Mùa chim én về…
Trước cửa nhà tôi là một cánh đồng rộng lớn, nơi có thể nhìn thấy từng mùa đến rồi đi chầm chậm và sống động như những thước phim tư liệu. Mùa hạ, cả bầu trời như chảo lửa đổ xuống thảm lúa chín vàng vừa lấp lánh vừa chói chang nhưng nhức mắt. Mùa thu, nền trời trong veo và cảnh vật im lìm tựa như một bức tranh tuyệt đẹp của người họa sĩ thích chủ nghĩa xê dịch vừa phác thảo những nét vẽ tài hoa. Mùa đông, cánh đồng ảm đạm, bàng bạc một màu buồn tựa như mắt môi thiếu phụ. Những ngày xuân chạm ngõ cây lá vẫn khẳng khiu, mạ lún phún xanh như còn dè chừng vài trận rét của mùa đông rơi rớt lại. Chỉ khi nào thời tiết thật ấm áp, cả cánh đồng mơn man một sắc xanh mềm như lụa thì khi ấy từng đàn én sẽ bay về. Nội tôi năm nào cũng ngóng én bằng ánh nhìn vời vợi về phía cánh đồng. Từng cánh én như mang về kí ức của những mùa xuân xa xôi nào đó, khi ông còn sống và con cháu chưa chia năm xẻ bảy như bây giờ. Én về mang nắng ấm cho khớp bà khỏi đau, cho môi thêm đỏ màu trầu, cho những tiếng lòng nhen lên xao động…
Én thường về theo đàn, những cánh én đầu tiên dập dìu xuất hiện từ chân trời xa tít như những dấu chấm nhỏ nhoi nỗ lực chở xuân đầy. Khi ấy mọi người đều tất bật với những lo toan mới, mùa vụ mới. Bà tôi mang chăn chiếu ra phơi bên hàng rào cho bao lạnh lẽo, ẩm mốc bay đi. Thiếu nữ mang váy áo ra hong, hong luôn cả một thời xuân sắc khi vọng lại từ làng bên tiếng nhạc đám cưới rộn ràng. Chim chọn mùa xuân để làm tổ, người chọn mùa xuân để thương yêu bởi nồng nàn chứa trong mắt nhau còn nồng như men rượu tết. Sân nhà ai cũng trải vàng màu thóc, lũ chim sẻ thích thú nhảy nhót tựa như mùa lễ hội. Ngồi trước hiên nhà nghe thao thiết gió bên tai có mùi bánh chưng nhà ai luộc lại, mùi hương hoa dại trên bìa rừng bay về và còn có cả thứ mùi vị mang tên kí ức. Bà bảo ngày xưa cứ mỗi mùa chim én về ông thường lịch kịch làm tương. Bà ngồi phụ ông rang đỗ tương với cát, mùi thơm lựng bay khắp sân nhà. Mỗi sáng thức dậy đều thấy ông đang đứng khuấy tương. Trời không nắng nóng nhưng cái nắng rực rỡ mùa xuân dường như mang đến cho hũ tương một mùi vị rất riêng. Nhiều lúc tôi đã nghĩ câu ca dao về bát canh rau muống, món cà dầm tương dường như được viết tặng chính quê hương mình vậy. Bữa cơm nào thiếu bát tương nâu sậm, vị ngọt bùi là bữa cơm ấy mất ngon. Bây giờ vắng ông rồi bà vẫn làm tương nhưng mắt môi bà không còn vui như xưa nữa. Nhìn bà thẫn thờ ngắm những mẹt đỗ tương vàng phơi ngoài thềm nắng, không ít lần tôi đã ước ao giá như từng cánh én cũng có thể mang ông về lại…
Tôi lớn lên không còn được níu đậu quê nhà vào những ngày xuân ấm để ra hiên ngóng én. Hình như trong những chuyến thiên di bầy én đã không bay qua thành phố. Có thể bởi sự ồn ào náo nhiệt làm đàn chim hoảng sợ. Cũng có thể bởi vì chim én biết chọn vùng trời có người ngóng đợi mà bay. Ở thành phố người ta bận bịu đến quên mất thói quen mong ngóng một cánh chim. Nhưng bao giờ cũng vậy, én vẫn về trong tôi từng đàn, từng đàn kí ức nhỏ nhoi chấp chới cuối chân trời…
