Buổi chưa có tên riêng, đất châu Ô có giống bây giờ? Núi đã U Bò, sông đã thành Nhật Lệ? Đèo đã Ngang, động đã Hạ Cờ?
Ôi Tổ quốc: nơi hẹp nhất – rừng soi mặt bể - đèo ngăn bước chân, sông cắt ruột gan! Tôi sinh ra từ tim buồn của Mẹ, uống sữa nguồn, ngủ giữa lời ru buồn; nghe bao chuyện buồn ông cha bạc tóc. Rằng ở nơi đây có sông chảy dọc, có núi mọc ngang, có hang bí hiểm! Đất trải nhiều cuộc chiến; số phận đất chung số phận người. Người dũng cảm hơn một phần do bom đạn! Người cần mẫn hơn một phần do khổ nghèo! Phải vì khổ nghèo mà người làm thơ lắm? Lắm nữ anh hùng vì lắm đạn bom?
Mảnh đất tôi yêu có nhiều gió nắng. Tình người như lúa như khoai. Điệu hò sinh ra từ những cánh đồng, từ các dòng sông, từ nơi cối gạo… Mỗi vùng có riêng giọng nói. Cùng làng có tướng giặc tướng ta.
* * *
Thật khó quên những tháng năm bom pháo… nông dân quê tôi đội pháo đội bom đi cấy lúa trồng khoai. Học sinh đội bom tới trường. Công nhân đội bom vào xưởng máy. Ngư dân cưỡi pháo đội bom bám biển đêm ngày…
Thật khó quên cái thời hợp đất!... “Nhập…” rồi “Tách…” tỉnh chung… tỉnh riêng…
Đất mất tên. Đất có thêm tên mới! Cá tính con người cũng dần đổi thay!...
Nào ai bảo “chung nhà” không ý nghĩa, khi đất Châu Ô, Châu Rí, Thuận Hóa hợp hòa nhau? Có tỉnh chung người Quảng Bình có thêm chất Huế, người Huế có thêm chất Quảng Bình! Trai Quảng Trị vô Thừa Thiên ở rễ. Gái Đông Hà ra Quảng Bình làm dâu. Giọng Huế lẫn giọng Quảng Bình ngọt ngào, nhỏ nhẹ. Trong cái “mất” có cái “được” không ngờ!
* * *
Những tháng năm xa cách Châu Ô, tôi mang theo “Quảng Bình quê ta ơi!” cùng “Bình Trị Thiên khói lửa”*. Bạn tôi thành anh hùng, tiến sĩ; tôi thành nhà thơ v.v…
Nay trở về bên dòng Nhật Lệ, đọc lại “GÁI QUÊ”** càng nhớ thương Hàn Mặc Tử! Ông và tôi sống cùng thế kỷ. Tôi khó hiểu ông. Ông không biết tôi; dẫu thơ ông và thơ tôi cùng in chung tuyển tập. Trong ông và tôi có phần hồn đất Thuận Hóa Châu Ô! Nhiều cô gái thời tôi thuộc thơ ông, nhâm trong đám cưới…
Ôi Châu Ô! Đất dẫu nghèo nhưng ý chí và tình người đầy như nước bể. Hãy thức dậy cùng ta đón bình minh mỗi sáng, đất ơi!
L.H.X
______
* Tên bài hát
** Tên tập thơ của Hàn Mặc Tử
