để dẫn dụ du khách đến với Khe Sanh - ông Harro trả lời và khẳng định chắc chắn là khi có hoạt động du lịch, giá trị cà phê Khe Sanh sẽ được đẩy đi xa hơn trên một hành trình dễ dàng hơn.
Chuyện cà phê Khe Sanh rất dài, chuyện phát triển du lịch cà phê ở vùng đất này cũng không ngắn. Hầu hết khách tham gia chuyến famtrip là chuyên gia và nhà đầu tư du lịch nông nghiệp nên rành về du lịch nông nghiệp, về quản lý, cũng đi nhiều nên có kinh nghiệm để tham gia vào câu chuyện. Những người khách ấy đã không nói nhiều lý thuyết. Họ chỉ nói về những quan sát và nhận định cá nhân sau mấy ngày loanh quanh thăm thú Khe Sanh. Họ bảo ngày đầu tiên bước chân đến Khe Sanh, họ nhận thấy đây là vùng đất giàu tiềm năng phát triển du lịch, tuy nhiên cũng sẽ có không ít những thách thức, còn rất nhiều việc phải làm… Vậy là mỗi người góp một chút ý tưởng cho Hội du lịch Khe Sanh để tạo ra một sản phẩm du lịch cà phê chất lượng đủ khiến du khách hài lòng nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng của mình.
Ngày chúng tôi tạm biệt Khe Sanh để trở về nhà, trong vali hành lý của mỗi người mang theo những túi cà phê Liberica và Arabica đặc sản của vùng đất này để sẵn sàng giới thiệu cho bạn bè người thân. Những bạn trẻ Hội du lịch Khe Sanh cảm ơn rối rít: “Bọn em cũng nghe nhiều người nói rằng không ngờ Quảng Trị nắng mưa khắc nghiệt cũng trồng được cà phê hảo hạng, nên các anh chị giúp lan tỏa để cà phê Khe Sanh được đến tay nhiều người thì tốt quá”.
Khởi động Tour cà phê Khe Sanh
Hai tuần sau chuyến famtrip ấy, tường facebook của tôi liên tục những hình ảnh khai trương Tour cà phê Khe Sanh. Tôi nhắn tin cho những người bạn trong Hội du lịch Khe Sanh để chúc mừng. Phượng, cô nàng “leader” của famtrip bây giờ đảm nhiệm luôn vai trò “leader” của Tour cà phê Khe Sanh hào hứng khoe nhờ hành trình famtrip được giới thiệu trên các website uy tín về du lịch Việt Nam đã tạo ra hiệu ứng tuyệt vời. Bên cạnh khách địa phương truyền tai nhau đăng ký tham gia, tour cũng được đón cả khách quốc tế tìm đến muốn thưởng thức và tìm hiểu công đoạn làm cà phê ở xứ sở cà phê có lịch sử trăm năm.
Trò chuyện với Phượng, cô cho biết hành trình của Tour cà phê Khe Sanh sẽ viết lại câu chuyện của vùng đất và định vị thương hiệu cà phê đặc sản Khe Sanh. Trước đây, Khe Sanh được cả thế giới biết đến là “trận Điện Biên Phủ thứ hai” theo cách nói của lính thủy quân lục chiến Hoa Kỳ. Ngày nay, dấu tích binh lửa chiến tranh đã nhạt nhòa dưới những ngọn đồi trải dài ngút ngàn màu xanh cây cà phê. Mọi du khách khi đến Khe Sanh sẽ được thưởng thức ly cà phê tỏa ngát hương và nghe kể những câu chuyện về hòa bình, về hành trình tạo ra cà phê đặc sản Khe Sanh. Đó cũng là thông điệp bên ly cà phê nói chuyện hòa bình của Tour cà phê Khe Sanh muốn lan tỏa với mong muốn khi nhắc đến Khe Sanh du khách không chỉ nhớ đến chiến tranh đau thương và bi hùng, mà còn nhớ và định vị rằng, ở đây có hòa bình và có cà phê thượng hạng. Đồng thời, từ tour cà phê, khách sẽ khám phá văn hóa, ẩm thực, bản sắc độc đáo của những cư dân bản địa bao đời cư ngụ trên những dãy đồi hùng vĩ của vùng đất Khe Sanh.
Tôi đã đọc được nhiều đánh giá tích cực của du khách khi đến với Tour cà phê Khe Sanh, đặc biệt nhất đó là lời khen về thái độ ân cần tận tụy dành cho những hướng dẫn viên tour này. Chia sẻ điều này với Phượng, cô khiêm tốn: “Tour cà phê Khe Sanh là một sản phẩm du lịch mới, và vẫn còn nhiều vấn đề trong giai đoạn thử nghiệm. Bù lại chúng tôi làm việc chăm chỉ nhiệt huyết với tình yêu Khe Sanh mãnh liệt. Có lẽ chính nguồn năng lượng tốt đẹp đó đã tác động đến mọi người xung quanh. Chúng tôi nhận được rất nhiều giúp đỡ, sự ủng hộ từ mọi người”. Phượng cũng nói cô không biết Tour sẽ làm được gì vào năm sau và năm sau nữa, nhưng dù sau này có thế nào, cô cũng đã đi qua những ngày thật đẹp. Đó là những ngày cà phê chín mọng trên những ngọn đồi sương giăng mây phủ, những chàng trai cô gái Khe Sanh leo đồi đưa khách đi hái cà phê ở những cội cà phê già, cùng ngồi với khách thưởng thức ly cà phê thơm lừng kết tinh tinh hoa đất trời Khe Sanh giữa núi đồi bao la và hùng vĩ.
1. Du khách tham quan vườn cà phê ở Hướng Phùng - Ảnh: C.N
2. Du khách tự tay tham gia vào quy trình tạo ra cà phê từ lúc thu hoạch quả chín cho đến rang, xay và pha chế ly cà phê theo sở thích - Ảnh: C.N
3. Tour cà phê Khe Sanh vừa khai trương tháng 11/2023 hứa hẹn nhiều điều mới mẻ và thú vị chờ đợi du khách trải nghiệm - Ảnh: C.N
