Giữa đời thường hôm nay của các cựu chiến binh có lẽ là câu chuyện không bao giờ có hồi kết, và phải tốn rất nhiều giấy mực, với rất nhiều những trang sách để nói về họ. Có thể, họ là những chiến sĩ quân đội mà cuộc đời binh nghiệp gắn với những tháng ngày trèo đèo lội suối, tuổi xuân trôi qua trên khắp các nẻo đường biên cương Tổ quốc. Cũng có thể, họ là anh du kích, suốt cả quãng đời tuổi trẻ bám trụ tại quê hương, cùng đồng đội xông pha trận mạc, lập nên bao chiến công oanh liệt. Tất cả họ, sau những năm tháng dài gắn bó với cuộc đời binh nghiệp đã lần lượt trở về với cuộc sống đời thường. Trên mặt trận mới, bộn bề trong làm ăn, dựng xây cuộc sống gia đình, họ còn làm được rất nhiều việc có ích cho quê hương mà không đòi hỏi một sự đãi ngộ nào.
Trong bài viết này, tôi muốn nói về một người như thế. Ông là Phan Tư Kỳ, thương binh, cựu chiến binh ở thôn Long Quang, xã Triệu Trạch, huyện Triệu Phong. Nơi đây trong kháng chiến chống Mỹ đã diễn ra nhiều trận đánh ác liệt giữa ta và địch ở Chốt thép Long Quang. Vào những năm tháng ác liệt nhất của cuộc chiến tranh, Phan Tư Kỳ đã đảm đương chức vụ Xã đội trưởng xã Triệu Trạch. Ông là một trong những người con dũng cảm nhất của quê hương. Thành tích của ông trong kháng chiến có thể được tóm tắt thế này: Phan Tư Kỳ đã tham gia chiến đấu 84 trận lớn nhỏ, trong đó có 67 trận trực tiếp chiến đấu, cùng đồng đội tiêu diệt 637 tên lính ngụy, bắn cháy 17 xe tăng, phối hợp với đơn vị bạn bắn cháy 3 máy bay. Với những chiến công lập được, ông đã được Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tặng thưởng một Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Hai, hai Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba, cùng nhiều danh hiệu Chiến sĩ Thi đua, Chiến sĩ Quyết thắng và Huy hiệu Dũng sĩ các loại. Quê hương giải phóng, ông được bầu làm Chủ tịch UBND xã Triệu Trạch. Từ đó đến năm 1984, ông lần lượt được bầu giữ các chức vụ Phó Bí thư Đảng ủy xã, Chủ nhiệm Hợp tác xã toàn xã, Bí thư Đảng ủy xã. Mười hai năm trở lại đây, không còn tham gia công tác ở địa phương, ông tình nguyện làm quản trang ở Nghĩa trang liệt sĩ xã Triệu Trạch.
Tôi đã rất ngạc nhiên khi nghe cán bộ xã Triệu Trạch kể về gương quản trang của một thương binh, cựu chiến binh năm nay đã gần 70 tuổi là ông Phan Tư Kỳ. Một công việc mà không ai giao cho ông làm, lại không có một khoản đãi ngộ nào mà ông vẫn tình nguyện làm và làm hết mình. Làm quản trang ở nghĩa trang liệt sĩ cấp huyện trở lên thì còn được biên chế, có lương bổng hẳn hoi, còn làm quản trang ở nghĩa trang liệt sĩ cấp xã thì xưa nay chưa từng có tiền lệ. Trước tôi nghĩ quản trang là một công việc nhàn hạ, chẳng có gì khó khăn, ai cũng có thể làm được. Nhưng rồi qua trò chuyện cùng ông, tôi mới biết công việc ông đang làm không nhàn hạ chút nào. Quản trang là công việc tuy bình thường nhưng rất đỗi thiêng liêng và cao quý, vì thế mà rất cần ở họ một tấm lòng, thái độ lao động nghiêm túc, nhiệt tình, có đức tính cẩn trọng và trí nhớ tốt.
