Cao nguyên đá Đồng Văn, dãy núi Hoàng Liên Sơn, Mẫu Sơn, Quần đảo Trường Sa và Quảng Trị - năm vùng đất được một tờ báo bình chọn là khắc nghiệt nhất Việt Nam theo tiêu chí điều kiện khí hậu và đất đai, khiến con người rất khó khăn để tồn tại và sinh sống. Đọc được thông tin này, bạn gọi từ nước ngoài về như thể phát hiện ra một điều gì lạ lùng lắm và còn nói thêm: “Chỉ có Trường Sa tao chưa thể đến, còn quê chồng của mày, tao đến vào mùa hè thấy… ớn lắm”.
Mà tôi cũng “ớn” thiệt nên cứ dùng dằng tới lui gần bốn năm sau ngày cưới mới chuyển hẳn về quê chồng. Vẫn còn những ám ảnh trong lòng khi chứng kiến trên các phương tiện thông tin đại chúng các trận lụt, cơn bão đi qua miền Trung với những hình ảnh đau thương đọng lại: trên mái nhà, người mẹ dùng chân quắp chặt lưng hai đứa con, đôi tay bà đánh đu trên đòn ngang để rồi tất cả bị lũ nhấn chìm…
Nắng mưa dị biệt khác thường. Thế nên chồng bảo, mỗi năm chịu khó ra “tập sự” lần lần cho quen. Năm thì ra lúc mùa hè nắng cháy, năm thì ra lúc mùa đông lạnh tê tái... mà nhiệt độ lúc dễ chịu nhất cũng thật khác xa khí hậu mát mẻ, thuận lợi của miền
Năm năm không thể gọi là dài nhưng cũng đủ để hiểu được một phần nhọc nhằn và vì sao người Quảng Trị thích ăn đồ cay, đồ đắng. Nắng nóng, người miền Tây uống đầy nước đá, đồ ngọt cho dễ nuốt. Người Quảng Trị lại chọn đồ nóng, đồ đắng để chống chọi lại sự khắc nghiệt theo tư thế rất biến dịch “cùng tắc biến, biến tắc thông, thông tắc cửu”.
Tôi đưa hai con về quê ngoại Cà Mau được hơn tuần, ăn mắm lóc, bún nước lèo lại thấy thèm hương vị canh chắt chắt, nhớ cháo bột đầy ném ăn với tiêu xanh, ngó nghiêng trái mít xanh đeo lủng lẳng trên cây mà muốn hái xuống để làm mít luộc, mít thấu. Thằng con giọng lơ lớ giữa
Năm năm làm dâu đất khó, đêm mùa đông trở mình góc nào cũng lạnh. Đêm giúp tôi hiểu vì sao ngày đám cưới, bố thì khóc mà mẹ lại lặng thinh. Bao năm làm lưu dân, trải qua những ngọt, bùi của cuộc mưu sinh vất vả, chạnh lòng nghĩ xa xôi con gái xa vòng tay, biết con rể có thương yêu như mình đã bảo bọc? Biết nhà người ta có hiểu hết những thói quen văn hóa trong cách ứng xử? Mẹ lặng thinh bởi sự đồng cảm trong trái tim của người phụ nữ. Ngày xưa, mẹ theo bố vào Nam với ba đứa con nhỏ (hai đứa dắt theo bên cạnh, còn đứa nằm gọn lỏn trong bụng), không bà con thân thuộc, lạ từ tiếng người đến nếp ăn, nếp ở. Vậy mà vẫn qua hết năm dài, tháng rộng, nuôi con khôn lớn. Niềm tin vào sức mạnh của trái tim khiến người phụ nữ mạnh mẽ hơn vóc dáng bề ngoài.
Giờ nhà tôi không có con kênh nhỏ chạy liu riu, đẩy dòng lục bình bập bềnh theo tiếng bìm bịp gọi nước lớn, nước ròng để nhìn mà nhớ. Cũng không có cửa sau quạnh quẽ để tựa nhìn ráng chiều rơi nước mắt thở than. Trước nhà cũng không có cái sàn lan de ngoài kênh ngồi ngóng xuồng ghe tấp nập. Chỉ có thể ngó lên trời, mà trời Quảng Trị thì lúc nào cũng xanh thẫm. “Trời vẫn xanh một màu xanh Quảng Trị/ Tận chân trời mây núi có chia đâu”.
Năm năm về ở Quảng Trị, người thân quen cũng thấp thỏm theo từng cơn bão, đợt gió mùa. Bạn bè thân thiết gọi điện hỏi thăm, thấy đầu dây bên kia vẫn cười hỉ hả: “Ủa, không sợ sao?”. “Siêu bão nhiều nên riết rồi quen”.
“Riết rồi quen” biến bao điều lạ trở thành thân thuộc. Giờ bài học đầu đời dạy con là: quê mình nghèo khó, tài sản quý nhất là ý chí của con người. Quê người dưng trở thành quê bạn, quê chồng và bây giờ là “quê mình” khi nơi đó chính quê hương của con.
Đó là nơi mà vào ngày đầu tiên của năm, sau khi chúc tuổi ông bà, cả gia đình cùng nhau lên làng thắp hương trước lăng ông, mệ. Dù có rét buốt hay mưa xuân thấm ướt đường trơn trợt, con lại được đứng trang nghiêm trong nghĩa trang liệt sĩ của xã. Để thoáng thấy chút rưng rưng khi có người đọc tên đồng đội hay thoáng kể những câu chuyện không đầu không đuôi về người trong làng đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ.
Đó là nơi không quá nhiều cũng không quá cầu kỳ những món ngon ngày Tết như dưa món, bánh chưng, bánh tét, thịt dầm... nhưng cũng đủ để cảm nhận sự giao thoa của cả
Đó là nơi mà chồng lại thỉnh thoảng ngồi hít hà hương vị cũ, chút ngẩn ngơ khi có nhiều thói quen trong ngày Tết xưa đã thành ký ức. Câu chuyện thường bắt đầu bằng hồi đó, khi Tết gần chạm ngõ, bầy trẻ nít được phân công chầu chực trước sân nhà bác thợ mộc trong làng để mượn bằng được bộ khuôn gỗ làm bánh hộc (bánh khô). Vì hiếm, vì ai cũng muốn có bánh hộc nên bộ khuôn gỗ mộc đơn sơ trở thành báu vật của làng. Mạ chọn những hạt lúa căng láng cho vào chảo rang lên nở như hoa, tỏa mùi thơm ngát. Lúa rang lên được bóc sạch vỏ sau đó giã thành cốm. Từng nắm cốm thơm béo ngạt ngào tiếp tục được cho vào khuôn gỗ và dùng búa nén thật chặt. Tháo khuôn ra đã có đòn bánh rộng 10 phân, cao 40 phân đầy hân hoa.
“Ước gì còn bánh hộc để được cầm dao cắt từng lát mỏng mời khách nhỉ”… Chồng ra chiều băn khoăn trong cái rét ngọt ôm cả chậu hoa to trồng trong làng về nhà. Như tôi từng ước ao được bày cho con cảnh quết bánh phồng, tát đìa bắt cá, thức đêm canh bánh tét sôi.
Ai xa quê rồi cũng có chút bâng khuâng da diết khi mỗi lần bấc rao ngọn. Chút nhớ thương về ngày cũ đậm tình. Trên đất khó quê chồng lại đầy thêm kỷ niệm. Ngoài kia hương Tết mỗi năm mỗi vị đang chờ…
Đ.P.N
