|
T |
ôi sinh ra sau chiến tranh nhưng vẫn đào thấy những quả đạn trên đồng đất, vẫn nhìn thấy những quả bom to đùng trong nương nhà ngoại. Và, nơi tôi nhìn thấy rõ nhất về chiến tranh đó là chiều trên Thạch Hãn. Cũng không hề vô tình. Tôi thường hay lui tới nơi đây, bên dòng Thạch Hãn gắn với nhiều chiến tích anh dũng nhưng vẫn còn nhiều nỗi đau nằm lại. Chiều đầu đông, khi cái nắng đã qua đi cùng với những ngày thu. Và trước mùa thu đó, mùa hè đổ gần hết nắng rồi. Tôi đứng trên cầu nhìn xuống dòng sông Thạch Hãn. Nhiều cảm xúc quá! Tự hào, hạnh phúc nhưng nghẹn đắng thì nhiều hơn. Nó lấn át những thứ khác trong tôi lúc này. Dòng sông ấy, con đò ấy, buổi chiều ấy và dòng nước. Nó mãi trôi như những ngày xưa còn đâu đây. Vẳng tiếng hò trên sông, rồi tiếng súng và máu đỏ nhừ cả một khúc sông trong ngày hè đỏ lửa. Tôi tìm lại những con người mà tôi chưa hề gặp mặt nhưng đã nghe nhiều người nhắc đến họ trong mùa hè đỏ lửa năm 1972. Nước sông thì vẫn cứ trôi, sông Thạch Hãn bây giờ trong xanh. Mùa đông lạnh và nước xanh đến buốt lòng. Nhìn về phía đằng đông, những con đò thưa thớt đậu cheo leo ở một khúc sông phủ cát vàng bên cạnh thảm cỏ xanh. Có mấy người ngồi ở trên đò. Nhưng dường như nước ở chỗ họ rất tĩnh. Không thấy một gợn sóng nào dù chút lăn tăn. Họ đợi gì ở đấy? Họ làm gì trên con đò ấy? Họ là ai? Có con đò nào ở đấy còn sót lại sau những ngày chiến tranh đau thương, hào hùng và cả những mất mát? Sương khói ngày đông lãng đãng trên sông và mây chiều chầm chậm trôi theo chiều gió. Tôi có cách gọi mùa riêng của mình. Mùa xuân hạnh phúc, mùa hạ đau, mùa thu nhớ và mùa đông khắc khoải. Gọi như vậy cho mùa đông, cho những ngày đầu đông về trên Thạch Hãn vì tôi có một dòng nhớ riêng chảy theo sông và về với biển cả. Tôi đã từng đếm bước chân mình nơi mà tôi đi qua, bên dòng Thạch Hãn này. Cách đếm ngược để về với người và sông ngày ấy, cả tuổi trẻ của tôi luôn đau đáu niềm thương. Nhiều lần rồi, tôi chạy xe một đoạn đường dài gần 28km để đứng trên cầu Thạch Hãn nhìn xuống dòng sông. Nước ở đó trôi nhưng tôi đứng lại. Tôi chịu im lặng cho đến chiều bật lên thành tiếng. Và câu hỏi vu vơ, chiếc cầu này ai bắc qua sông?
Rồi, mưa lất phất bay trong gió đông về lạnh lẽo. Nhiều xe cộ lại qua trên con đường này, trên chiếc cầu này. Có những chuyến xe dừng lại, có những người đàn ông, những người đàn bà, những đứa trẻ đứng tựa lưng vào thành cầu chụp một phô ảnh lấy hình dòng sông ở cuối nguồn rồi vội vã lên xe đi thả lại cái lạnh treo trên những thớ bê tông đã đủ mưa nắng. Thành Cổ ở phía Nam con sông, ở phía Bắc đầu nối cầu là Đài Tưởng niệm. Mười chín giọt máu đỏ, Trung đội Mai Quốc Ca nằm lại ở đó, những con tim đỏ phập phồng trong rét mướt, trong nắng mưa. Chiều muộn, có con đò từ phía cuối sông chèo ngược dòng với câu hò Như Lệ:
“Bóng cây dừa năm xưa vẫn còn đó
Chiếc khăn thêu hoa hồng đỏ còn đây
Vì ai nên nỗi thế này
Én Nam nhạn Bắc tràn đầy nhớ thương?”
