Nguyễn Ái Quốc tác giả người Việt đầu tiên viết bằng chữ Nga

gười Việt Nam viết sách, làm thơ, viết văn, tóm lại là trước tác bằng ngôn ngữ và văn tự nước ngoài vốn không phải là chuyện xưa nay hiếm. Người Việt trong thời phong kiến, có thói quen và truyền thống sáng tác văn thơ, thậm chí, có thể nói, tư duy bằng Hán ngữ. Thơ của các nhà thơ triều Lý, thơ chữ Hán Nguyễn Trãi, Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn, thơ chữ Hán Nguyễn Du, Việt điệu u linh, Lĩnh Nam chích quái, Việt sử lược (tức Đại Việt sử lược), Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên. Việt sử cương mục tiết yếu của Đặng Xuân Bảng là những dẫn chứng tiêu biểu. Tới thời Pháp thuộc thì người Việt bỏ thói quen sáng tác bằng chữ Hán và chữ Nôm để sử dụng quốc ngữ (với số đông) và Pháp Ngữ (với một thiểu số trí thức Tây học). Tuy nhiên cũng cần thấy số người Việt đọc thạo, thông hiểu tiếng Pháp, nói tiếng Pháp trôi chảy thì đông nhưng số người viết bằng chữ Pháp thì ít hơn. Người Việt thời Pháp thuộc chưa đến nỗi bị Pháp hóa như người vùng Maghreb (Bắc Phi thuộc Pháp - Algrie,Tunisie, Maroc).

            Sau này, từ năm 1920 trở đi, người Việt tiếp xúc và chịu ảnh hưởng của người Nga Xô Viết. Sách vở, báo chí do người Việt viết bằng tiếng Nga cũng đã xuất hiện.

            Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử đặc biệt, là cầu nối giữa phương Đông và phương Tây. Ở Hồ Chí Minh có sự giao thoa giữa văn hóa Đông – Tây, Việt Nam – Pháp, Việt Nam – Trung Hoa và Việt Nam – Nga.

            Hồ Chí Minh từng viết báo, viết sách bằng Hán tự. Cụ là tác giả tập thơ Ngục trung nhật ký mà thi sĩ, văn sĩ, kịch sĩ Trung Hoa lừng danh của thế kỷ XX, ngài Quách Mạt Nhược đã từng thốt lên: “Có một số bài rất hay, nếu như đặt lẫn vào trong tập thơ của những thi nhân đời Đường, đời Tống, thì cũng khó mà phân biệt được”

            Nhưng Nguyễn Ái Quốc lại cũng là một tác giả tiếng Pháp. Cụ thể báo Le Paria (Người cùng khổ) và là linh hồn của tờ báo này, cũng  như viết nhiều bài cho báo Đời sống thợ  thuyền (La vie ouvrière), Tạp chí Cộng sản (Revue Communiste), Báo Nhân Đạo (L. Humanite). Cụ cũng là tác giả một vài truyện và ký bằng tiếng Pháp.

            Là tác giả chữ Hán, kể cả Hán thi theo lối cổ điển lẫn văn bạch thoại, thì có lẽ cũng không lạ, bởi cụ vốn xuất thân từ một gia đình Nho học.

            Bác sinh ra nước còn luân lạc

            Trong gia đình Nho học nông dân

                                                (Kể chuyện Bác Hồ - Sóng Hồng)
            Là tác giả tiếng Pháp thì đó cũng là chuyện bình thường. Không ít người Việt theo Thiên chúa giáo đã từng viết bằng tiếng Pháp trước khi Pháp chiếm Việt Nam. Trương Vĩnh Ký ở hậu bán thế kỷ XIX đã từng trước tác bằng Pháp ngữ. Người Việt từ năm 1865 trở đi ở Nam Kỳ và từ đầu thế kỷ XX đã viết báo bằng chữ Pháp. Kỳ Đồng, một nhân vật chống Pháp cũng từng viết một vở kịch bằng tiếng Pháp vào nửa sau thế kỷ XIX.