Xuân ở lòng người
Tôi có một người bạn trót mang đời tương tư cảnh sắc quê hương. Qua góc nhìn của bạn tôi thường được trải nghiệm một vẻ đẹp riêng biệt và tinh tế. Bạn chẳng phải là nghệ sĩ nhưng cái tư chất nghệ sĩ trong bạn thì không phải ai cũng có được. Như khi nhìn mùa xuân trôi ngang, người đời vẽ lên bức tranh về mầm xanh, hoa nở, sum vầy… Còn bạn thì dừng lại bên cảnh mấy đứa nhỏ miền Trung mang sách vở ra hong nắng sau đợt mưa lớn, nhà cửa dột nát tứ tung. Bạn bảo một năm đâu phải lúc nào cũng thấy rõ bốn mùa, trong sự sinh sôi nảy nở của mùa xuân vẫn còn vướng chút đông tàn lạnh lẽo. Có phải chăng chính lối chiêm nghiệm đó cũng giúp ta chấp nhận và bình thản hơn khi kết thúc một năm dài để bắt đầu cho một chu kì xuân, hạ, thu, đông mới. Lòng người cũng vận động như một dòng chảy theo chu kì ấy. Có đớn đau lạnh lẽo, có tươi đẹp êm đềm, lại có cả những quãng trầm yên ắng.
Cũng vì cái ước mong đi tìm mùa xuân của riêng mình mà bạn thường trốn tết phiêu bạt khắp nơi. Lúc người ta nâng ly chúc nhau những lời tươi tắn đầu môi thì bạn nằm trên chuyến tàu Bắc - Nam ngắm đất nước trôi đi như một bộ phim tư liệu. Đi để ăn một miếng bánh trưng trên tàu không thấy ngán, xuống một sân ga thấy không cần mặc áo mới vẫn vui, nhìn ánh mắt hạnh phúc của người dưng thấy không cần chúc nhau cũng đủ đầy ấm cúng. Mồng một tết bạn ngồi uống rượu với cá lóc nướng rơm tận miền tây, gọi cho tôi khoe: “Lúc sáng, khi rời nhà nghỉ ven đường, cầm máy ảnh đi tìm cảm hứng lớ ngớ thế nào lại thành khách quý xông đất nhà bác Bảy. Rượu chất, mồi ngon mà bạn nhậu thì... thú vị vô cùng”.
Cũng có tết bạn hồ hởi kể đang ngồi đợi tàu đánh cá về bờ, chờ những ngư phủ đón tết ngoài biển với trời nước mênh mông, với nỗi lo nặng trĩu cá tôm và cả giông tố có thể ập đến bất cứ lúc nào. Tết đến có cả nghìn con thuyền ra khơi, chở theo những người đàn ông khuất trong nắng sớm. Nên sáng đó cùng ngồi đợi tàu về với bạn chỉ có trẻ con, phụ nữ và người già. Bạn bảo chưa bao giờ thấy những đôi mắt đẹp và buồn đến thế, tất cả cùng vời vợi ngóng về phía biển. Bạn gọi đó là nghi lễ đợi chờ. Để thấy mùa xuân trên những khuôn mặt người vừa thở phào nhẹ nhõm khi thấp thoáng phía xa xa hình ảnh những con tàu đang chậm chậm về bờ. Bạn mải ngắm nên chẳng kịp ghi lại khoảnh khắc nào, ngoài tấm ảnh gửi cho tôi chụp một người đàn ông đen đúa vì sương gió đang cười rạng rỡ bên khoang thuyền đầy cá…
Khi thì bạn nằm trên đá ngắm những bộ váy thổ cẩm sặc sỡ của người Hơ Mông, Lô Lô phơi trên bờ rào đá, như bông hoa, như cánh bướm. Bạn cũng nằm hong xuân, sưởi nắng cho những lạnh lẽo của dòng đời ấm áp hơn. Từng nỗi niềm sướt sũng, ẩm mốc suốt năm dài đã được giấu kín trong tận đáy tâm tư giờ được giũ ra dưới trời xanh mây trắng. Hoa cải vàng rực một góc trời. Xa xa trên những con đường vắt vẻo lưng chừng núi, lưng chừng mây đã thấy sắc đào đỏ thắm như những chiếc đèn lồng của tạo hóa treo mê hoặc lòng người. Sắc hoa làm dịu bớt cái nhức nhối của bạt ngàn đá tai bèo nhô ra từ lòng đất. Bạn nhắm