Đó là giọng của một người đàn bà đã lớn tuổi. Vì nghe tiếng hò khản đặc. Như có đủ nắng mưa, có nhiều đớn đau trong đó. Đò trườn lên dòng. Nước sông Thạch Hãn ăm ắp đôi bờ, xanh trong có thể nhìn thấy đến vô cùng của đáy sông. Chợt lòng thắc thỏm. Vì sao nước ở đây trong xanh đến thế? Vì sao người chèo đò chậm đến nỗi câu hò rớt lại thành nỗi cô đơn? Và tôi đứng lặng im, như mặc niệm cho người, mặc niệm cho mình, cho dòng sông Thạch Hãn còn mãi xanh trong đón bốn mùa trong năm, đón hạnh phúc và cay đắng của đời.
Chợt nhớ một ngày đông, cách đây hai năm. Cũng trên cầu, tôi nhìn về phía thượng nguồn con sông. Cạnh chiếc cầu sắt bắc qua sông, có người đàn bà phơ phơ tóc trắng, hiu quạnh trong chiều. Tự dưng chợt nghĩ đó là mạ tôi. Có khi nào như thế, có khi nào mạ đang tìm tôi khi mỗi ngày đông tôi trốn đi mà không nói với mạ một lời? Bao ý nghĩ vừa chạy qua. Và tiếng tàu cắt đi dòng nhớ, và con tàu chạy ngang che khuất đi hình ảnh người già. Để người trẻ như tôi ngược dòng ngóng trông. Người tóc trắng vẫn đứng đó, con tàu thì đã qua rồi. Chai nước sông trên tay người đàn bà như cái ấm nhất cuối cùng của một đời người. Linh hồn của con mạ nằm trong đó, cả đời mạ nằm trong những giọt nước vớt vát lên từ con sông. Mắt tôi cay xè. Khóc thương như một lẽ thường của niềm yêu được kết nối. Người đàn bà quay ánh nhìn về phía tôi. Tôi không nói được gì, mạ tóc trắng cũng không. Thấp thoáng trong chiều đông mấy câu hát cất lên từ mặt sông. Những câu hát buồn vui, những câu hát cũ và mới. Của mạ tóc trắng và của tôi. Chiều đó cũng có con đò, chiều đó cũng có gió lạnh. Và mặt nước phăn lên những giọt mưa không to nhưng đủ để ướt hai mái đầu. Nhưng cuối chiều thì mưa đổ rền mặt sông và có một khoảng trống vắng mênh mông nào đó phủ lên khắp mặt sông. Nước mưa che hết những nỗi đau thầm kín, lấp hết những hy vọng não nề. Và cỏ ngập trong nước sông. Dòng Thạch Hãn mênh mang nước, con đò xuôi dòng trôi. Chắc thế, nó sẽ trôi về cuối cùng con sông. Vì khi tôi kịp thấy nó ướt át trong mưa như một cái chấm đen nhỏ khuất dần giữa một màn mưa trắng xóa.
- Mạ tóc trắng đâu rồi?
- Mạ tóc trắng đã bước lên con đò trôi!
Tôi tự trả lời câu hỏi của chính mình.
Dòng sông.
Con đò.
Mưa.
Và mạ.
Hôm nay nỗi nhớ chợt trở về. Và tôi bước đi lang thang trên khắp miền của mùa đông phủ kín.
Và tôi nhìn cỏ, nhìn trời. Những đám mây trắng trôi lang thang trên bầu trời. Những đám mây tròn xoắn lại trôi ngang trên tượng đài về miền trời Bắc xa xôi.
- Ừ, mùa đông lạnh và mùa đông hãy còn dài đấy.
