Sớm cuối chạp nắng non vàng nồng nàn pha chút hơi sương se lạnh, sơn nữ Vân Kiều ướm đôi hài vạn dặm của nàng Xuân rủ nhau xuống núi khai hội hoa xuân, gùi trên lưng thiếu nữ nặng trĩu phong lan rừng còn ướt đọng sương mai vì vượt ngàn dặm đường mang hương sắc núi rừng Trường Sơn về điểm tô cho phố thị.
Ở một góc vỉa hè ngay trước công viên Lê Duẩn, ống kính chiếc máy ảnh của tôi tình cờ bắt được khoảnh khắc hai thiếu nữ dân tộc nâng niu những giò lan rừng đặt xuống thềm phố. Các cô vẫn hồn nhiên chẳng hay biết có ống kính đang âm thầm dõi theo, vẫn mải mê khoe vẻ đẹp quyến rũ thanh tao của đại ngàn ra trước con mắt người phố thị. Chẳng dấu hiệu ngần ngại rụt rè. Hai cặp mắt đen tròn trong veo vốn quen nhìn mây núi an nhiên, nhẫn nại ngước nhìn dòng người đua chen trên phố. Hai bông hoa rừng tuổi chừng mười tám đôi mươi, thiếu nữ xuân xanh tóc mun xoăn hoang dã chít gọn bằng vòng khăn đam, váy chàm đen thổ cẩm vương mưa bụi đường xa, nước da ngăm ủ dầm bằng gió núi nước nguồn căng tràn sức sống. Vẻ đẹp khỏe khoắn, nguyên sơ vô ngại như sắc trắng tinh khiết của những bông lan rừng các cô lặn lội mang về từ rừng sâu níu ánh nhìn tò mò của người dân phố thị. La liệt hè phố những giò lan nghinh xuân, lan bọ cạp hoa màu đỏ, nhỏ li ti màu tím hồng hạc, lan đuôi cáo màu trắng phớt tím hồng... Những nhánh lan hoang dã tận các miền rừng núi Đakrông, Hướng Hóa quanh năm mây trắng vờn bay vượt hàng chục cây số còn thơm nguyên mùi nhựa cây, mùi ẩm ướt rêu xanh rõ ràng mới tách khỏi đại ngàn. Tôi lặng mình trong hương rừng về ngang qua phố quyện làn gió ấm giao mùa. Đông Hà tươi tắn và nồng nàn hơn nhờ món quà đại ngàn gửi về góp thêm cho phố chút lộc rừng tống cựu nghinh tân.
Góc lan rừng của hai thiếu nữ chìm khuất giữa những gian hàng bày bán những chậu kiểng sang trọng gắn bảng giá xa xỉ dập dìu khách thưởng ngoạn. Có cả gian hàng bày bán phong lan từ vườn ươm Đà Lạt, Sài Gòn đổ về. Lan công nghiệp nhẵn mịn, màu sắc sặc sỡ hương thơm phức được nhiều người ưa chuộng. Lan rừng lớn lên và đơm bông giữa những chênh vênh, không một bàn tay chăm bẵm nâng niu nên sắc lan không thắm, cành lá không sum suê, hình hài xù xì gai góc có lẽ vì thế mà khách bộ hành du xuân hờ hững lướt ngang qua. Vậy mà hai cô gái chẳng có vẻ bồn chồn, lo lắng, hai cặp mắt ngước nhìn lên nhẫn nại. Sự nhẫn nại của những con người sinh ra từ đại ngàn quen đem sức mình chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt. Hai cô gái điềm nhiên với chỗ ngồi của mình, không buông lời chèo kéo, đón rước. Tôi thấy niềm mong đợi đong đầy đôi mắt của Nương và May rằng trong vô vàn khách thập phương dạo chợ hoa Tết, lan rừng chỉ dành cho những ai biết trân quý vẻ đẹp tự nhiên. Hoa nở đầu non, cái thanh khiết phải tặng người thanh khiết.
Ngày nay thiên hạ chơi lan nhiều. Ra phố gặp lan, chỉ cần bỏ tiền ra sẽ mua được giò phong lan ưng ý. Đến nhà ai có nhiều loài lan quý hiếm, đắt tiền chứng tỏ gia chủ giàu có, sành chơi hoa. Phong lan được đưa vào phòng thí nghiệm lai ghép để tạo ra các giống lan lạ đủ thỏa mãn mọi thú chơi sành điệu của con người hiện đại. Nhưng ở đời, phàm là thứ gì có được dễ dãi, có bao giờ bền lâu? Cho dẫu rực rỡ bội phần nhưng lan lai ghép có bao giờ dưỡng được cái cốt cách thanh tao của lan tự nhiên. Lan rừng có đời sống thanh đạm, lặng lẽ khiêm cung nơi rừng sâu núi thẳm, uống nước suối, ăn sương rừng mà vươn mình trỗi dậy. Mặc cho gió núi mưa nguồn hay nắng lửa thiêu đốt lan rừng vẫn sống hiên ngang làm trọn thiên chức dâng hiến cho đời những bông hoa cao quý. Với dáng thanh mảnh dịu dàng nhưng không yếu đuối. Hương lan trầm tịch khiêm cung, không ngào ngạt phô trương mà đậm bền theo thời gian. Sắc lan khiêm nhường, lại càng không rực rỡ nhưng bền bỉ. Có lẽ bởi phẩm chất thanh cao, không theo thói tục của muôn hoa nên lan được đời xưa xưng tụng là “vương giả chi hoa”, loài hoa thanh nhã bất phàm.