mắt, nghe tiếng khèn đâu đó vọng lại tựa hồ như thấy tâm hồn mình đang bay lên giữa trùng trùng, điệp điệp. Tôi thèm mùa xuân trong mắt bạn đến mức từng có lúc dỗi hờn khi thấy mình còn mắc kẹt trong những ngôn từ hời hợt. Thèm được nghe tiếng chày giã ngô thậm thịch, muốn được say bên hơi men cay nồng từ những nồi cất rượu ngô. Muốn được len lẫn trong đám đàn ông đang xúm quanh chảo thắng cố nghi ngút hơi, giữa phiên chợ mùa xuân ở Đồng Văn. Tôi cũng có nhiều nỗi niềm muốn hong lại dưới nắng xuân mà xứ của tôi thì chật chội, không đủ chỗ để trải rộng lòng mình…
Người ta nói tuổi trẻ là mùa xuân của đất nước, của những khát vọng vượt tầng cao. Một năm có mười hai tháng cho những đam mê, nhiều người trẻ như tôi và bạn luôn trong tư thế chạy tăng tốc đến mệt nhoài. Xuân đến, là thời điểm hiếm hoi guồng máy ấy chạy chậm lại để họ có thời gian và cơ hội được nhìn thấy chính mình. Quãng nghỉ ấy cũng cần thiết như khoảng lặng trong một bài thơ, đủ sâu lắng ngân vang, đủ thiết tha và cũng đủ để nạp thêm năng lượng. Bạn đã chọn cách bước vào quãng lặng ấy không giống với số đông. Nhưng tôi tin bạn đã sống vui qua từng câu chuyện kể trong một vài cuộc điện thoại chập chờn. Dù không nghe thấy tiếng bạn cười, nhiều khi chỉ là gió biển u u hay tiếng chim trong trẻo vọng giữa đại ngàn. Không biết bạn đã bao giờ nghĩ rằng, chính những câu chuyện ấy đã là vạt nắng sưởi ấm nỗi cô đơn rất đỗi con người ở trong tôi…
Bạn đi khắp nơi để tả nắng xuân có mùi ươi ưởi của rơm mục miền Bắc và bùn đất miền Trung. Nắng có màu ảm đạm trên vai áo những con người lang bạt, màu u buồn trong mắt cố nhân, màu tương tư trên môi kẻ đang yêu và màu tiếc nuối trên đôi tay run run của người già. Mùa xuân người ta mải ngắm hoa đào mà quên bên hàng rào có người mang áo cũ ra phơi. Người ta đi chùa cầu cơ duyên mới thì ngoài hiên vắng có người mang tim mình hong lại. Người ta tất bật mong năm hết tết đến thì có người thao thiết níu giữ từng ngày tháng cũ. Bạn gọi đó là mùa xuân tĩnh. Xuân ngự tại lòng người.
Manh áo ngày xuân
Sáng nay thức giấc, tôi cảm nhận rất rõ mùa xuân đã về ngập đất trời. Gió trời se lạnh và tươi mới khơi gợi trong lòng người cảm giác xốn xang. Mở tủ định chọn một chiếc đầm rực rỡ ra phố dạo xuân, tay chạm vào vải vóc lòng bỗng nhớ đến manh áo ngày xuân trong ký ức năm nào. Dù giàu nghèo gì chắc ai cũng đã từng có niềm vui nhận từ tay mẹ manh áo mới khi tết đến xuân về. Tôi còn nhớ mãi chiếc áo hoa vàng tết năm tôi mười ba tuổi, dường như sau bao nhiêu năm sắc hoa ấy vẫn còn rực rỡ trong kí ức tôi. Khi thấy mình như lạc trong buổi sáng ba mươi tết, mẹ mang về chiếc áo hoa treo phất phơ giữa nhà, chộn rộn cả tiếng lòng thơ nhỏ trong tôi. Cả đêm ấy tôi không dám ngủ, chỉ sợ khi thức dậy chiếc áo mới chỉ còn là một giấc mơ. Những năm ấy rất nghèo, nhà không cửa, gió lùa áo mới suốt đêm. Mẹ tôi ngày ấy còn trẻ, đói nghèo không làm nhạt phai má phấn môi thơm. Qua nhiều cái tết lo áo mới cho con giờ mẹ đã già, cứ xuân về lại run run nhận từ tay các con manh áo mới.
