Đời người phụ nữ thường có ba ngôi nhà: nhà mình, nhà mẹ và nhà chồng. Ngôi nhà nào cũng có phận sự để lo toan nhưng nhà mẹ luôn là nơi bình yên nhất để những đứa con khao khát được trở về. Nhớ nhà của mẹ là nhớ từ cánh cổng ọp ẹp mốc màu mưa nắng. Chạy dọc từ cổng vào sân toàn là hoa dại mọc nghênh ngang, cả năm không một nhát cuốc nào vun xới. Sân của mẹ bao giờ cũng thấy vài chiếc nong phơi. Mùa nào thức ấy, có khi là mẻ chuối chín thơm lừng phơi ươi ưởi nắng. Cũng có khi là ít củ cải, ít măng mai, thứ gì mẹ cũng dành dụm mang phơi đợi các con về. Dây phơi nhà mẹ bao giờ cũng khiến những đứa con ái ngại tần ngần. Mảnh áo sờn vai lấm tấm mốc phất phơ trước gió. Quần áo các con mua gửi về chắc đều được gập gọn cất trong tủ cho mới. Cuộc đời chắt chiu tằn tiện hiện rõ trên từng manh áo. Và chỉ cần nghe một tiếng ho khan vọng lại từ đâu đó góc vườn, chái bếp là lòng con đã mềm nhũn thương yêu. Chỉ muốn đặt ba lô xuống thềm, hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành. Khói bếp len lỏi bay lên trời chiều một dải xám thắt thẻo, gọi cơn đói cồn cào trong lòng đứa con xa quê vừa mới trở về…
Nhà của mẹ đôi khi chỉ là hình ảnh ước lượng giữa mớ ký ức chập chờn. Mùa nắng nhớ nắng, mùa mưa nhớ mưa, mùa gió nhớ gió luồn cửa bếp. Trong ký ức của con tuyệt nhiên không xuất hiện hình ảnh căn nhà mới khang trang đầy đủ tiện nghi hiện tại. Mà là căn nhà không cửa vách đất thủng lỗ chỗ thuở ấu thơ. Đêm nằm trong giường vẫn có thể ngắm trăng, sương sớm ngoài trời bay vào bảng lảng. Thỉnh thoảng còn nghe thấy gió trong tiếng rơi của từng mảng tường, từng nếp lá. Nhà của mẹ có khi chỉ đọng lại trong rổ xôi xắn rắc vài cọng hành tươi vừa nhấc ra khỏi chõ còn bốc hơi nghi ngút mặt người. Những con gà mái tranh nhau tổ đẻ kêu xao xác cả trưa hè. Ở góc sân lá khô rụng chấp chới như thuyền gió. Có người nhớ nhà của mẹ là nhớ mâm cơm đạm bạc. Rau má, cua rang, bát canh chua mát ruột và vầng cháy cơm vàng suộm được chia đều. Nhà của mẹ có khi chỉ là mùi dầu gió quen thuộc trên cơ thể mẹ. Là đống đồ cũ hỗn độn mà bố nâng niu như báu vật. Hoặc có đôi lần nhà của mẹ chỉ hiện về qua tiếng ầu ơ. Đó là tiếng mẹ ru từ thuở ấu thơ hay là câu ca buồn chị cất lên từ phận đàn bà lam lũ…
Nhà của mẹ như là thánh địa trong tâm hồn những đứa con xa. Thứ báu vật đó không cần phải gắng sức giữ gìn bởi nó luôn tồn tại hiển nhiên. Như là sinh ra trong mỗi người đều đã có quê hương, trong quê hương bao giờ cũng có nhà của mẹ. Và người ta tin rằng ngoài kia có mưa gió bão bùng thì nhà của mẹ vẫn là nơi bình yên nhất. Khi mọi con đường đều thành ngõ cụt, mọi nơi chốn khác đều khước từ dấu chân mình thì vẫn còn đó một nơi để trở về: Nhà của mẹ…
Người già cô đơn
Mình bà nội cai quản ngôi nhà ba gian với một con chó nhỏ. Thêm bầy gà con lít nhít chạy quanh vườn, luồn từ gốc xoài qua gốc vải. Bà hay mang ghế ra ngồi ngoài hè, ngó người đi lại ngoài đường thoắt ẩn thoắt hiện qua hàng rào um tùm cây cối. Thỉnh thoảng đứng trên nhà ngó xuống, nhìn ánh điện vàng khè qua lỗ gió nhà bà, bao giờ tôi cũng thấy trào lên nỗi thương cảm và buồn bã. Tôi chẳng thể hiểu sao mối quan hệ ruột thịt này lại không được gẫn gũi, ấm áp như nhà người ta. Gần nhau gang tấc thôi mà muốn mở lời quan tâm cũng có cả trăm điều khúc mắc chặn lại trong cổ họng. Tôi biết là bà đang cô đơn sau quãng đời cố quẫy đạp, trằn ra khỏi tình thương của mọi người bằng sự ghê ghớm và độc đoán. Con cháu ở gần thôi nhưng bà lúc nào cũng thui thủi một mình. Ngày thường hay dịp lễ tết nhà bà đều im lìm, đến cả cột khói bếp cũng leo lắt mơ hồ. Nhưng nhiều khi muốn thương cũng thương đâu có được. Con cháu đi xa về biếu đồng quà tấm bánh bà cũng gằn hắt trả lại cho bằng được. Gặp chào hỏi lễ phép thì bà bảo “không dám, chào anh/ chị”. Xuống thăm bà thì cứ chuẩn bị sẵn tinh thần phải đau đầu vì những câu xỉa xói. Nên bao năm tôi chỉ dám thương bà từ xa như thương một người dưng. Hiểu tận cùng nỗi cô đơn ấy mà cũng không cách nào chạm đến để vỗ về.
