Hội nghị trù bị kết thúc hơn 12 giờ trưa. Nếu tính ăn uống, nghỉ ngơi thì buổi chiều duy nhất trên đất Thái còn rất ít thời gian nên anh Vinh, Hội người Việt và bà con Việt kiều Thái Lan tỉnh Mukdahan nhiệt tình liên hệ với chính quyền để đoàn có thể đến thăm Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh (thuộc tỉnh Nakhon Phanom). Từ tỉnh Mukdahan đến tỉnh Nakhon Phanom gần 100 cây số nên mọi người đều dẹp chuyện nghỉ ngơi qua một bên, háo hức lên xe. Làm sao mà không háo hức cho được khi cách đây hơn một tháng, vào đúng dịp kỷ niệm 126 năm ngày sinh của Bác Hồ, đoàn cán bộ lãnh đạo Quảng Trị đã lên đường qua bản Mạy tham dự lễ khánh thành. Tôi được biết đây là khu di tích có quy mô lớn nhất, trang trọng nhất tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên toàn thế giới. Khu tưởng niệm được nối với Làng hữu nghị Thái - Việt bằng một con đường thuận tiện, tạo thành một quần thể du lịch văn hóa, lịch sử.
Mukdahan là một khu vực rộng 4.339 km2. Điểm thu hút chính của địa phương này là bầu không khí thanh bình, phong cảnh bên sông tuyệt đẹp và có thể vượt qua sông để đến tỉnh Savannakhet, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Mukdahan nằm ngay phía Nam tỉnh Nakhon Phanom và giáp với sông Mê Kông nên xe như đang trôi trong vùng xanh mướt. Nhà cửa xung quanh thưa thớt nhưng mát mắt nhờ những thân cổ thụ to đến hai người ôm án ngữ bên đường. Phải chen qua bóng thân đồ sộ ấy mới thấy được cánh đồng lúa nằm phía xa xa.
Anh Vinh trở thành hướng dẫn viên của đoàn và cho chúng tôi biết nhiều thông tin thú vị về điểm đến. Tên gọi Nakhon Phanom có nghĩa “thành phố của núi” (mặc dù xe chạy miết trên đường chẳng thấy ngọn núi nào). Đây được xem như là cửa ngõ dẫn vào vùng Đông Bắc Thái Lan theo đường bộ từ Việt Nam và Lào. Với diện tích 5.512,7 km2, dân số khoảng hơn 700.000 người, Nakhon Phanom là một trong những tỉnh có diện tích lớn của Thái Lan. Được thiên nhiên ưu ái, thời tiết thuận lợi nên nhà cửa, chùa chiền ở đây xây dựng và trang trí rất đẹp mắt. Đa phần người dân ở Nakhon Phanom theo đạo Phật. Tính cách nhẹ nhàng, từ tốn cả trong giao tiếp ứng xử, ăn uống hàng ngày và trong hoạt động tham gia giao thông để lại ấn tượng tốt trong lòng du khách.
Không hiểu sao khi từ giao lộ lớn rẽ vào con đường nhỏ bên tay trái, nhìn lên thấy hàng chữ được viết bằng hai thứ tiếng Việt - Thái “Cổng làng hữu nghị Thái - Việt” (cũng là cổng bản Mạy), hình dáng của chiếc cổng làng Việt với mái ngói đỏ, rồng phụng uốn lượn quen thuộc khiến trái tim rung lên những nhịp rộn ràng. Có thể khi ở trong nước, những hình ảnh này rất đỗi bình thường, nhưng nơi đất khách lại thương nhớ da diết chốn quê nhà. Qua cổng làng, đã có thể thấy không khí Việt đậm sắc hương với khu vườn sum sê cây trái, hàng cau nghiêng mình đón nắng trưa, vườn chuối, bưởi, hàng rào dâm bụt, thửa ruộng, bờ ao… Đặc biệt, khu nghĩa trang với những ngôi mộ được xây dựng theo lối kiến trúc thuần Việt khiến mọi thành viên trong đoàn có cảm giác như đang ở chính trên quê hương mình.
