Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Trị 23/01/2021 Danh sách tạp chí Hotline: 02333 852 458 Đặt báo Giới thiệu tạp chí

Tìm kiếm trên website chúng tôi

X

Đập Trấm - để nhớ một thời ta đã yêu

Khi ông Nguyễn Đức Hoan, nguyên Phó ban Bảo vệ chính trị Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị qua đời, người ta nói nhiều đến cương vị chỉ huy công trường thủy nông Nam Thạch Hãn mà ông từng đảm trách 40 năm trước

 

Khi ông Nguyễn Đức Hoan, nguyên Phó ban Bảo vệ chính trị Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị qua đời, người ta nói nhiều đến cương vị chỉ huy công trường thủy nông Nam Thạch Hãn mà ông từng đảm trách 40 năm trước, thuở còn Bình Trị Thiên vừa thoát ra khói lửa chiến tranh mới được chạm mặt hòa bình.

Ăn cơm mới, nói chuyện cũ

Người xưa nói chữ “ôn cố tri tân” với nghĩa ôn cũ để biết mới, còn dân Quảng Trị nói nôm na, mộc mạc: “Ăn cơm mới, nói chuyện cũ”. Nghĩa là cuộc sống được thể hiện qua cơm áo, sống thời phải ăn và ăn mới có thể sống. Nói như chân lý, hết cãi.

Cách đây hơn 40 năm, trong muôn vàn khó khăn khi đất nước hòa bình, thống nhất, tỉnh Bình Trị Thiên lúc ấy quyết định làm công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn mà dân gian quen gọi là Đập Trấm, vì đây là tên con đập ngăn dòng sông Thạch Hãn để làm thủy lợi. Cũng cần phải nói thêm rằng ý tưởng này đã có từ thời Pháp thuộc. Người Pháp đã dự định làm nhưng rồi vì nhiều lý do chuyện này đã không thành hiện thực. Nhưng làm thủy lợi mà lại công trình đại thủy nông vào giữa thời buổi khói súng còn chưa tan, bom đạn hậu chiến còn ngổn ngang, đời sống người dân còn cơ cực, phương tiện máy móc hầu như không có hoặc còn thô sơ, ít ỏi thì đúng là thi gan với trời nên nhiều người cho là ảo tưởng. Thời ấy tinh thần lãng mạn, có phần duy ý chí nhưng thể hiện khát vọng chinh phục của con người, ít nhất là trong mặt trận sản xuất nông nghiệp, kiểu “vắt đất ra nước, thay trời làm mưa”. Bởi nếu công trình thủy lợi này hoàn thành thì không chỉ làm thay đổi bộ mặt nông thôn một nửa tỉnh Quảng Trị mà còn tác động tích cực đến tưới tiêu cho ruộng đồng ở Thừa Thiên - Huế. Nhắc lại chuyện này nhiều người dân Bình Trị Thiên còn nhớ như in. Anh Nguyễn Văn Tập ở Cam Thành, Cam Lộ lúc vui chuyện hào hứng kể rằng: “Tui cũng dân 202 (tên đơn vị thanh niên làm thủy lợi Đập Trấm) nên nhớ rõ lắm. Hồi đó cán bộ nói như đinh đóng cột: Chúng ta hãy làm hết mình để xây dựng công trình thủy lợi chưa từng có trên quê hương. Khẩu hiệu của chúng ta là: Đập Trấm là cơm no áo ấm! Chúng tôi đi làm thủy lợi với tinh thần như là bộ đội đi chiến đấu”.

Mà đúng họ là người lính thời bình. Tên gọi, phiên hiệu tương tự quân đội. Tất cả được chia thành các sư đoàn, có điều khác dưới sư đoàn là các đại đội trực thuộc. Sư đoàn thường lấy theo tên gọi của các huyện như sư đoàn Lệ Ninh, sư đoàn Bến Hải... Hơn hai vạn con người, chủ công là lớp trẻ đã lăn lộn suốt mấy năm trời với những đôi vai, đôi tay, đôi chân trên công trường thủy lợi. Hầu hết các công đoạn từ đào đất, gánh đất, bưng đất, đắp đất, đào mương... tất cả chỉ bằng thủ công.

