Một chiều mưa hạ tuần tháng tám, tôi có dịp đi cùng vợ chồng Đại tá quân đội Hoàng Xuân Vinh, người vừa trở về từ Rio de Janeiro (Brazil) cùng tấm Huy chương vàng Olympic về thăm quê hương Quảng Trị báo công tiên tổ. Là người vừa phá kỷ lục Thế vận hội lập chiến công hiển hách cho thể thao Việt Nam nhưng với Xuân Vinh, quê hương là nơi chốn trở về để nhắc nhớ nguồn cội, để trả nghĩa, tri ân. Anh xúc động chia sẻ rằng, trong niềm vui khi đứng trên bục vinh quang trong tim anh luôn nghĩ về quê hương bản quán, “không sinh ra ở mảnh đất này nhưng quê cha đất tổ của tôi là tại đây. Dòng máu đang chảy trong tôi là dòng máu của những người con Quảng Trị, vùng đất anh hùng, nên dù đi đâu và làm gì thì quê hương vẫn là một phần máu thịt trong tôi”.
Quê quán gốc của Hoàng Xuân Vinh ở làng Đình Tổ, phường Đông Giang, thành phố Đông Hà, địa danh còn khá xa lạ với nhiều người. Đây là một ngôi làng nhỏ nằm ven sông Hiếu, dân cư thưa thớt, làng hiện có 105 hộ dân chủ yếu sống bằng nghề nông. Theo gia phả còn lưu lại, làng Đình Tổ được hình thành từ thế kỷ XV do một nhóm người từ Thanh Hóa di dân đến sinh cơ lập nghiệp. Điều đặc biệt ở Đình Tổ là cả làng mang chung một họ đó là họ Hoàng. Trải qua hơn 500 năm lịch sử đến nay họ Hoàng đã có 19 đời con cháu, chia thành bốn phái Hoàng Công, Hoàng Văn, Hoàng Dư và Hoàng Trăn.
Theo lời kể của các cụ cao niên ở hai làng Đình Tổ và làng Ngô Xá (xã Triệu Trung, huyện Triệu Phong), gần 70 năm về trước, ông nội của Hoàng Xuân Vinh là ông Hoàng Trinh rời làng Đình Tổ mang theo cả gia đình vào lập nghiệp ở làng Ngô Xá, ông mở cửa hiệu kinh doanh các mặt hàng vải, thuốc bắc ở chợ Ngô Xá. Ông Hoàng Trinh được dân làng tôn trọng gọi là ông “Cửu Trinh”. Mẹ ông Cửu Trinh (Bà cố nội của Hoàng Xuân Vinh) là bà Nguyễn Thị Huệ khi chồng mất đã thủ tiết thờ chồng nuôi con, được vua Khải Định ban tặng danh hiệu “Tiết hạnh khả phong” (danh hiệu được khắc trên bia mộ của bà hiện nay ở trằm Trà Lộc). Gia đình ông Cửu Trinh nổi tiếng cả vùng Ngô Xá không chỉ vì sự giàu có mà còn ở tấm lòng trung hướng về cách mạng, đóng góp nhiều của cải, tiền bạc cho kháng chiến, con cái được ông cho ăn học đàng hoàng và sớm giác ngộ cách mạng. Ông Cửu Trinh có 12 người con thì có 10 người tham gia hoạt động cách mạng (một người con trai là liệt sỹ Hoàng Công Hiền hi sinh tại mặt trận Lào thời kháng Pháp). Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ông đã bỏ lại cơ ngơi gây dựng bao năm ở Ngô Xá đem cả gia đình lên chiến khu Ba Lòng và sau đó tập kết ra Bắc.
Nói về họ tộc Hoàng Công, Trưởng làng Đình Tổ Hoàng Văn Trai cho biết, đây là dòng họ nổi tiếng thành danh của làng, thời chiến tranh nhiều gia đình của dòng họ này đưa con cái di tản đến các vùng đất khác sinh sống, hậu duệ Hoàng Công tộc ở Đình Tổ hiện không còn ai. Hiện nay, con cháu họ Hoàng Công sinh sống ngoài Bắc, trong Nam ai cũng thành đạt, dù đi xa nhưng họ vẫn luôn nhớ về nguồn cội và đóng góp công sức xây dựng quê hương. Nhắc đến gia đình Hoàng Xuân Vinh, ông Trai nói “Năm mô ông Hậu (tên người làng thường gọi ông Hoàng Công Quang, bố đẻ Hoàng Xuân Vinh) cũng đem con cháu về thăm làng dăm ba lần, mồ mả ông bà ở đây mà. Ông Hậu là người hiền lành, vui tính, nên bà con ở đây ai cũng quý”.
