- “Sao không nhớ được bạn ơi! Một thời máu lửa hào hùng của bọn ta…”
- “Tao cũng không nhớ lắm. Hồi ấy mới năm hai mà tao đã ba mươi tuổi, dấn thân. Thế thôi!”
- “Chúc mừng những chiến sĩ Thành Cổ còn sống sót…!”
- “OK. Hãy sống tốt đẹp hơn!”
…
Đó là nội dung những tin nhắn trả lời của một vài bạn đồng ngũ cùng vào lính một ngày từ cổng trường khoa Ngữ - Văn trường đại học Tổng hợp Hà Nội mùa thu năm 1971 khi tôi hỏi họ có nhớ cảm giác trong đêm trước ngày vào lính cách nay hơn bốn mươi năm.
Chẳng ai quên, kể cả ông “San già” hồi ấy nhập ngũ khi đã hơn ba mươi tuổi. Chúc mừng những chiến sĩ Thành Cổ! Mừng gì nhỉ? Vì còn sống, để được trở về trường sau “bảy lăm”, tốt nghiệp, ra trường, xin việc, hưởng lương còm, lấy vợ, vật lộn mưu sinh nuôi con ăn học, mỗi ngày chứng kiến thêm những chuyện không giống ai.
Đêm ấy, tôi nghĩ gì!? Mùa thu, bão lũ, đê vỡ nước ngập mênh mang vùng phụ cận thủ đô, dân tình, tài sản quốc gia chìm trong lũ. Sinh viên các tỉnh bơi qua nước lụt về Hà Nội kịp ngày nhập ngũ. Từ miền Trung xa xôi, “yếu giò lo trước”, tôi có mặt tại cư xá Mễ Trì đã vài ba hôm. Không lên lớp nữa, học thêm vài buổi ích gì! Để mang theo mớ kiến thức ngôn ngữ hổ lốn những phụ âm tắc – vô thanh (P.T.K), những nguyên âm tròn môi với chả méo miệng, những “thì, là, mà, à - ơ - nhỉ - nhé” rơi rụng hay mục nát theo mình ở góc rừng Trường Sơn à?! Suất cơm sinh viên, bụng lưng lửng, tôi đi vẩn vơ trong ký túc xá, chán lại về nằm giường (sắt) và nghĩ, mình đi là phải lắm, đến lượt mình rồi, trai thời loạn. Ở nông thôn, các ban tuyển quân đã “vay nóng” tới hai tuổi, gọi cả thanh niên (thiếu niên?) mười sáu tuổi nhập ngũ, vì trận cuối này mà vi phạm cả luật pháp. Mình đã mười chín, hai năm đại học, cầm tay bạn gái đã biết nói những lời có cánh, đọc thơ Puskin, thơ Ximônốp bằng cả tiếng Nga, mình không đi thì ai đi đây?! Cuộc chiến tranh đang vào độ cam go, nhân tài vật lực miền Bắc đã cạn kiệt. Chẳng lẽ rồi tới lúc người ta phải gọi cả trẻ chăn trâu nhập ngũ hay kêu viện trợ người từ mấy ông “tóc vàng” với cả “mắt một mí” bên kia! Mai là ngày vào lính, 50-50, xanh cỏ hay đỏ ngực? Thực ra, mình không thích cách so sánh lựa chọn này, chả cần đỏ ngực cũng không muốn xanh cỏ. Nhưng, câu thơ cổ “Xưa nay chinh chiến mấy ai về” thì thằng sinh viên Văn khoa nào cũng thuộc. Thằng Hải Triều quê Ninh Bình, nhỏ thó mà tài hoa giờ này chắc đang chia tay người yêu trên sân thượng. Ngày tựu trường, ông cụ đưa nó lên Hà Nội, ngủ một đêm trên vỉa hè bờ hồ Hoàn Kiếm để sáng mai đến 19 Lê Thánh Tông điểm mặt. Ông thủ thỉ: Mai mốt học xong mà được ở lại Hà Nội thì tốt con