Cho đến hôm nay nhiều người vẫn nhớ về bài hát “Câu hò trên công trường Nam Thạch Hãn” của nhạc sĩ Trần Hoàn về công trình đại thủy nông trên vùng đất Bình Trị Thiên khi chiến tranh vừa tan khói súng không lâu. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mùa xuân 1978 cũng đã về Quảng Trị “đi thực tế” viết thành bút ký nóng hổi “Tháng ba trên công trường Nam Thạch Hãn”. Những năm đầu sau chiến tranh gian khó vô vàn nhưng đảng bộ và nhân dân Bình Trị Thiên vẫn trên dưới một lòng, quyết tâm xây dựng công trình thủy lợi Nam Thạch Hãn vào năm 1978 và hoàn thành vào năm 1981 với sự tham gia của hàng vạn con người. Bằng ý chí và nghị lực phi thường những cán bộ, chiến sĩ 202 cùng với đơn vị quân đội của địa phương đã vượt qua đói, rét, nắng lửa, gió Lào, bệnh tật, bom mìn còn lại dày đặc sau chiến tranh để hoàn thành sứ mệnh lớn lao đem nước về cho vùng đất khát. Họ, những con người bằng xương bằng thịt bằng sức mạnh đôi tay, đôi vai đã làm thay bổn phận con cháu thủy thần để viết nên những điều kì diệu. Ông Nguyễn Đức Hoan vốn là kĩ sư thủy lợi, nguyên chỉ huy công trường Nam Thạch Hãn tâm đắc một điều ngày ấy mọi người đều có chung một tâm nguyện phải đem nước về vùng đất khát. Làm quê hương no ấm, làm xã hội đổi thay, dĩ nhiên, trong đó có bản thân mình. Chính vì vậy mà ý chí kiên cường của lớp trẻ đã biến khẩu hiệu: “Đập Trấm là cơm no áo ấm” thành hiện thực và làm nên những điều kì diệu. Một điều không thể không nhấn mạnh là công trình đại thủy nông chủ yếu làm bằng tay nhưng lại vững chãi qua hàng thập kỷ. Đó là điều hôm nay chúng ta cần suy nghĩ trước vấn nạn tuổi thọ của các công trình xây dựng, dù được thi công bằng máy móc, kể cả các phương tiện hiện đại.

Không còn mất mùa liên miên, không còn lo cái ăn ngay ngáy, không còn cảnh bồng bế nhau “đi Nam” kiếm sống, tha phương cầu thực. Hết thảy mọi sự đổi thay bắt đầu từ Đập Trấm. Ông Dương Đình Uỷ, lão nông Triệu Đông, Triệu Phong kể rằng nếu không có Đập Trấm, những người tha phương cầu thực sẽ ngày một nhiều hơn trong những năm hòa bình gian khó. Đập Trấm đã mang lại một sự đổi đời thực sự mà hàng trăm năm qua chỉ là mơ ước.

Ông Lê Hữu Thăng, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, vốn là Bí thư Huyện đoàn huyện Triệu Hải trước đây chia sẻ nhiều thông tin ấn tượng. Ông cho biết, công trình thủy lợi này đã đưa sản lượng lúa đồng bằng Triệu Hải từ gần 5 vạn tấn lên 6,2 vạn tấn khi mới đưa vào sử dụng, về sau thì năng suất và tổng sản lượng đều tăng gấp đôi, hầu như giải quyết tận gốc tình trạng hạn hán vào mùa nắng và ngập úng vào mùa mưa, thực sự mở ra một trang mới trong sản xuất nông nghiệp, trước hết là cây lúa ở khu vực hưởng lợi từ công trình này. Chỉ riêng trồng ớt xuất khẩu thì vào những năm bao cấp ở huyện Triệu Hải, mỗi năm thu được ngoại tệ cả triệu rúp, một con số thật sự gây ấn tượng vào thời kỳ vô vàn gian khó.

Trong ngôi nhà ở gần chợ phiên Cam Lộ, một sáng mới đây nguyên Sư trưởng Sư đoàn 202 Bến Hải - ông Phạm Sãi đã ngồi ôn lại chuyện xưa với chiến sĩ của mình. Họ từng một thời lăn lộn trên các công trình thủy lợi của quê hương Quảng Trị: công trình Nam Thạch Hãn, công trình Nghĩa Hy thuộc vùng quê Cam Lộ. Đó là một thời mà đồng đội vui buồn có nhau, no đói bên nhau, sống chết cùng nhau. Hôm nay họ hẹn nhau về để cùng ôn lại chuyện xưa và nhớ về những kỉ niệm đẹp đẽ, trong sáng vô ngần của một thời gian khó. Họ đã cống hiến những tháng năm đẹp nhất của đời người, đã dâng hiến tuổi thanh xuân phơi phới để quê hương no ấm lâu bền. Bà Ôn Thị Thông ở Cam Tuyền, rồi bà Hoàng Thị Thừa ở Cam Hiếu đều cựu chiến sĩ 202 nhắc lại một thời gian nan, nhạt muối vơi cơm, mà vẫn hăng say làm lụng hết mình, sống với nhau nghĩa tình như bát nước đầy. Rồi cả hai lần lượt ngâm lên những vần thơ mộc mạc về một thời làm thủy lợi của những ngày tháng thanh xuân đáng nhớ nhất trong cuộc đời mình. Người đầu bạc bên người tóc đã hoa râm nhớ chuyện xưa mà lòng như trẻ lại khi kỉ niệm dâng trào như nước chảy trên mỗi công trình thủy lợi, khi chuyện cũ quá lâu rồi vẫn hiện về trong một ban mai.

Ông Lê Văn Hoan, nguyên Chủ tịch UBMTTQVN tỉnh Quảng Trị kể lại rằng, Tổng Bí thư Lê Duẩn khi về thăm quê Quảng Trị đã rưng rưng xúc động, nói trong nghẹn ngào vui sướng khi chứng kiến công trình thủy lợi Nam Thạch Hãn: “Như thế này là sướng rồi, dân mà có nước như thế này là sướng lắm rồi”.

