|
Đ |
ọc Giấc mơ thiếu phụ của Lê Thị Mây, tôi chợt nhận ra một tâm hồn thi ca đằm thắm, sâu lắng dịu dàng, một nỗi khát khao tình yêu cháy bỏng. Người đàn bà này có cái gì đó khác biệt, nếu cuộc đời suôn sẻ, không có những cú sốc đau đớn, và cả những nỗi buồn vui cùng dân tộc, thì không thể nào có thơ hay hồn vía đến thế.
Anh khoác ba lô về
Đất trời dồn chật lại
Em tái nhợt niềm vui
Như trăng mọc ban ngày
(Những mùa trăng mong chờ)
Niềm vui thật hiếm hoi, vui mà tái nhợt như trăng mọc ban ngày để rồi.
Mong chờ em mong chờ
Vầng trăng xinh - gương mặt
Sáng sáng đầy theo anh
Suốt chặng đường đánh giặc
(Những mùa trăng mong chờ)
Lê Thị Mây có trái tim yêu đương dịu hiền đến mức khiến người ta phải bàng hoàng, khi phút hẹn hò mà chẳng thấy người yêu đến.
Nỡ nào bứt cọng cỏ xanh
Đau em chợt trút cho thành đau cây
(Đám cỏ xanh)
Chị chỉ thầm lặng tự trách mình:
Ngồi buồn cầm hết mung lung
Vết thương năm cũ thuỷ chung dễ gì
...
Ao sờn mảnh vá người chê
Bây giờ tôi vá dầm dề gió mưa
(Kim chỉ)
Người đàn bà đoan trang trải mấy mùa đông một mình với trái tim nhạy cảm ấy khắc khoải mong chờ - tuổi xuân và tình yêu đi qua chiến tranh.
Năm mười bảy tuổi, khi rời ghế trường phổ thông, Lê Thị Mây đi thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước trong cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. “Vừa rời nách mẹ mới gần hai trăm ngày đêm, bọn Mỹ đã bẻ gãy tuổi mười bảy của tôi bằng trận ném bom đêm đầu tiên ra miền Bắc. Vết bom xuyên sâu vào mặt tôi, làm dị dạng gương mặt sắp đón nhận tuổi hai mươi. Đôi má bầu bĩnh, làn môi dịu ngọt và đôi mắt trong veo của tôi chưa hề in dấu môi tình”. Cái vết thương chiến tranh ấy cho đến bây giờ, hàng năm, hễ trời rét là đau nhức, sưng đỏ. Nữ thi sĩ nói rằng: “Chính sự phản kháng chiến tranh đã dẫn tôi đến với thơ, thốt lên những gì trái tim mang chứa, viết thành câu chữ, bảo vệ cái đẹp của mùa xuân và tình yêu”.
Chiến tranh không những chia cắt đất nước hai mốt năm (1954-1975), mà còn chia lìa tình yêu đôi lứa, nỗi đau sẽ sống mãi với thời gian. Riêng Lê Thị Mây âm thầm chịu đựng, với:
Buồn đâu như nón không quai
Một mình em với đêm dài gió to
...
Tóc thề nửa mái còn nghiêng
Trong tim bao nỗi hồn nhiên héo rồi
(Vết thương)
***
Ai trong chúng ta cũng có một thời trẻ trung, hồn nhiên, tràn đầy sức sống thanh xuân tươi đẹp. Nhà thơ Lê Thị Mây từng có những năm tháng trẻ trung, hồn nhiên đi qua cuộc chiến tranh yêu nước vĩ đại của dân tộc, vì thế, những cung bậc thơ tình yêu giành cho người lính của nữ thi sĩ Lê Thị Mây thật lạ lùng.
Thời đó lớp lớp người trai lên đường ra trận chiến đấu, hy sinh để bảo vệ Tổ quốc, thống nhất đất nước. Cùng với họ, có biết bao người mẹ, người vợ ở hậu phương thay con, thay chồng ngày đêm sản xuất, chiến đấu, hậu phương chi viện cho tiền tuyến. Không ít chị em còn tham gia thanh niên xung phong trên tuyến lửa hoặc trực tiếp cầm súng chiến đấu ngoài mặt trận. Nhiều người trong số các anh các chị vĩnh viễn không trở về. Tổ quốc mãi ghi công những đứa con yêu dấu đã ngã xuống trên đại ngàn Trường Sơn, trên các nẻo đường hành quân thầm lặng và gian khổ, trong các trận đánh ác liệt mà chiến công vang dội.
Ở tập thơ “Thời trẻ của anh” - NXBQĐ in 2001, có một bài thơ viết về một người mẹ thật cảm động. Mẹ đã tìm thấy dưới đáy ba lô của đứa con trai hy sinh ngoài mặt trận những mẫu đất dính đỏ, đâu ngờ là những mẫu quặng ấp ủ ước mơ, niềm tin làm giàu cho Tổ quốc của con mình:
Ôi trong ba lô từng mẫu đất dính cỏ
Mẹ biết đâu đấy là quặng cho Tổ quốc
giàu sang
Con trai mẹ đã nhặt từ đáy hố bom vụn vỡ
Những mảnh trời xanh còn óng sắc
dịu dàng...