Tôi chợt nhớ, trong một vở hài kịch, khi nghe hỏi lý do vì sao lại ngồi ăn khế, diễn viên điềm nhiên bảo: “Nhớ quê hương là phải ngồi ăn khế”. Nhiều người cười nghiêng ngả vì kiểu nói rất lạ ấy. Thế nhưng có một chiều nào lưu dân xa xứ, ngồi nghe câu này chắc hẳn ai đó sẽ khóc khi “ngộ” được nhiều điều từ chi tiết “nhớ quê - ăn khế”. Bởi người ta nhớ quê hương qua những chi tiết nhỏ nhặt nhất như buổi trưa trốn nhà đi tắm sông, mùi lúa non dậy giữa đồng, trái ổi cắn nửa còn treo lủng lẳng trên cành, món chắt chắt vào trưa nắng gắt… Đi qua nhiều vùng đất, tôi nghiệm được rằng, nếu ở chính đất quê người ta cho phép mình lai căng bao nhiêu, “tích hợp” hương sắc của nhiều nơi để chứng minh mình mới lạ bao nhiêu thì người xa quê lại càng cố gắng gìn giữ nếp nhà, thói quen sinh hoạt cổ sơ nhất của quê hương mình trên vùng đất mới.
Anh Vinh cho chúng tôi biết thêm, làng hữu nghị cũng là nơi sum họp của bà con Việt kiều Nakhon Phanom nói riêng và cả vùng Đông Bắc Thái Lan nói chung. Ở đây vào các dịp lễ tết, bà con Việt kiều lại tụ hội quây quần bên nhau, thắt chặt tình đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau và giữ gìn bản sắc văn hóa Việt. Lúc đoàn chuẩn bị khởi hành, anh Vinh đã liên lạc với ông Xuyên, Hội Việt kiều Thái tại tỉnh Nakhon Phanom, đồng thời là thành viên trong Ban Quản lý Khu tưởng niệm. Ông không có mặt tại bản Mạy nhưng sẽ lập tức quay về để đón đoàn. Và đúng như lời hứa trên điện thoại, đoàn vừa qua cổng chào, vào gian nhà giữa thắp hương tưởng niệm thì ông Xuyên cũng đỗ xịch ô tô phía trước.
Giữa ánh nắng trong, trời xanh, mây trắng lững thững hội về sau ngọn núi giả, toàn thể Khu tưởng niệm vừa uy nghiêm, lại hết sức gần gũi bởi đặc trưng của phong cách Việt Nam, bởi những đồ dùng quen thuộc của Bác Hồ. Các cô bán hàng lưu niệm trong Khu tưởng niệm cho biết, ngày lễ khánh thành người đông như trẩy hội. Cả tuần sau đó bà con người Việt ở các tỉnh khác nghe tin cũng kéo về đây tham quan. “Nhờ facebook cả đấy. Bà con người Việt đến đây chụp hình và tung lên facebook, thế là bạn bè người quen thấy cảnh sắc đẹp quá cũng đến tham quan. Đến nơi được nghe giới thiệu qua mô hình nhà Bác ở cùng một số hiện vật của Người, nhiều cháu người Thái mới ồ lên: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là người có đời sống giản dị và cao quý như thế à”, một trong số các cô bán hàng lưu niệm cho biết.
