Sau sự cố môi trường biển vừa qua đã ảnh hưởng nặng nề đến đời sống của bà con ngư dân vùng biển bãi ngang trên địa bàn tỉnh. Trước tình hình đó, tỉnh Quảng Trị đã đưa ra nhiều giải pháp hỗ trợ ngư dân ổn định đời sống, sản xuất. Và hơn hết, các xã vùng biển bãi ngang đã chủ động xây dựng phương án, giải pháp để hỗ trợ, khuyến khích ngư dân không có năng lực tài chính đóng mới tàu, thuyền công suất lớn tiếp tục vươn khơi, bám biển; lên bờ lập gia trại, trang trại chăn nuôi; tăng gia sản xuất hoa màu để ổn định đời sống trước mắt và lâu dài. Nhiều hộ ngư dân cũng đã chủ động vay vốn ngân hàng để đầu tư xây dựng trang trại, gia trại chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà… Và thực tế, nhiều trang trại, gia trại của bà con ngư dân bước đầu đã đem lại nguồn thu nhập để thay thế nguồn thu nhập từ việc đánh bắt hải sản trên biển.
“Trước và sau khi Chính phủ công bố kết quả điều tra về nguyên nhân gây ra hải sản chết hàng loạt bất thường ở vùng biển miền Trung, cùng với sự hỗ trợ tích cực của tỉnh, huyện thì xã Trung Giang cũng đã chủ động đề ra nhiều phương án, giải pháp nhằm hỗ trợ cho bà con ngư dân phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống…”, anh Trần Xuân Tưởng, Chủ tịch UBND xã Trung Giang (huyện Gio Linh) đã nói như vậy khi tôi vừa đặt chân đến trụ sở UBND xã.
Anh Trần Xuân Tưởng cho biết, với đặc thù là xã vùng biển bãi ngang nên đời sống của người dân xã Trung Giang dựa chủ yếu vào đánh bắt, nuôi trồng, kinh doanh, chế biến thủy hải sản. Xã Trung Giang có 1.075 hộ dân thì có đến 573 hộ đánh bắt, nuôi trồng, kinh doanh, chế biến thủy hải sản. Trước tình hình thủy hải sản chết do sự cố môi trường, xã Trung Giang đã chủ động xem xét lại quỹ đất hiện có trên địa bàn xã, sau đó tiến hành chuyển đổi 98,0 ha đất quy hoạch xây dựng nông thôn mới sang đất làm trang trại, gia trại và hình thành các vùng chuyên canh trồng cây công nghiệp ngắn ngày như lạc, ném, kiệu, tỏi tía, cà rốt… tại ba thôn Thủy Bạn, Cang Gián, Hà Lợi Trung (dự kiến giải quyết việc làm cho khoảng 200 lao động). Bên cạnh đó, xã Trung Giang cũng đã xây dựng phương án sản xuất cho từng thôn như thôn Thủy Bạn, dự kiến sẽ chuyển đổi 35 ha đất từ khai thác khoáng sản sang trồng trọt; quy hoạch 13 ha đất sử dụng cho việc xây dựng trang trại, gia trại chăn nuôi tổng hợp; 1,35 ha đất nuôi cá nước ngọt còn bỏ hoang, xã Trung Giang sẽ vận động bà con cải tạo lại mặt nước ao hồ để tiếp tục nuôi cá. Đối với thôn Cang Gián, xã Trung Giang sẽ tiến hành khảo sát quy hoạch chi tiết để phân lô và sau đó ưu tiên cho các hộ ngư dân thuê diện tích đất mà Công ty TNHH Thống Nhất đã khai thác titan để trồng ném cũng như các loại cây công nghiệp ngắn ngày khác. Trong thời gian tới, xã Trung Giang sẽ tìm nguồn kinh phí để xây dựng cơ sở hạ tầng như đường, điện để khai thác diện tích 55 ha quy hoạch xây dựng trang trại trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới của xã. Ngoài ra, xã Trung Giang cũng đã đề nghị với huyện Gio Linh được chuyển đổi diện tích 15 ha đất nuôi trồng thủy hải sản sang đất phục vụ xây dựng trang trại, gia trại, trồng trọt tại thôn Cang Gián, Thủy Bạn. Đối với thôn Hà Lợi Trung, tận dụng một số diện tích đất còn để trống để ưu tiên các hộ ngư dân trồng ném, lạc… Bên cạnh đó, tại thôn Hà Lợi Trung có 15 ha đất quy hoạch nuôi tôm, xã Trung Giang đã đề nghị huyện Gio Linh điều chỉnh sang đất chăn nuôi, trồng trọt. Riêng hai thôn Nam Sơn, Bắc Sơn nằm ở vùng cửa lạch Cửa Tùng, xã Trung Giang đã vận động các hộ ngư dân có năng lực về tài chính mạnh dạn vay vốn đóng mới và nâng cấp khoảng 10 chiếc tàu đánh bắt xa bờ theo Nghị định số 67/NĐ-CP. Tìm hướng để hỗ trợ ngư dân xuất khẩu lao động cũng như tìm kiếm việc ở các khu công nghiệp, doanh nghiệp…
“Nhiều hộ ngư dân vùng biển bãi ngang ở xã Trung Giang sau khi xảy ra sự cố môi trường làm chết thủy hải sản, bà con đã mạnh dạn vay vốn để thành lập trang trại, gia trại chăn nuôi bò, lợn, gà… và bước đầu đã có nguồn thu nhập để thay thế nguồn thu nhập từ đánh bắt thủy hải sản. Điển hình như thôn Cang Gián có các hộ ngư dân Dương Đức Hùng, Dương Quốc Vinh, Dương Việt Bắc, Nguyễn Thanh Bình, Dương Văn Dần, Dương Đức Quân xây dựng trang trại chăn nuôi bò, lợn, gà, ngan…”, anh Trần Xuân Tưởng, Chủ tịch UBND xã Trung Giang cho biết thêm.
Cùng chung trăn trở để sát cánh cùng bà con ngư dân, anh Trần Thanh Chương, Chủ tịch UBND xã Gio Hải (huyện Gio Linh) cho biết, xã Gio Hải có 839 hộ thì có đến 510 hộ bị ảnh hưởng trực tiếp từ sự cố môi trường làm thủy hải sản chết hàng loạt vừa qua. Để giúp ngư dân vùng biển bãi ngang trên địa bàn xã ổn định cuộc sống, xã Gio Hải đã xây dựng cũng như triển khai phương án khôi phục sản xuất như việc gấp rút tìm nguồn kinh phí để đầu tư cơ sở hạ tầng gồm đường, điện vào vùng quy hoạch 73 ha (nằm ở phía tây nam của xã Gio Hải) ở các thôn 7, 8; 35 ha ở thôn 5, 6 để bà con ngư dân xây dựng trang trại, gia trại cũng như trồng các loại cây hoa màu, công nghiệp ngắn ngày trên cát. Ngoài ra, xã Gio Hải cũng đã khuyến khích nhiều hộ ngư dân vay vốn cải hoán và đóng tàu đánh bắt xa bờ theo Nghị định số 67/NĐ-CP để tiếp tục vươn khơi, bám biển. Bên cạnh đó, xã Gio Hải cũng tiến hành khảo sát những đối tượng lao động nghề biển đang thiếu việc làm và có nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp để đề xuất, phối hợp với các cơ quan liên quan tạo điều kiện cho số lao động này tiếp cận cơ hội đi xuất khẩu lao động; làm việc ở các khu công nghiệp, doanh nghiệp. Cụ thể là xã Gio Hải sẽ chủ động phối hợp với Trung tâm Giới thiệu việc làm tỉnh, Phòng LĐ – TB&XH huyện Gio Linh tư vấn, giới thiệu, tìm kiếm việc làm cho lao động vốn là ngư dân tại các công ty có thu nhập ổn định; mở các lớp dạy nghề ngắn hạn cho chị em phụ nữ tại địa phương.
