Lịch sử là những sự kiện xâu chuỗi liên hoàn nối quá khứ với hiện tại. Nếu 45 năm trước Quán Ngang là nơi Mỹ - ngụy “dồn dân, lập ấp” nhằm “tát nước, bắt cá” với bao tang thương. Rồi những ngày đầu mới giải phóng trước sự hoang tàn đổ nát nhà thơ Tố Hữu đã thốt rằng: “Bời bời cỏ lút đồng hoang/ Chim kêu cành cụt, chang chang nắng cồn”. Vậy mà giờ đây Quán Ngang trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư có thương hiệu như Tập đoàn Kim Tín, Công ty phân bón Bình Điền, Bia Hà Nội…
Chiều cuối năm, tôi cùng anh Trần Đoàn, Trưởng Ban quản lý Khu kinh tế tỉnh thả bộ dọc trục đường chính dẫn vào Khu công nghiệp (KCN) Quán Ngang. Không còn “bời bời cỏ lút” mà sừng sững một cổng chào lớn vẽ một đường cong vạm vỡ ngang chân trời. Với diện tích 205 ha như hiện nay và trong nay mai sẽ mở rộng thêm 120 ha nữa, KCN Quán Ngang sẽ trở thành KCN lớn thứ hai của tỉnh sau Khu kinh tế Đông Nam. Để có được mặt bằng “sạch” và hoàn thiện kết cấu hạ tầng, suốt mấy năm qua tỉnh Quảng Trị đã bỏ ra gần 90 tỷ đồng để xây dựng các hạng mục như giải phóng mặt bằng, nâng cấp tỉnh lộ 73, xây dựng đường trung tâm, hệ thống cấp nước, điện... nên đã thu hút các dự án lớn về công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản, khoáng sản; sản xuất bia, rượu, nước giải khát, vật liệu xây dựng, dệt may... Đến nay, KCN Quán Ngang đã có 12 dự án đầu tư với tổng số vốn gần 2.700 tỷ đồng, trong đó có 8 dự án đã đi vào hoạt động. Đặc biệt là các dự án có quy mô lớn như chế biến khoáng sản titan của Công ty Cổ phần Khoáng sản Quảng Trị, nhà máy phân bón của Công ty Cổ phần Bình Điền Quảng Trị, nhà máy sản xuất bia của Tổng Công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội…
Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Gỗ MDF VRG Quảng Trị Cao Thanh Nam giới thiệu cho tôi biết về diện mạo và quy mô của nhà máy sản xuất gỗ MDF dây chuyền 2. Đây là nhà máy lớn nhất Việt Nam hiện nay có công suất 120.000 m3/năm với thiết bị của Cộng hòa Liên bang Đức. Tổng mức đầu tư của dự án hơn 1.400 tỷ đồng. Khi chúng tôi hỏi tại sao công ty lại chọn Quán Ngang xây dựng nhà máy, anh Nam cho rằng: “Bởi chỉ ở Quán Ngang mới đủ diện tích để xây dựng nhà máy. Mặt khác nơi đây gần ga Hà Thanh, cảng Cửa Việt lại nằm sát Quốc lộ 1A nên dễ dàng trong việc vận chuyển hàng hoá. Nhưng cũng cần phải tính đến một yếu tố thuận lợi khác xét về phía bạn hàng ở vùng Gio Linh, Vĩnh Linh khi chuyên chở gỗ rừng trồng vào nhập ở Quán Ngang sẽ giảm chi phí vận chuyển khoảng 100 ngàn đồng/tấn sản phẩm”. Anh Nam tự tin khẳng định rằng trong chiến lược kinh doanh phải tính đến yếu tố đó để “ngăn” tình trạng xuất bán gỗ rừng ra các tỉnh khác. Hiện nay nhà máy đã đi vào sản xuất thương mại vào ngày 1 - 8 - 2016. Sau hơn bốn tháng “chạy thử” nhà máy đã sản xuất được 80.000 m3 gỗ đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang châu Âu và thu hút gần 150 lao động trực tiếp với mức lương bình quân 8 triệu đồng/người/tháng. Theo công suất thiết kế mỗi năm nhà máy gỗ MDF dây chuyền 2 sẽ tiêu thụ khoảng 200.000 tấn gỗ trên cơ sở sử dụng nguyên liệu khoảng 2.800 ha rừng trồng, tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định cho gần 2.000 lao động trên địa bàn các huyện Gio Linh, Vĩnh Linh, Cam Lộ, Hướng Hóa...