Trong quãng thời gian trên đất Thái (giai đoạn từ tháng 7 - 1928 đến cuối năm 1929), Nakhom Phanom là tỉnh mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có thời gian sống và hoạt động lâu nhất. Nơi đây còn lưu giữ những kỷ vật, dấu tích của Bác Hồ, những gốc cây do chính tay Người trồng, những ký ức, hình ảnh đẹp về Người với cuộc sống thanh cao và bình dị. Chính xuất phát từ tình cảm ấm áp, sâu đậm và trân quý đó mà tháng 9 - 2001, chính quyền tỉnh Nakhon Phanom cùng bà con dân bản Mạy đã đóng góp tiền của, công sức, dựng lại trên nền đất cũ của Nhà hợp tác một ngôi nhà chính ba gian, một ngôi nhà bếp, kho thóc và sưu tầm đưa trở về đây những vật dụng sinh hoạt phản ánh, phục dựng chân thực thời kỳ “ông Thầu Chín” cùng các đồng chí đã sử dụng từ năm 1928 - 1929. Vào tháng 6 - 2013, nhân chuyến thăm Thái Lan, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tặng Hội hữu nghị Thái - Việt tỉnh Nakhon Phanom 30 tỉ đồng hỗ trợ xây dựng Khu tưởng niệm gồm một gian nhà thờ tưởng niệm Bác Hồ theo kiến trúc Việt Nam, do Bảo tàng Hồ Chí Minh thiết kế. Phía Thái Lan cũng đã cấp 1,2 ha đất để xây dựng khu tưởng niệm. Tỉnh trưởng tỉnh Nakhon Phanom, ông Somchai Vitdumrong cho biết: “Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tạo nên sức sống mới cho tỉnh Nakon Phanom nói chung và ngôi làng hữu nghị Việt Nam - Thái Lan nói riêng. Tỉnh Nakhon Phanom sẽ chú trọng đến công tác quản lý để nơi này trở thành địa điểm lịch sử có ý nghĩa to lớn đối với Việt kiều và người dân Thái Lan”.
Trước đó, để tưởng nhớ và lưu giữ dấu ấn của Bác Hồ, năm 2002, chính quyền Thái Lan, Hội người Việt Nam tỉnh Udon Thani đã thống nhất phục hồi, xây dựng và phát triển nơi đây thành Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời là Trung tâm giáo dục và du lịch lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ông Xuyên cho biết thêm, sau lễ khánh thành, có nhiều vấn đề đặt ra đối với Ban Quản lý đó là tìm đâu ra nguồn kinh phí để thuê bảo vệ, chi trả điện, nước, các khoản phát sinh để duy tu và gìn giữ khu tưởng niệm. Ban Quản lý đã làm việc với chính quyền về việc không thu phí khách vào tham quan khu tưởng niệm. “Đối với người Việt, hình ảnh Bác Hồ rất cao quý và thiêng liêng. Tất cả các công trình, di tích hoặc khu tưởng niệm liên quan đến Người phải để đông đảo người Việt, người Thái hoặc người nước khác tự do tham quan, tìm hiểu. Sau khi nghe Ban quản lý trình bày, chính quyền tỉnh Nakhom Phanom đồng ý không thu phí tham quan mà xem đây là một địa điểm quan trọng để thu hút khách du lịch. Trong thời gian tới, tỉnh Nakhom Phanom sẽ xem xét để có chính sách hỗ trợ về điện, nước và một số chi phí khác cho Ban quản lý”, ông Xuyên nói.
Xe rời đi khi mây cuộn hình rồng cuộn chầu về phía đỉnh. Trời vẫn xanh, gió mát và đồng lúa hiền hòa vẫy gọi phía xa. Không hẹn mà gặp khi cả đoàn đều cố ngoái đầu lần nữa trước lúc chia tay. Gần chiều rồi mà ai đó nói vu vơ rằng nghe hương cau thoảng trên đất Thái. Giọng anh Vinh nói với chúng tôi mà như chìm vào tự sự, chỉ duy nhất một Làng hữu nghị Việt - Thái này trên đất Thái Lan mà thôi. Làng hữu nghị cũng là nơi sum họp của bà con Việt kiều Nakhon Phanom nói riêng và cả vùng Đông Bắc Thái Lan nói chung. Vào các dịp lễ tết, bà con Việt kiều lại tụ hội quây quần bên nhau, thắt chặt tình đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau và giữ gìn bản sắc văn hóa Việt.
…Ừ, thì nơi xa xôi người Việt vẫn tựa vào quá khứ. Tiếng nói của một xứ sở vẫn nhắc nh? ??m ng?y!
ớ đêm ngày!
Đ.P.N