Giới chơi lan, thưởng lan xưa kia là bậc vua quan, tao nhân mặc khách nên dân gian mới lưu truyền câu nói “vua chơi lan, quan chơi trà”. Người xưa tìm đến lan là đến với cái thần trong cốt cách người quân tử trong xã hội “quân tử chi lan”. Khi lan ra hoa, đó là lúc thiên nhiên cảm ứng với lòng người quân tử, người quân tử tìm đến lan như tìm đến người bạn tri âm tri kỷ. Uống rượu thưởng lan, làm thơ vịnh lan, cõi lòng trở nên điềm tĩnh và gần gũi giao hòa với vũ trụ bao la. Thời nay, người người đều có thể chơi lan, thưởng lan nhưng với phong vẻ và khí chất cao quý khiến người đời chiêm bái ngưỡng vọng, cái thú chơi lan thanh nhã muôn đời phải cùng nói với người tài hoa, đức độ, tâm sáng, lòng trong mới được.
Cách nay ba mùa xuân, một người bạn phố núi Khe Sanh mang tặng tôi một giò lan rừng nghinh xuân. Bạn nói nếu chăm bẵm đúng cách hoa sẽ bung sắc đúng dịp Tết. Mến cái tình của bạn, cảm cái cốt cách của lan nhưng đành xin với bạn được tặng lại cho người xứng đáng. Thú thực tôi là người kém duyên với cây cối, nhọc nỗi cây nào đang tràn trề sức sống cứ hễ qua tay tôi là héo rủ, u uất. Hết cách, bạn cười méo xệch bảo - Ừ thì bạn thích cho ai thì cho, miễn đừng làm hỏng cây là được. Thế là tôi khấp khởi ôm cây sang nhà chú Kiều hàng xóm. Chú Kiều là người sành cây cảnh nức tiếng trong làng, vườn cây của chú ai đến chơi cũng trầm trồ khen ngợi. Chú có niềm say mê đặc biệt với phong lan rừng, vườn lan chắt chiu một đời người của chú là nơi bảo tồn gần hai mươi loại lan rừng. Thời nay hiếm có ai chăm chút tỉ mỉ cho cây cỏ như chú. Mỗi ngày phải cắt lá úa, vuốt lá tươi vài ba lần cái dạ chú mới yên. Lâu lâu tôi sang chơi chú lại dẫn ra vườn khoe một giống lan rừng lạ mới kiếm được, chú là khách quen của các khu chợ lan rừng trên thành phố. Vợ chú hay thở dài nói với tôi - Chú mi vướng phải tình lan.
Ngày bé đọc nhiều truyện cổ tích nên tôi đinh ninh chú là ông tiên có phép thuật biết phù phép cho cây, cây cối vào tay chú đơm bông kết trái ngon lành. Vậy mà tôi theo chú học mãi chẳng thành tài, chăm một cây hoa thủy tiên mãi không cho bông thế là bỏ ngang, chú thấy chỉ nói: Cái tâm con phải tĩnh lặng không còn vướng bận chuyện đời, mắt không đắm cái hào quang, trí óc không bị vấy bẩn bụi đời, khi đó sở học mới thành tài. Lúc ấy tôi không hiểu, đến bây giờ, tu tập hai mươi năm tôi vẫn chưa bén duyên với cây cỏ. Quả thật thế hệ của tôi, thế hệ được thừa hưởng thành tựu văn minh hiện đại khó mà hiểu được các tầng sâu văn hóa ẩn mật trong từng tấc đất, cành cây, ngọn cỏ, mà ở chúng chan chứa vẻ đẹp nhân văn, chứa cái tình sâu nặng, ân nghĩa lớn lao mà thiên nhiên đã có công dung dưỡng tâm hồn con người hướng đến chân thiện mỹ.
Tết năm ngoái Nhân ghé nhà chơi, tôi dẫn bạn sang nhà chú, từ ngoài ngõ đã nghe dậy hương thơm cây trái mùa xuân quyện trong mùi hương trầm bảng lảng. Bạn hớn hở đứng trước hiên ngắm giò lan nghinh xuân bạn đem từ rừng về giờ đã nở những chuỗi hoa thật xinh xắn, cánh trắng mỏng manh, họng phới tím, nhị vừa nở, hương thơm thoang thoảng nhẹ nhàng. Vui hơn khi biết hoa nở đúng mồng hai Tết. Bạn bảo hoa nở đúng Tết hẳn có lộc. Chú gật đầu đồng tình. Nhân có vẻ thích mê vườn lan rừng của chú. Bạn ngắm nghía rất kỹ, thưởng thức từng nét cong của cánh hoa cho đến màu xanh của cành lá. Chú Kiều yêu lan rừng là yêu cái đẹp tự nhiên, thanh khiết mà bền bỉ sang trọng. Còn với Nhân lan rừng chính là hơi thở núi rừng quê hương. “Hoa bản vô tình người hữu tình”, hoa vốn không có tiếng nói nhưng nó cảm được cái tình của người. Yêu hoa không chỉ là dày công nâng niu chăm bón mà phải đặt con tim yêu thương vào mỗi cọng lá, nhành hoa. Chăm lan đồng thời dưỡng một cái Tâm trong sáng để không hổ thẹn với khí tiết của lan, chú thường nói với tôi như vậy. Ngắm hoa mà cảm được cái cốt cách của người trồng nên hoa.
Mùa xuân đang hiện hình trong hương sắc hoa phong lan, từ đại ngàn Trường Sơn quanh năm sương phủ theo nắng ấm về phố thị, nội đồng. Một cội phong lan bất kỳ chưng ở đâu do bàn tay người sắp đặt để tô điểm cho ngày xuân đều dâng hiến trọn một mùa hoa thay lời chúc xuân đẹp đẽ, may mắn, an vui đến mọi nhà. Lan bung nở hết mình cho trọn vẹn với xuân.
C.N