Có ai đó đã trả lời tôi bằng giọng nói rất trẻ và rất xanh. Trong khói hương bay mỏng tang lên trời, trôi lảng vảng trên sông. Thạch Hãn là một nghĩa trang không bia mộ. Có chăng đó là tấm lòng trôi trên sông. Có chăng là tiếng hò trên sông theo con đò mỗi ngày dọc ngang sông mà đến cả ngàn đời sau người ta sẽ còn nhớ. Tôi thường mường tượng ra cuộc sống âm dương bằng con mắt của mình. Khi ta mở mắt đó là thế giới dương gian còn khi ta nhắm mắt lại là ngày âm mở cửa. Nói như thế thì âm dương tồn tại hiện hữu trong một con người chứ đâu có xa xôi. Và khi nhắm mắt, có nhiều điều để nghĩ. Khi ta mở mắt cũng có nhiều điều để thấy. Thấy để nghĩ, nghĩ rồi để thấy. Có ai đó một lần tự hỏi mình đã thấy gì, đã nghĩ gì khi nhìn xuống dòng Thạch Hãn này không?
Có dạo, đó là mùa hè. Tôi đi dọc đôi bờ của con sông này. Trong cái nóng như lửa đốt, cỏ cây ở Thạch Hãn vẫn rất xanh. Mầu xanh đó nó khác xa với cỏ cây bất cứ nơi vùng đất nào mà tôi đã đi qua trong ngày hè. Có lẽ, cỏ cây xanh thế bởi phù sa của con sông, bởi làn nước mát lành của con sông mỗi tấc đất nơi này đã thấm máu của các anh. Lòng chợt đau khi chân giẫm lên cỏ. Và tôi vẫn thấy xót khi mái chèo đã nhẹ đến mức khẽ khàng. Xin nói ra xúc cảm của mình khi đến nơi đây. Lần nào cũng… thấy buồn. Nhiều lần đến phát khóc trong im lặng. Mỗi lần bước đi trên cầu, mỗi lần dọc ngang dòng Thạch Hãn tôi như một người câm. Cũng gặp nhiều người quen, đó là bạn bè thời trung học, những đồng nghiệp và cả mấy anh bạn văn. Nhưng họ nói tôi như một người khác. Cũng lẽ thường, khi gặp tôi ở đâu đó họ hay được nghe tôi nói chuyện bông đùa và cười lên thành tiếng. Còn ở đây, họ gặp tôi trong con người im lặng. Cũng lẽ thường! Vì ở đây có quá nhiều điều choán hết suy nghĩ của tôi. Dòng Thạch Hãn như một thế giới khác, thế giới của sông. Sông cứ lặng lẽ trôi giữa cuộc sống với biết bao xô bồ, vị kỷ. Tôi lặng im nhưng không đáng sợ, tôi người hơn khi trở về nơi đây. Có điều, con người tôi ở đây đã trôi theo con đò trên dòng Thạch Hãn. Thì có cần nói gì nữa chăng? Cái nắng, cái gió, cái mưa đã nói. Con sông này đã nói từng đêm, từng ngày. Trong bão táp của chiến tranh hay những ngày hòa bình lặng lẽ. Những người biết nhiều nhưng không nói, mình biết gì mà nói. Chỉ biết thương thôi thì khói hương đã nói thay người.
* * *
Quảng Trị có nhiều nơi để nhớ, nhiều nơi để nhắc không cứ riêng gì Thạch Hãn. Nhưng với tôi, Thạch Hãn và những ngày đông. Và những câu độc thoại của riêng mình trong từng cơn gió trườn qua rất lạnh. Chân đã bước đi mà lòng vẫn cứ gởi lại. Bên cầu, nơi nhiều lần tôi đến sau đó, trong ngày đông. Có những người già múc lên tay từng lọ nước. Đó là linh hồn người thân khi đến cuối đời vẫn không tìm được mộ.
Và mùa đông vẫn còn dài lắm!
L.M.H