Hoàng Xuân Vinh cho biết anh rất tự hào là một người con của dòng tộc Hoàng Công, từ bé anh đã được bố giáo dục về truyền thống tốt đẹp của gia đình. Ông Hoàng Công Quang trước khi nghỉ hưu là sỹ quan công binh có nhiều năm tham gia quân ngũ, Xuân Vinh chia sẻ bố là người có ảnh hưởng nhất với anh, là tấm gương mà anh luôn đỗi tự hào và phấn đấu noi theo. Chính vì vậy, sau khi học hết cấp 3 Vinh đã tình nguyện xin nhập ngũ. Lần này vì lý do sức khỏe nên ông Hoàng Công Quang không thể cùng con trai về quê báo công tổ tiên. Với Hoàng Xuân Vinh, bố là người đã truyền cho anh tình yêu quê hương bản quán và luôn nhắc nhở con cháu không bao giờ được quên nguồn cội, ông bà tổ tiên.
Về Đình Tổ, đi đến đâu tôi cũng nghe bà con hào hứng kể chuyện về Hoàng Xuân Vinh, trong số họ có nhiều người chưa được gặp anh, chỉ mới thấy anh qua đài báo, nhưng nhắc đến Xuân Vinh ai cũng chung niềm phấn khởi và tự hào về người con của quê hương vừa mang vinh quang về cho dân tộc. Ông Hoàng Văn Thí, Trưởng họ Hoàng làng Đình Tổ vui mừng nói “Vinh không chỉ làm rạng danh dòng họ Hoàng làng Đình Tổ mà còn cho cả quê hương Quảng Trị, cho cả đất nước này. Thành công của Vinh sẽ là tấm gương, là động lực để con cháu họ Hoàng phấn đấu noi theo”. Xúc động và biết ơn sự đón tiếp nồng hậu của dòng họ và bà con tại quê nhà, Xuân Vinh chia sẻ tuy anh không sinh ra ở đây nhưng chính nhờ tình cảm chân thành, yêu mến của bà con xóm giềng quê nội khiến anh thấy quê hương thêm thân thương, gần gũi. Mặc dù quê hương còn nhiều khó khăn nhưng vốn liếng quý giá là nghĩa tình sâu nặng, anh hi vọng mọi người đoàn kết, thương yêu và giúp đỡ nhau vươn lên trong cuộc sống và nhắn nhủ đến những người con xa quê dù đi đâu, làm gì vẫn giữ cho được sự chất phác, kiên trì, chịu khó và không bao giờ quên quê hương nguồn cội.
Chuyến trở về cảm tạ quê hương lần này, vợ chồng Hoàng Xuân Vinh đến thắp hương tại đình làng Đình Tổ và khu tổ mộ Hoàng Công tộc, kính cẩn dâng hương bái vọng các bậc tiền nhân, báo công với họ tộc, cảm tạ và tri ân tổ tiên đã phù hộ để anh có được thành công ngày hôm nay. Trò chuyện với các bậc cao niên trong làng, Hoàng Xuân Vinh xin phép được đóng góp chút lòng thành để sửa sang lại mộ phần của họ tộc và đình làng. Rời Đình Tổ, Hoàng Xuân Vinh vào dâng hương tri ân các anh hùng liệt sỹ ở Thành Cổ và thăm bà con thân thuộc ở thị xã Quảng Trị, thắp hương tại khu lăng mộ cố nội ở trằm Trà Lộc (xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng).
Có cơ hội tiếp xúc với Hoàng Xuân Vinh ở ngoài đời thực, mới thấy anh rất giản dị, cởi mở và khiêm nhường, khác xa với hình ảnh một Hoàng Xuân Vinh trầm tĩnh, nghiêm túc và đôi chút lạnh lùng trên trường bắn. Tôi ấn tượng mãi với khoảnh khắc Hoàng Xuân Vinh giành được HCV Olympic, trong tiếng vỗ tay thán phục của khán giả và đối thủ, anh đón nhận chiến thắng bằng một sự điềm tĩnh khó tin, kết thúc phát súng cuối cùng, Hoàng Xuân Vinh đấm tay vào khoảng không rồi thu dọn đồ nghề trước khi quay sang đón nhận cái ôm chúc mừng của đối thủ, không có tiếng hò reo hay một màn nhảy múa ăn mừng. Khi nói về thành tích một Huy chương vàng và một Huy chương bạc vừa giành được tại Olympic Rio, Vinh chia sẻ ngoài nỗ lực của cá nhân còn có công lao rất lớn của các chuyên gia, HLV, đồng đội, những người hi sinh thầm lặng vì thể thao nước nhà trong nhiều năm qua. Hoàng Xuân Vinh rất ít nói về bản thân nhưng thiết nghĩ với một vận động viên thể thao đã 42 tuổi mới đứng lên bục vinh quang quốc tế thì sự nỗ lực phi thường tự thân quyết định tất cả.