ạ! Bây giờ nó nhập ngũ. Cái bộ dạng mảnh như cây sậy, không cao hơn khẩu CKC vào chiến trường không chết mới là chuyện lạ. Thằng Phạm Hùng Việt con ông cốp sao cũng phải đi nhỉ? Dân quê lên phố như mình hiến thân là một nhẽ, chẳng tiếc lắm. Nó là “con nhà”, bố làm tới hiệu trưởng trường đại học Ngoại Ngữ rỉ tai ban tuyển quân, gì mà họ chả nghe?! Vậy mà, hắn đi, coi bộ cũng thanh thản. Thằng Phúc, dân Nam Định, cao lêu đêu như cây sào, đại liên bắn chéo cánh sẻ tiện đứt đầu là cái chắc. Thằng Hưng, Nga Sơn (Thanh Hóa) trắng nõn như cục bột, đạn xuyên vào chắc ngọt lắm, máu chảy nhiều. Lại còn anh San già? Lão là cán bộ xã thi đỗ vào Tổng hợp văn, già cấc mà chẳng tăm được em nào, sắp toi rồi cũng chẳng có mảnh tình nào vắt vai. Chán!
* * *
Miên man, miên man! Tôi dỗ ngọt giấc ngủ. Mai vào lính rồi. Vĩnh biệt hết, cả giáo trình sách vở, cả món nợ môn Nga văn chưa trả. Ha! Mình và thằng Triều cũng lãi chút ít, môn Nga văn, sống mà về chắc giáo vụ cũng quên, nhược bằng chết… thì thôi, xù hẳn. Ơ, mà còn bài thi môn Lôgic cuối năm hai chưa biết điểm… Mai mốt về cóc thèm học Ngôn ngữ nữa, khó bỏ mẹ! Rủ thằng Triều nhảy qua lớp Văn học cho nhàn thân. Nhưng nghe các thầy nói học Ngôn ngữ nhiều cơ hội đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài… Đi nước ngoài, mang về xe đạp Cuốc, quạt Tai voi, không, nếu đi Đức thì mua về xe Điamăng… Thôi không nghĩ nữa, sáng mai tập trung làm lễ ở Thượng Đình, nghe nói có cả thầy hiệu trưởng Ngụy Như Kon Tum cũng dự, oai phết, oai phết! Vào lính chắc được ăn no hơn, rèn luyện, rắn rỏi, đi B (bê) và hy sinh.
Đó là đêm mồng 5/9/1971. Trường đại học Tổng hợp Hà Nội có hơn 350 sinh viên nhập ngũ, cùng tân binh các trường khác phiên chế thành sư đoàn 325. Sau ba tháng huấn luyện bộ binh và chừng hai tháng bổ túc ở các binh chủng vừa vặn chiến dịch Quảng Trị nổ súng ngày 31/3/1972, sư đoàn tham chiến giải phóng gần hết tỉnh Quảng Trị. Nhưng đến cuối tháng năm, khi chiến sự đảo chiều, sư đoàn sinh viên ưu tú lọt thỏm trong Thành Cổ chịu đựng đủ tám-mươi-mốt ngày đêm Cối xay thịt nặng nề quay. Chừng hai mươi phần trăm các chiến sĩ nằm lại Thành Cổ và rải rác trên suốt bốn năm trên các nẻo đường chiến tranh vào trận cuối Sài Gòn. Chúng tôi mang đầu máu trở về trường. Và, đúng như giấc mơ đêm trước ngày vào lính, cả tôi và Hải Triều đều được giáo vụ lờ đi món nợ môn Nga văn. Cả hai thằng cùng rủ nhau bỏ Ngôn ngữ, nhảy sang học Văn. Và, cũng đúng như các thầy đã cảnh báo, không thằng nào được đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài để thành phó tiến sĩ, mang về xe Điamăng và quạt Tai voi.
N.T.T