Đành rằng, việc thu hút các dự án đầu tư là yêu cầu cấp thiết đối với các Khu công nghiệp nhưng việc kêu gọi được các dự án khai thác nguồn nguyên liệu tại chỗ, sử dụng lao động địa phương và hạn chế ô nhiễm môi trường là đặc biệt quan trọng bởi không chỉ mang lại nguồn thu cho địa phương mà còn giải quyết vấn đề an sinh xã hội. Định hướng này cho thấy ở KCN Quán Ngang cho dù số lượng các dự án đầu tư chưa nhiều nhưng đã cơ bản đáp ứng được các đòi hỏi trên. Đối với Công ty Cổ phần Khoáng sản Quảng Trị sau khi nghiên cứu, chế tạo và ứng dụng công nghệ tuyển quặng và chế biến sâu khoáng sản titan với công suất 4.500 tấn/năm, với công nghệ tiên tiến có mức độ cơ giới hóa, tự động hóa cao, sản phẩm từ quặng gốc thu được đạt yêu cầu luyện kim, tách riêng lẻ và thu hồi triệt để các kim loại quý hiếm đi kèm, kiểm soát tốt nguồn thải bằng phương pháp hiện đại nên giảm thiểu ô nhiễm ra môi trường. Công ty đã xây dựng hoàn thành nhà máy hoàn nguyên Ilmenite công suất 20.000 tấn/năm với tổng mức đầu tư gần 100 tỷ đồng. Đây là nhà máy hoàn nguyên lớn nhất ở Việt Nam được xây dựng theo công nghệ lò liên tục. Điều quan trọng là tạo ra dãy chế biến sâu để biến titan thô trở thành những sản phẩm hữu ích cuối cùng phục vụ cho ngành công nghiệp, đồng thời giảm thiểu tác động ô nhiễm môi trường. Đó chính là những đặc tính ưu việt của một số dự án đã và đang triển khai ở KCN Quán Ngang.
Tôi còn nhớ vào nửa cuối tháng 9 - 2014, Nhà máy Bia Hà Nội - Quảng Trị, trực thuộc Tổng Công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội (Habeco) đã cho ra đời mẻ bia đầu tiên. Và giữa tháng 12 năm đó, nhà máy chính thức đi vào hoạt động. Dự án được xây dựng trên diện tích gần 79.000 m2, có công suất 25 triệu lít/năm, với tổng mức đầu tư gần 285 tỷ đồng, cơ cấu sản phẩm 90% bia lon và 10% bia hơi, theo sát với nhu cầu tiêu thụ bia tại địa phương và các tỉnh lân cận. Anh Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Bia Hà Nội - Quảng Trị cho biết, trong năm 2015 nhà máy sản xuất được 15,5 triệu lít bia, đạt doanh thu 165,4 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước 105,4 tỷ đồng. Dự kiến đến hết năm 2016, sản lượng của nhà máy sẽ chạm mốc 18 triệu lít bia, đạt 100% kế hoạch, doanh thu khoảng 193 tỷ đồng và nộp ngân sách địa phương hơn 130 tỷ đồng.
Trong niềm hân hoan cảm khái tột cùng trước những triển vọng tốt lành ở KCN Quán Ngang, bởi Quảng Trị là vùng đất nghèo khó nhưng biết chăm chút dựng xây. Một Khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo được hình thành gần 20 năm trước; một Khu công nghiệp Nam Đông Hà mọc lên giữa đồi hoang đá sỏi và chỉ nay thôi là Khu kinh tế Đông Nam sầm uất được hình thành. Cho dù khó khăn lắm người Quảng Trị mới tạo dựng nên nhưng cũng phải ngậm ngùi tuân thủ cái nguyên tắc ngặt nghèo của cơ chế và những đào thải nghiệt ngã của kinh tế thị trường. Một khi, Khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo không còn được ưu đãi về cơ chế chính sách thì cộng đồng doanh nghiệp buộc phải chuyển hướng kinh doanh, dịch chuyển địa bàn đầu tư, “bỏ rừng về biển” như anh bạn tôi là một doanh nghiệp hàng đầu về kinh doanh thương mại trên địa bàn Lao Bảo đang hăm hở tìm kiếm cơ hội đầu tư ở Mỹ Thủy.