Trò chuyện với Thiếu tá Phan Hương Giang trong dịp chị cùng chồng về Quảng Trị, tôi biết thêm nhiều điều về vận động viên bắn súng hàng đầu thế giới qua người bạn đời của anh, chị Hương Giang cho biết: Anh Vinh rất ít khi muốn nói về bản thân mình. Mặc dù lớn lên trong hoàn cảnh gia đình nghèo khó, sớm mồ côi mẹ nhưng anh Vinh là một người đàn ông rất nghị lực và tình cảm. Do công việc đặc thù nên anh Vinh thường xuyên xa nhà đi tập huấn, thi đấu. Như năm nay vì lịch tập luyện dày đặc hơn chuẩn bị cho Thế vận hội nên từ đầu năm đến nay anh Vinh chỉ ở nhà được khoảng 15 ngày. Gia đình cũng dần quen việc vắng bóng anh trong nhà. Để anh Vinh yên lòng tập luyện và thi đấu, chị Giang gần như thế chân, trở thành trụ cột gia đình, thay anh cáng đáng mọi thứ. Chị chia sẻ hai vợ chồng cùng làm ở Trung tâm Thể dục thể thao Quân đội nên chị phần nào thấu hiểu và sẻ chia với công việc của ông xã. “Kỷ cương, nề nếp trong môi trường quân đội cũng rèn luyện cho chúng tôi tinh thần mạnh mẽ, bản lĩnh thép trước mọi thử thách của cuộc sống”. Gia đình anh Vinh, chị Giang có hai con, một trai, một gái. Như chị Giang tâm sự thì cậu con trai có vẻ thích môn bắn súng, cô con gái lại thích vẽ và gia đình đang hướng cháu đi theo ngành mỹ thuật, năng khiếu hội họa của cô con gái lớn được thừa hưởng từ bố, anh Vinh có tài vẽ tranh rất đẹp, lúc không tập luyện anh Vinh hay vẽ tranh tặng mọi người. Chị Giang vui vẻ cho biết “Nhiều lần về Quảng Trị vợ chồng tôi cũng cho các con theo, hai cháu rất thích cuộc sống ở quê. Lần về này vì thời gian gấp gáp chúng tôi chưa ghé thăm được nhiều nơi, có thời gian cả gia đình sẽ trở về thực hiện những dự định còn dang dở”.
Hoàng Xuân Vinh là vận động viên tiên phong mở đường cho khát vọng thể thao Việt Nam chinh phục thế giới, tên của anh được nhắc đến trên môi hàng chục triệu người Việt Nam những ngày này và sẽ còn được nhắc mãi mỗi kỳ Thế vận hội khởi tranh. Thế nhưng, ít tai biết rằng ánh hào quang hôm nay được đánh đổi bởi rất nhiều thất bại nghiệt ngã trong quá khứ. Nhiều người đã từng gọi Hoàng Xuân Vinh là “xạ thủ đen đủi” khi cứ đúng vào những thời khắc quyết định, ở các cuộc đấu đỉnh cao, anh luôn để thua đối thủ một cách đầy tiếc nuối ở những viên đạn cuối cùng. Mà với anh đáng quên nhất là thất bại tại Asiad 16 năm 2010 và Olympic Luân Đôn 2012. Rạng sáng ngày 7 - 8, ở phát súng cuối cùng, phải mất tới 22 giây ngắm bắn Hoàng Xuân Vinh mới bóp còi, anh chia sẻ áp lực vào khoảnh khắc ấy quá lớn, “tôi còn duy nhất một lần thực hiện, chỉ có hai kết quả thành công hoặc thất bại, lòng tự ái của tôi rất lớn, tôi không cho phép mình thất bại lần nữa”. Trở về từ Rio, cuộc sống của xạ thủ quân đội có rất nhiều thay đổi so với trước đây, nổi tiếng và được nhiều người mến mộ, nhưng anh không cho phép mình ngủ quên trong chiến thắng. Mục tiêu lớn trước mắt của Hoàng Xuân Vinh là tập trung chuẩn bị cho Asiad 18, anh cho biết “Ước mơ của tôi bây giờ là giành được tấm Huy chương vàng Asiad mà cách đây sáu năm đã bỏ lỡ, tôi sẽ nỗ lực tập luyện để thực hiện ước mơ của mình”.
Tấm Huy chương vàng Olympic của Hoàng Xuân Vinh không đơn thuần chỉ là thành tích đạt được trong khuôn khổ một cuộc thi đấu thể thao, mà kỳ tích ấy đã trở thành niềm tự hào và nguồn cảm hứng cho cả triệu người Việt Nam, nhất là với thế hệ trẻ. Còn nhớ trong buổi gặp mặt chúc mừng xạ thủ Hoàng Xuân Vinh tại Quảng Trị, ông Nguyễn Đức Chính Chủ tịch tỉnh đã vô cùng xúc động bày tỏ niềm vinh dự và tự hào với chiến tích lẫy lừng mà Hoàng Xuân Vinh – người con quê hương Quảng Trị mang về cho đất nước. Ông Nguyễn Đức Chính dẫn câu ca dao nổi tiếng về người Quảng Trị “Chớ than phận khó ai ơi. Còn da lông mọc, còn chồi nảy cây” để nhắn nhủ kỳ vọng vào những người con Quảng Trị, nhất là thế hệ trẻ noi gương Hoàng Xuân Vinh, không ngừng phấn đấu rèn luyện, đóng góp xây dựng mảnh đất Quảng Trị tiến nhanh, tiến xa hơn nữa trên hành trình hội nhập và phát triển.
C.N