“Không phải sau khi sự cố môi trường xảy ra làm hải sản chết hàng loạt thì xã Triệu Vân (huyện Triệu Phong) mới tìm giải pháp để người dân “sống đời” với cát. Trước đó, xã Triệu Vân đã tìm hướng để người dân sống lâu dài, bền vững với cát trắng bạc màu. Mà muốn sống được với cát thì không còn cách nào khác ngoài việc tìm những giống cây trồng, vật nuôi phù hợp. Thực tế, người dân xã Triệu Vân đã tìm ra “chìa khóa” làm giàu từ những trang trại chăn nuôi lợn, gà, vịt với quy mô lớn và đưa vào trồng đại trà các giống cây trồng như mướp đắng, ném, kiệu, cà trắng, đậu đỏ, đậu đen... trên cát hoang hóa. Nhiều hộ gia đình có nguồn thu tiền tỷ mỗi năm từ cát bây giờ không còn là chuyện hiếm trên địa bàn xã Triệu Vân”, anh Hồ Xuân Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Vân hồ hởi khoe như vậy.
Như để chứng minh cho những lời mình nói, anh Hồ Xuân Đức dẫn tôi đến thăm gia đình anh Hồ Hồng Hạnh (thôn 9, xã Triệu Vân) được biết đến là hộ gia đình có thu nhập cao từ mô hình trồng mướp đắng xen ném, kiệu. Anh Hạnh cho biết, trước đây với 3 sào đất cát trắng bạc màu, gia đình anh chẳng biết làm gì ngoài trồng khoai lang cho hiệu quả kinh tế thấp. Khoảng mấy năm trở lại đây, anh đầu tư hệ thống cọc bê tông (cao khoảng 1,5 m), lưới để làm giàn mướp trên toàn bộ diện tích đất hiện có của gia đình. “Trồng mướp đắng trên cát, phải có kỹ thuật bón phân, cách chăm sóc riêng biệt thì cây mới phát triển tốt, cho năng suất cao. Lúc cây còn nhỏ, để tận dụng quỹ đất, gia đình tôi trồng xen thêm ném, kiệu dưới giàn mướp. Cũng nhờ trồng mướp đắng xen ném, kiệu trên cát mà gia đình tôi có đời sống khá hơn trước. Mỗi vụ mướp đắng (kéo dài từ trước tết Nguyên đán cho đến khoảng tháng 5 năm sau), sau khi trừ chi phí, công chăm sóc, gia đình tôi cũng có thu nhập 40 - 50 triệu đồng trên mấy sào cát bạc màu. Ngoài ra, gia đình tôi còn nuôi thêm 17 con lợn thịt, 2 con lợn nái nuôi luân phiên. Hiện tại, mỗi năm gia đình tôi có thu nhập từ 60 - 70 triệu đồng”, anh Hồ Hồng Hạnh phấn khởi cho biết.