(Quặng)
Mà nỗi dịu dàng ở đây mãi còn ấm áp hiện hữu trong lòng người mẹ, giành riêng cho mẹ, và cũng là nỗi dịu dàng của người mẹ nhìn trời xanh vời vợi hoài ngóng con, mãi theo con ra trận như ngày nào mẹ tiễn đưa. Có thể người con trai ấy vừa mới rời ghế trường đại học mỏ địa chất theo lệnh tổng động viên lên đường chống Mỹ cứu nước. Những năm tháng ấy chúng ta có biết bao sinh viên, giảng viên đại học và kỹ sư mặc áo binh nhất, binh nhì không quản ngại gian khổ hy sinh, quả cảm đối mặt với kẻ thù, giữa sự sống và cái chết ở khắp các chiến trường để giành giật từng thước đất của non sông yêu dấu, bảo vệ thành quả của chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và giải phóng miền Nam.
Xin chớ để đạn bom cày vãi
Lên ngực cánh đồng như ngực nhỏ của em
Xin chớ để hạt lúa trở thành tro bụi
Và ngực em dưới xích sắt rền
(Hạt lúa)
Và ngàn đời sau cũng chẳng có sự mất mát đớn đau lớn lao nào bằng hình ảnh những người con nằm trong lòng đất. Tột cùng đau khổ ấy, thi sĩ nấc lên.
Người yêu hỡi đất che phủ mặt
Trong đất còn chỉ trái tim thôi
(Nữ trang)
Những trái tim nhà thơ sẽ tìm thấy hạnh phúc của riêng mình trong hạnh phúc của nhân dân, của đất nước.
Đa phần những người trai trẻ xuất thân từ con em nông dân, ra đi từ nông thôn và chính nhà thơ cũng vậy. Âm vang của những nẻo đường Trường Sơn, của những lời hò hẹn còn đau đáu khuyết đầy khi trăng lên bên chái bếp sau ngày về lẻ bóng đêm khuya.
Khi người đi chưa hẹn
Tôi cũng vào chiến trường
Gió giật sờn chái bếp
Trăng vỡ bên chân giường
(Âm vang)
Tuổi trẻ ngời lên lý tưởng sống cao đẹp, sống vì mọi người, không chịu sống đời ích kỷ nhỏ nhoi. Lũ chúng ta ngủ trong giường chiếu hẹp/ Giấc mơ con đè nát cuộc đời con (Chế Lan Viên).
Cây dẻ già giữa rừng Trường Sơn thâm u mãi còn khắc ghi dấu võng nơi nách cành gầy guộc, khắc ghi tên và giấc mơ của người chiến sĩ trong cái đêm chiến trường kỳ vĩ ấy. Người lính mơ cởi áo trận và lấy mảnh bom trong ngực để rèn đúc nên cây liềm mùa gặt. Một giấc mơ anh hùng ca của người ra trận. Cái ảm đạm của giấc mơ nén sâu ấy đã làm cây dẻ già rỏ lệ đầu cành khi bắt gặp ánh nhìn của thi nhân trở lại với rừng xưa. Rừng của thời mười sáu tuổi, áo tân binh ríu rít lá nguỵ trang.
Mặc đạn bom
Cái thời môi vừa đỏ
Vai ba lô
Ta dép lốp mòn non
Eo lưng mảnh đưa hình trăng lá lúa
Có những thì cúi chẽn hẹn tân binh
(Tuổi mười sáu)
Chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ, thời trẻ của cha anh đã đi qua, những thế hệ trẻ nối tiếp hôm nay vẫn đương đầu với những khó khăn nhất nơi đầu sóng ngọn gió, trong xây dựng hoà bình và bảo vệ Tổ quốc từ biên cương đến hải đảo.
Biên giới biển mênh mang
Mặt trời mọc
Làm chân cột mốc
Cho từng ngày Tổ quốc bình yên
(Trường Sa)
Nhà thơ đồng cảm sâu sắc với cuộc sống của người chiến sĩ, từ Bên hoa tiễn anh, tới Cỏ tân binh, Xem xiếc ở vùng biên, và...Đa tình Cù Bai, rất đa tình.
Váy thêu rung cửa nhà rông
Trống xuân giục hội kén chồng tân binh
Hương xoài theo gót người xinh
Biên cương áo lính đa tình Cù Bai...
(Đa tình Cù Bai)
Lê Thị Mây là một tác giả thơ rất quen thuộc với người lính. Chị cảm xúc trên tâm thế cái ta chiến sĩ với cái tôi của tác giả hoà vào làm một, trong mỗi giấc mơ, trong mỗi niềm cảm xúc đến với người lính.