Ông mất khi bà còn rất trẻ. Một nách nuôi bốn đứa con khôn lớn thật chẳng dễ dàng gì. Cũng có lẽ vì mưu sinh lo miếng cơm manh áo mà bà càng trở lên khó tính, khó gần. Dân làng còn bảo bà “tai quái” với cả các con thì còn mong gì tốt với người ngoài nên cứ xa lánh bà dần. Các cô chú cũng không ở được với bà nên đã bỏ nhà lưu lạc khắp nơi. Rồi lập gia đình ở xa, ai cũng khó khăn, một năm vội vàng về thăm bà được đôi lần. Chỉ còn mình bố mẹ tôi ở lại quê, đón bà về chăm nom lúc tuổi già sức yếu. Tình thân mỗi ngày mỗi hiếm hoi nhưng bà vẫn không biết đường quý trọng. Bà đòi làm nhà ở riêng, ăn riêng, đến lối đi chung bà cũng đòi chia đôi chứ nhất quyết không chung đụng. Chẳng có chuyện gì to tát ấy vậy mà tôi từng sống nhiều tháng ngày không ngớt tiếng rủa xả của bà. Nay chuyện này mai chuyện khác. Không có chuyện mới thì moi móc chuyện cũ ra để giày vò nhau. Mọi thứ trở lên tồi tệ hơn rất nhiều khi tức nước vỡ bờ, bố mẹ tôi cũng không thể nào chịu đựng hơn được nữa. Bà cấm cửa con cháu, đến con gà chạy qua sân nhà bà cũng đủ đau đầu. Bà tôi đã cô đơn một cách đầy khắc nghiệt.
Nhưng gần đây bà đã thôi không chửi mắng cháu con. Có gì bà cũng phần mấy đứa chắt nhỏ. Chiều nào cũng ra ngồi ngoài hè xem con cháu đi đâu qua thì nấn ná hỏi vài ba câu chuyện. Thỉnh thoảng bà đứng ngoài đầu nhà vẫy tôi xuống nhờ cọ lưng, bóp vai. Cũng có khi bà mới luộc nồi khoai, mới phơi mẻ chuối gọi xuống chia đều. Cuối cùng tôi cũng có được những buổi chiều bình yên bà cháu ngồi ngoài hiên tẽ ngô, vò đỗ. Bà mở lòng cởi bỏ nỗi cô đơn từng thắt chặt tuổi xế chiều để kể cho tôi nghe những mất mát, đau buồn. Để tôi có cơ hội nhận ra ẩn sâu trong bà vẫn là sự hiền hậu của một con người từng đi qua những năm tháng rộng dài đơn độc. Đôi khi bà rất sợ mọi người quên mình nên tìm cách “phá phách” gây chú ý. Những ngày chỉ có một mình bà lo lúc ốm đau không người chăm. Lúc bóng đêm bao trùm lo không người trò chuyện. Hiểu được điều ấy bố mẹ tôi đã bỏ qua chuyện xưa, lại một lần nữa đón bà về một nhà để cùng nhau vui vầy sớm tối. Càng già bà càng dễ tủi thân nên chiều nào nghe tiếng còi tàu từ xa vọng lại bà cũng đều rơm rớm. Lòng bà mong ngóng những đứa con phương xa đến mòn mỏi từng ý nghĩ. Bà từng nói rất nhiều câu “giá như…”. Sự nuối tiếc ấy càng dấy lên trong tôi niềm thương cảm. Bà như ngọn đèn dầu leo lắt trước gió trời. Tôi chỉ biết lạy giời xin đừng gió…
V.T.H.T
(Nguồn: Tạp chí Cửa Việt)