Có thể chưa bao giờ Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị tạo được sự quan tâm rốt ráo như hiện nay. Kể từ khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 vào trung tuần tháng 10 - 2016. Tiếp đó Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị kịp thời ban hành Nghị quyết số 03-NQ/TU về xây dựng và phát triển Khu kinh tế Đông Nam, tạo thêm niềm phấn khởi, kỳ vọng vào sự phát triển của khu kinh tế này sẽ giải quyết việc làm, cải thiện đời sống cho người dân. Theo đó, khu kinh tế có diện tích 23.793 ha, bao gồm 17 xã, thị trấn thuộc các huyện Hải Lăng, Triệu Phong và Gio Linh. Đây là khu kinh tế biển đa ngành, trở thành điểm đột phá của tỉnh Quảng Trị, là trung tâm lớn về công nghiệp chế biến nông - lâm - thủy sản, sản xuất vật liệu xây dựng, điện năng, du lịch, thương mại dịch vụ và cảng biển nước sâu của vùng Trung Bộ. Đây còn là trung tâm giao thương của khu vực ASEAN và các nước châu Á - Thái Bình Dương. Vậy nên kỳ vọng rằng, Khu kinh tế Đông Nam sẽ trở thành một khu vực phát triển năng động, hiện đại, hiệu quả, bền vững có tầm cỡ trong khu vực, quốc gia và cộng đồng ASEAN.
Ở góc độ quy hoạch thì Khu kinh tế Đông Nam là mô hình kinh tế tổng hợp, đa chức năng và đa ngành nghề nhưng hạt nhân vẫn là Cảng biển nước sâu Mỹ Thủy và Nhà máy nhiệt điện 1.200 MW. Hiện nay, dự án Nhà máy nhiệt điện Quảng Trị đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, dự kiến đến năm 2018 sẽ bắt đầu xây dựng và đến năm 2021 sẽ đưa vào vận hành tổ máy số 1. Dự án do Công ty Điện lực Quốc tế Thái Lan (EGATI) làm chủ đầu tư theo hình thức BOT. Sau khi có Quyết định thành lập Khu kinh tế Đông Nam, một tuyến đường giao thông quan trọng đã được xác định sẽ khởi động triển khai, đó là Quốc lộ 15D nối Cửa khẩu quốc tế La Lay (Đakrông) về cảng biển Mỹ Thủy (Hải Lăng) hiện đang gấp rút khởi động. Nhưng điều quan trọng là trước lúc kêu gọi, chào mời các nhà đầu tư lớn đến với Khu kinh tế Đông Nam thì các địa phương liên quan trong tỉnh phải gấp rút hoàn thiện kết cấu hạ tầng. Phải có một mặt bằng “sạch” cùng với những cơ chế thông thoáng mới đủ sức hấp dẫn các nhà đầu tư. Khi nói về những phần việc mà huyện Hải Lăng, một địa phương “hạt nhân” của Khu kinh tế ông Hoàng Văn Vinh, Chủ tịch UBND huyện Hải Lăng cho biết: “Sau khi công bố quy hoạch địa điểm, Trung tâm Điện lực Quảng Trị huyện đã chỉ đạo các phòng chuyên môn thu thập tài liệu, lưu trữ hiện trạng và tiến hành cắm mốc khu vực quy hoạch Nhà máy nhiệt điện than 1.200 MW gồm 450 ha; phối hợp Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển công nghệ xây dựng Quảng Trị điều tra về dân số, lao động việc làm của toàn bộ các hộ gia đình thuộc xã Hải An và thôn Trung An, xã Hải Khê. Khảo sát thống kê đất đai, nhà cửa, kiến trúc, cây cối… ở các xã nằm trong Khu kinh tế. Tiến hành hợp đồng đơn vị tư vấn khảo sát và lập phương án quy hoạch địa điểm Khu tái định cư xã Hải Khê với quy mô khoảng 43 ha, đủ khả năng di dời 250 hộ gia đình bị ảnh hưởng khi triển khai xây dựng Nhà máy nhiệt điện và các hợp phần quan trọng khác để chuẩn bị các điều kiện tốt nhất nhằm đón đầu các dự án đầu tư vào Khu kinh tế”.
Hiện thực sinh động về hiệu quả đầu tư ở Khu công nghiệp Quán Ngang cũng như triển vọng tốt lành từ Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị đã phác thảo nên bức tranh kinh tế với những sắc màu tươi mới. Bởi con số 61 dự án đã được đầu tư vào các Khu công nghiệp, Khu kinh tế tính đến thời điểm hiện tại với tổng mức đầu tư 6.385 tỷ đồng là những “con số biết nói”, những con số đem lại sự lạc quan trước thềm xuân mới mà tôi tin rằng Quán Ngang chính là điểm tựa, là bệ phóng để Mỹ Thủy đạp sóng vượt trùng khơi.
H.N.K