Em khai sinh mười hai vòng trăng mật
Cho trái tim người lính sưởi tình yêu
(Xem xiếc ở vùng biên)
Tuổi trẻ là quãng thời gian đẹp nhất của một đời người, tuổi trẻ sáng tạo nên những điều kỳ diệu, những giá trị vĩ đại nhất, khi lý tưởng sống của tuổi trẻ hoà với lý tưởng sống của nhân dân, của thời đại.
***
Thời xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước chị còn trẻ lắm, mới chớm yêu mà chưa dám hò hẹn, khiến cho tình yêu càng trở nên nồng nàn hơn, và cũng là nguyên nhân làm cho tình yêu của chị lỡ làng, vầng trăng tình ái tròn rồi lại khuyết. Người đàn ông chị yêu có gương mặt đẹp trai cương nghị, “Với những ánh cười sáng trong mắt”. Anh là một bác sĩ, lên đường đi B, “Ba năm sau tôi mới hay tin anh hy sinh ở chiến trường Quảng Trị. Còn quê anh ở tận trong xứ Quảng với những chùm tháp của người Chàm cổ xưa”. Anh hy sinh đã làm trái tim nữ thi sĩ tan nát, rỗng roãng hẫng hụt, với “Một mình đêm dài gió to” mà “Trong tim bao nỗi hồn nhiên héo rồi”, và cả những ân hận:
Nửa đời anh khuất một mình
Buổi tối mẹ tiễn, vô tình là em.
(Em đến có muộn không)
Nỗi niềm ấy dằn vặt xuyên suốt cả quãng đời thanh xuân của chị. Tình yêu, hạnh phúc gia đình không thể đồng nghĩa với chiến tranh, khi chị khao khát và trỗi dậy bản năng làm mẹ.
Ôi tôi hiểu không phải chưa tới ngày làm mẹ
Mà chiến tranh vừa chấm dứt đấy thôi.
(Con tôi)
Chiến tranh chấm dứt, nhưng trái tim chị còn “ghi bia mộ một người”, còn “thấm máu và đập vỡ tận cùng”. Như lời chị nói “Trái tim, cái giỏ trĩu nặng đường đời con người, phải đâu ai cũng mang vác nổi chính mình”. Vậy mà nỗi đau thăm thẳm, ngặt nghèo ấy chị phải mang vác, ngay trên gương mặt nết na dịu hiền cũng hằn dấu vết “Nét cười tròn lúm sẹo ngày chiến tranh”. Những câu thơ như thế chỉ có thể được chưng cất từ chính cuộc đời người viết. Trái tim đa cảm, giàu nữ tính, nhân ái của chị đón nhận.
Những đứa trẻ không nhà đi chân đất
Là con tôi con bé bỏng của anh
(Con tôi)
Từ tuổi ấu thơ, chị lớn lên trong lời ru đầy ắp của mẹ, bà ngoại, của dì. Những lời ru chứa chất mọi ba đào bể dâu của đời người được chắt lọc, như đàn cò đậu thức ngủ trong ký ức của nhà thơ. Lời ru, võng và nôi âu cũng là những thứ nối dài vòng tay người mẹ, bằng ánh sáng rọi toả từ trong tiềm thức cho trẻ mai sau cái hành trang vô giá để lớn nên người, làm người.
Sự vương mang, cái cũ càng se lòng lạnh giá cứ dai dẳng bám trên cánh đồng ký ức. Nhưng “lòng thuỷ chung không goá bụa niềm tin”, và “Tiếng cười bè bạn dìu qua nỗi buồn”. Để rồi.
Người không hò hẹn tôi chờ
Mà tôi ướt áo ngẩn ngơ lá trầu
(Từ thương đến nhớ)
Thật đáng yêu, không hò hẹn mà vẫn chờ, vẫn ngẩn ngơ lá trầu, vì biết mình “Như một đoá hồng với cành gai mảnh dẻ trước gió xuân”.
Em có anh em biếc non như cỏ
Bao tháng ngày yêu đất gặp trời xanh
...
Em ngoảnh lại nắng cuối ngày con gái
Hoá tình yêu không tuổi nắng bừng lên
(Ngày cho em hy vọng)
Trong các tập thơ xuất bản vài năm lại đây Lê Thị Mây còn có những bài thơ hay khác, như Nụ cười, Nghi ngờ, Chiều thăm mộ, Sang đông, Nỗi đau của mẹ.
Bông lau thắp nến u hoài
Mặt trời hoe đỏ một đời khóc cha
(Chiều thăm mộ cha)
Phải chăng mỗi cung bậc thơ tình giành cho người lính của nhà thơ Lê Thị Mây là những cung bậc cảm xúc giữa mơ và thực, lại vừa ví như những nốt nhạc trên một dây đàn bầu huyền diệu ngân rung từ nhịp đập hao gầy của trái tim chị. Thơ là “Từ chân trời một người đến chân trời mọi người” (Nhà thơ cộng sản Pháp Pôn Êluya).
Những bài thơ tình giành cho người lính của Lê Thị Mây là một con sông thơ như vậy và rất ám ảnh giữa mơ và thực, giữa chiến tranh và bình yên.
H.A.M