Lần nào mua quần áo cho mẹ, mẹ cũng bảo “các con mua nhiều mẹ đã mặc hết đâu. Lần sau đừng mua đỡ tốn tiền”. Tôi cảm thấy có chút xót xa nghẹn lại trong cổ họng. Chúng tôi từng lâng lâng vui sướng khi lượn quanh hàng quần áo tết, khi được mẹ kéo vào ướm thử một chiếc áo mới lên người. Những phiên chợ tết tuổi thơ chỉ lèo tèo vài ba chiếc áo của trẻ con, không thấy bầy bán quần áo người lớn. Có lẽ chủ hàng cũng hiểu người lớn quê tôi khi đó không bao giờ dám bỏ tiền ra mua quần áo mới cho bản thân vì “còn dành tiền mua cho lũ trẻ”. Quần áo thì ít mà trẻ con xúm vào xem thì nhiều. Tôi nhận ra tôi trong đôi mắt thèm thuồng, hau háu của một đứa bé lạ xa đang nhìn những bộ quần áo loè loẹt nhiều màu sắc treo trên móc. Và tôi cũng nhận ra niềm hạnh phúc ngập tràn của mình vỡ òa trong mắt mẹ. Cùng là manh áo mới của những thương yêu nhưng mẹ đã cầm trên tay bằng tất cả những lo toan, nhọc nhằn của cả một đời người.
Mẹ mở tủ thấy nhiều áo ấm lại thương xót thuở cơ hàn. Cái thuở mà mẹ không đủ tiền mua áo cho từng ấy đứa con nên chúng phải chia nhau mặc manh áo mới trong vài ba ngày tết. Bao nhiêu áo len thuở còn con gái của mẹ cũng được tháo ra để đan thành áo mới cho con. Mẹ kết hợp màu sắc rất rực rỡ nên áo mẹ đan khiến chúng tôi ấm áp và thích thú vô cùng. Dù những chiếc áo ấy đã không còn, cũng không được lưu lại trong một bức ảnh nào nhưng sắc màu vẫn còn tươi mới trong kí ức chúng tôi. Áo len của tôi mẹ thêu những bông hoa, đính thêm một chiếc nơ xinh màu xanh lá. Áo anh tôi, mẹ thêu hình con chim nhạn bên ngực trái, điểm thêm vài đám mây nhỏ bằng len trắng. Áo của út, mẹ thêu hình ông mặt trời biết cười, út đã từng thích chiếc áo đến mức hồ hởi bảo “con sẽ mặc nó đến hết mùa lạnh mới thay”. Từng sợi ấm trên trên người mẹ dành đan tặng chúng tôi nên manh áo mới ngày xuân cũng đâu cần cứ phải mua ngoài chợ mới thấy tinh tươm.
Dường như chúng ta càng lớn thì kỉ niệm đẹp càng ít đi dần. Quay cuồng mưu sinh mãi cuối cùng lòng toàn là toan tính. Một năm phải chờ đến mấy ngày xuân sum họp mới đủ thảnh thơi để tắm gội lòng mình. Tôi rất nhớ cách mẹ yêu thương, vun vén gia đình mong thấm dần vào mình những đức tính tốt đẹp ấy. Nhưng tôi lại là một đứa con gái vụng về, không khéo léo thêu thùa nên chưa bao giờ đan được cho mẹ dù một chiếc áo len hay khăn ấm. Nhưng tôi nhớ, rất nhớ mẹ đã từng vui như thế nào khi thấy tôi hít hà mùi vải mới trên chiếc áo hoa vàng tết năm tôi mười ba tuổi. Và mẹ đã từng nghèo, rất nghèo nhưng chưa năm nào quên áo mới cho con. Manh áo mới ấy còn ấm áp suốt cuộc đời những đứa con của mẹ. Để soi vào kí ức tôi được thấy mình bé lại, thấy mẹ trẻ hơn, thấy anh em tôi của những năm sớm tối sum vầy. Bao nhiêu năm qua chúng tôi vẫn giữ thói quen tìm mua áo mới cho nhau khi tết đến xuân về…
V.T.H.T