Ghé thăm trang trại anh Nguyễn Văn Tuấn (thôn 9, xã Triệu Vân), tôi được anh dẫn đi một vòng tham quan trang trại có quy mô bề thế trên cát trắng. Trước đây, anh Tuấn làm nghề vận chuyển vật liệu xây dựng cho thu nhập cũng chỉ đủ trang trải cuộc sống gia đình. Đến năm 2011, vợ chồng anh bàn nhau ra vùng cát đầu tư xây dựng trang trại trên diện tích 3,2 ha cát bạc màu. Với số vốn 100 triệu đồng tích cóp được, anh đầu tư xây dựng hệ thống chuồng trại, đào hồ nuôi cá, đúc cọc bê tông để trồng mướp đắng xung quanh hồ nuôi cá. Với hệ thống chuồng trại được đầu tư xây dựng quy mô, anh thả nuôi 1.000 con lợn thịt (mỗi năm nuôi 3 vụ); 15 con lợn nái; thả hàng nghìn con cá giống trên diện tích 0,5 ha ao nuôi cá trồng 2 ha tràm hoa vàng... Bên cạnh đó, anh tận dụng khuôn viên xung quanh trang trại để nuôi hàng nghìn con gà, vịt. Sở dĩ anh chọn lợn làm vật nuôi chính của trang trại là vì trước đó, gia đình anh đã từng có nhiều năm nuôi lợn với quy mô nhỏ. Và muốn chăn nuôi lợn có lãi thì yếu tố đầu tiên phải tính đến là nguồn thức ăn cho lợn đảm bảo tăng trọng nhanh nhưng chi phí bỏ ra ít. Để giảm chi phí, anh tận dụng tối đa nguồn thức ăn tự túc trong trang trại kết hợp với thức ăn chăn nuôi thông thường. Rồi khâu phòng trừ dịch bệnh, khử trùng, làm sạch trang trại luôn được anh chú trọng thực hiện. Hiện nay, tổng thu nhập mỗi năm của trang trại gia đình anh khoảng 3 - 4 tỷ đồng, sau khi trừ các khoản chi phí, cho lãi ròng 300 - 400 triệu đồng/năm.
Anh Hồ Xuân Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Vân cho biết thêm, Triệu Vân là vùng biển bãi ngang có ba thôn là thôn 9, thôn 8, thôn 7, diện tích đất tự nhiên 1.099 ha cát trắng bạc màu, trong đó đất lâm nghiệp 415 ha; đất trồng cây hàng năm 390 ha (bao gồm đất trồng lúa 100 ha); đất trồng các loại hoa màu 47 ha; đất dùng để nuôi trồng thủy sản 55,5 ha. Những năm trước đây, đời sống người dân xã Triệu Vân gặp rất nhiều khó khăn bởi vùng biển bãi ngang thường xuyên bị mất mùa, còn trồng khoai lang, rau màu thì hiệu quả thấp. Mấy năm trở lại đây, với sự hỗ trợ, khuyến khích của chính quyền, nhiều hộ dân của xã Triệu Vân đã tìm cách đưa nhiều giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với đặc thù vùng cát, mang lại hiệu quả kinh tế cao như mô hình trồng mướp đắng xen ném, kiệu, trồng đậu đỏ, đậu đen, cà trắng..., đầu tư xây dựng trang trại nuôi lợn với quy mô hàng trăm con kết hợp nuôi gà, vịt, đào hồ nuôi cá. Bây giờ làm giàu trên cát bạc màu không còn là vấn đề nan giải như những năm trước đây. Người dân xã Triệu Vân với sự hỗ trợ, định hướng, khuyến khích tích cực của chính quyền địa phương, đã chủ động tìm cho mình hướng thoát nghèo, làm giàu bền vững trên chính vùng cát bạc màu từng một thời nạn cát bay, cát lấp hoành hành.
“Gần mấy chục năm gắn bó với nghề biển giờ bỏ biển lên bờ, tôi cũng buồn lắm chứ. Nhưng đành chịu chứ biết làm sao chú ơi. Không có năng lực tài chính để đóng tàu đánh bắt xa bờ thì lên bờ lập trang trại. Và thực tế thì trang trại gia đình tôi chăn nuôi mấy trăm con lợn thịt, lợn nái đã bắt đầu cho nguồn thu nhập ổn định để thay thế nguồn thu từ nghề biển. Trong thâm tâm tôi vẫn mong đến ngày biển sạch để được vươn khơi, bám biển”, anh Dương Quốc Vinh ở thôn Cang Gián (xã Trung Giang, Gio Linh) đã phấn khởi pha chút ngậm ngùi nói với tôi như vậy khi tôi đến thăm trang trại vừa mới xây dựng của anh sau sự cố môi trường làm hải sản chết hàng loạt.
H.T.S