Thử thách bất ngờ

Đầu năm 1978 công trình thủy lợi Nam Thạch Hãn khởi công đến năm 1981 thì hoàn thành và dần hoàn thiện bảo đảm tưới tiêu cho gần 15.000 ha của Quảng Trị.

Người dân chưa kịp vui mừng thì tai họa bất ngờ ập xuống.

Mới đưa vào sử dụng được hai năm thì đến năm 1983 xảy ra thiên tai khủng khiếp đe dọa công trình thế kỷ của Bình Trị Thiên. Năm ấy lụt to. Lãnh đạo huyện miền núi Hướng Hóa thấy trên nguồn mưa lớn, lo đồng bằng ngập lụt, lo nhất là vỡ đập Nam Thạch Hãn thì cả vùng Triệu Hải chìm trong biển nước, trôi ra Cửa Việt, thiệt hại khôn lường. Ông Xuyên Tâm, Bí thư Huyện ủy Hướng Hóa nóng ruột nên gọi điện về xuôi. Nghe tin, cả ban lãnh đạo huyện Triệu Hải chia nhau trực chiến, đốc chiến chống “giặc lũ” suốt cả ngày đêm. Ông Lê Hữu Thăng, lúc ấy là một cán bộ huyện Triệu Hải, kể lại vì mải mê công việc hộ đê, không kịp lo chuyện vợ con, lúc con mới chỉ vài tháng tuổi. Đến khi công việc tam ổn, ông quay về nhà thì nước ngập mênh mông. May mà nhờ người dưng cứu, sắp bàn ghế cho vợ con ông trèo lên mà thoát chết!

Dù đã cố gắng nhưng trận lụt lịch sử vẫn làm hư hại trên 200 điểm trên toàn tuyến. Đúng là trời hại nhà nghèo! Nhiều người quá mệt mỏi đã tính chuyện buông xuôi, vì sửa chữa ngần ấy điểm hư hại thì tốn nhân lực quá lớn và biết khi nào mới xong. Nhưng lãnh đạo địa phương lúc ấy xuất thân là cán bộ đoàn như ông Lê Hữu Thăng vẫn quyết tâm nhận nhiệm vụ này. Bằng nhiều biện pháp kinh tế cũng như dân vận thu phục nhân tâm, ông đã huy động được 12.000 người tham gia sửa đê. Chưa đầy một tháng sau, công việc đã hoàn thành với tốc độ và thời gian kỷ lục. Họ đã cứu những cánh đồng Quảng Trị, Thừa Thiên lần nữa. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã tặng tuổi trẻ sửa đê lá cờ: “Tuổi trẻ chiến thắng thiên tai”.

P.X.D

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bài viết đăng trên Tạp chí Cửa Việt số 307

Mới nhất

Tổng kết công tác báo chí năm 2020, triển khai nhiệm vụ năm 2021

20/01/2021 lúc 16:46

(TCCVO) Sáng 20/1/2021, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy phối hợp cùng Sở TT&TT, Hội Nhà báo tỉnh Quảng Trị tổ chức Hội nghị tổng kết công tác báo chí năm 2020, triển khai nhiệm vụ năm 2021.

Khai trương Trung tâm Giám sát điều hành thông minh tỉnh Quảng Trị

19/01/2021 lúc 00:00

(TCCVO) Sáng 19/1/2021, UBND tỉnh Quảng Trị phối hợp với Tổng công ty Giải pháp doanh nghiệp Viettel tổ chức lễ khai trương Trung tâm Giám sát điều hành thông minh tỉnh Quảng Trị.

Những ý kiến tâm huyết hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng (Kỳ 1)

20/01/2021 lúc 10:07

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng là sự kiện quan trọng, là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng thu hút sự quan tâm đặc biệt của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Trước thềm đại hội, nhiều cán bộ, đảng viên và người dân với niềm tin son sắt vào Đảng đã bày tỏ những ý kiến tâm huyết mong muốn đưa đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, thực hiện thành công tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại và ước vọng của toàn dân tộc. Phóng viên Báo Quảng Trị ghi nhận và trích đăng các ý kiến tham gia.

Hoa rụng bên sông

19/01/2021 lúc 21:28

Em không nán được đến ngày hội làng sao? Em nấn ná mãi rồi, cha giận lắm. Cha nói, khó lắm mới hẹn được ông giáo sư đó.

Tự ta vô nhiễm

19/01/2021 lúc 16:05

dắt xe xuống lòng phố / ngày đầy lên niềm vui / tiếng cười ai sau ngõ...

Dự thảo
tư tưởng Hồ Chí Minh
Du Lịch Quảng Trị

Thời tiết

Quảng Trị

Hiện tại

26°

Mưa

24/01

25° - 27°

Mưa

25/01

24° - 26°

Mưa

26/01

23° - 26°

Mưa

Nguồn: Weathers Underground