Nghĩa trang liệt sĩ xã Triệu Trạch là nghĩa trang liệt sĩ cấp xã thuộc diện lớn của huyện Triệu Phong nên nhiệm vụ của người quản trang vì thế mà thêm phần vất vả. Những liệt sĩ an nghỉ ở đây, họ đến từ khắp các miền quê trong cả nước, nhưng nhiều nhất là con em ở các tỉnh phía Bắc. Đa số họ là bộ đội vào đây chiến đấu rồi hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Trong số các liệt sĩ yên nghỉ ở nghĩa trang, có không ít người là bộ đội, du kích từng chiến đấu cùng ông rồi hy sinh ngay tại Chốt thép Long Quang. Nghĩa trang có tổng số 610 ngôi mộ thì cả 610 ngôi mộ ông đã từng giẫy cỏ, thắp hương, khấn vái. Công việc của ông là chăm sóc, bảo quản, hương khói cho từng phần mộ, giữ gìn khuôn viên, cảnh quan môi trường; tiếp đón, hướng dẫn các đoàn khách, thân nhân gia đình liệt sỹ, các cá nhân đến thăm viếng nghĩa trang và mộ người thân... Mỗi ngày, từ sáng sớm tinh mơ cho đến lúc hoàng hôn ngả bóng, ngày nắng cũng như ngày mưa, ngày thường cũng như ngày lễ, lúc nào cũng thấy bóng dáng ông bên những ngôi mộ liệt sĩ. Đôi tay ông cần mẫn với từng đường chổi, từng nhát cuốc, thành kính với từng nén hương. Một ngày không làm xong công việc thì ông làm hai ngày, ba ngày. Ông mong muốn mỗi ngôi mộ của các anh hùng liệt sĩ phải luôn được chăm sóc sạch đẹp, hương khói đầy đủ. Có những dịp lễ như ngày Quốc khánh 2 - 9, ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, ngày Thương binh liệt sĩ... ông miệt mài cả ngày mới thắp đủ hương lên các phần mộ với hi vọng những linh hồn bất tử mãi bình yên nơi chín suối, luôn được người sống chăm sóc để không cảm thấy đơn côi.
Từ sau ngày quê hương giải phóng, đặc biệt trong khoảng 15 năm trở lại đây, ngôi nhà nhỏ của cựu chiến binh Phan Tư Kỳ hầu như tháng nào cũng có người từ các tỉnh phía Bắc tìm đến. Họ là vợ con, anh em ruột thịt của các liệt sĩ đi tìm mộ người thân hy sinh tại Quảng Trị. Ông tâm sự đã nhiều lần xúc động rơi nước mắt trước cảnh thân nhân gia đình liệt sỹ ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước về đây tìm mộ người thân đang yên nghỉ trong nghĩa trang liệt sĩ xã nhà và viết hàng chục lá thư trả lời các gia đình gửi đến tìm mộ người thân hy sinh. Nhiều năm qua, ông đã cùng đồng đội phối hợp với chính quyền địa phương tìm lại được nhiều hài cốt liệt sĩ, trả lại tên tuổi, quê hương bản quán cho nhiều trường hợp bị thất lạc, hoặc có mộ nhưng là mộ chưa biết tên. Ông từng là du kích bám trụ tại quê hương trong những năm ác liệt, cùng chiến đấu với bộ đội nên có cơ sở để xác định được nơi án táng một cách chính xác nhất, từ đó khoanh vùng, huy động nhân dân địa phương tìm được hài cốt các liệt sĩ. Khi được hỏi về công việc quản trang mình đang làm, Phan Tư Kỳ chỉ mỉm cười trả lời: “Việc mình làm đã ăn thua gì so với sự hy sinh của các liệt sĩ. Làm được một việc có ích cho đời cũng là niềm vui và hạnh phúc của tuổi già. Tôi sẽ tự nguyện làm công việc này cho đến khi sức tàn lực kiệt, không làm được nữa thì thôi. Đó cũng là một cách trả ơn đối với xương máu của đồng bào đồng chí chúng ta hi sinh vì mảnh đất Triệu Trạch”.
Đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng, trong kháng chiến chống Mỹ từng chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị, tham gia nhiều trận đánh ở Cửa Việt và Triệu Trạch, mỗi lần vào Quảng Trị công tác, thường vẫn dành chút thời gian về thăm lại chiến trường xưa, thắp hương cho đồng đội đang yên nghỉ trong Nghĩa trang liệt sĩ xã Triệu Trạch. Và người mà đồng chí không quên tìm gặp là ông Phan Tư Kỳ, đồng đội du kích dũng cảm năm xưa, từng cùng nhau “vào sinh ra tử” trên mảnh đất này. Đồng chí Đinh Thế Huynh rất xúc động trước nghĩa cử cao đẹp mà bao năm qua ông Kỳ đã dành cho những liệt sỹ hy sinh vì Tổ quốc.
Năm 2012, ông Phan Tư Kỳ được Tỉnh ủy Quảng Trị tặng bằng khen vì đã có “Thành tích trong cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Mười hai năm tự nguyện làm quản trang là mười hai năm ông âm thầm, lặng lẽ cống hiến một phần công sức của mình vì nghĩa cử “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” mà người Việt Nam ta từ ngàn đời qua luôn nâng niu, gìn giữ. Ông thật xứng đáng với tên gọi ông Kỳ “quản trang” mà nhân dân đã trìu mến gọi ông.
N.N.C