            Điều đặc biệt, Nguyễn Ái Quốc là người Việt đầu tiên sáng tác, viết báo bằng tiếng Nga. Điều này gắn với sự chuyển hướng từ Pháp sang Nga trong hành trình tư tưởng và tri thức của Cụ.

            Ngồi trên ghế nhà trường của thực dân (Trường Quốc Học Huế), Nguyễn Ái Quốc từng nghe nói đến lý tưởng Tự do – Bình đẳng – Bác ái của Đại cách mạng tư sản Pháp 1789 – 1793 và của những tư tưởng gia khái mông Pháp vĩ đại thế kỷ XVIII. Cụ muốn tìm hiểu thực chất của những từ ấy ở chính quốc. Cụ từ chối sang Nhật khi mà phong trào Đông Du đang khởi phát bồng bột.

            Nhưng từ kinh thành Balê hoa lệ, sau khi Cụ đã từng ở Anh quốc, Hoa kỳ, đi vòng quanh Châu Phi, sống đời cần lao của người thợ, của người phu quét rác, của anh phụ bếp, Cụ đã đi vào Đảng xã hội Pháp từ đó tham gia nhóm cộng sản trung kiên và tiền phong trong Đảng xã hội. Do đó đã biết tới Luận cương của Lê- nin, đã biết Đệ tam quốc tế (Quốc tế cộng sản), tới nước Nga Xô Viết và cách mạng. Cụ từ bỏ Đảng xã hội để gia nhập Đảng Cộng Sản Pháp (1920).

            Năm 1923, Nguyễn Ái Quốc từ Pháp qua Đức và vào nước Nga đỏ. Tác phẩm những mẫu chuyền về đời hoạt động của Hồ Chủ Tịch (Tác giả Trần Dân Tiên), xuất bản lần thứ nhất bằng tiếng Việt năm 1955 (Nhà xuất bản Văn nghệ - Hà Nội) cho người ta biết rằng anh Nguyễn (tức Nguyễn Ái Quốc) tới Nga thì Lê- nin đã mất trước đó hai ngày. Nhưng hộ chiếu của Nguyễn Ái Quốc mà kho lưu trữ của quốc tế thứ ba còn lưu giữ được lại ghi rõ anh Nguyễn Ái Quốc vào nước Nga Xô Viết trên một con tàu đi từ Đức đến Petrôgrat (nay là Saint Peterbur) ngày 30 tháng 6 năm 1923, đã đọc diễn văn tại Đại hội đó. Cụ viết một bài báo nổi tiếng và nẩy lửa về Lê-nin và các dân tộc thuộc địa trên báo Sự thật (Pravda), cơ quan Trung ương của Đảng Bônsêvích Nga số 27.1.1924 với niềm tin mãnh liệt ở Lê- nin và chủ nghĩa Lê- nin: “Khi còn sống, Người là người cha, người thầy, đồng chí và cố vấn của chúng ta. Ngày nay, Người là ngôi sao sáng chỉ đường cho chúng ta đi tới cuộc cách mạng xã hội”

            Cụ phát biểu các bản tham luận tại Đại Hội quốc tế công nhân, quốc tế thanh niên. Đại hội quốc tế cộng sản lần thứ năm. Những Đại Hội này diễn ra trong năm 1924. Cụ viết một loạt các bài báo bằng tiếng Nga như Phụ nữ phương đông (Tạp chí Rabotnhitxa, số 9 tháng 5 năm 1924), Lê- nin và phương Đông (Báo Tiếng còi số ngày 21 tháng 1 năm 1926)…Năm 1924 Nguyễn Ái Quốc rời nước Nga Xô Viết về hoạt động tại Quảng Châu Trung Quốc. Cụ lúc đầu làm thư ký riêng cho Bôrôđin, đại diện của chính phủ Nga bên cạnh chính phủ Tôn Trung Sơn. Lúc này Quảng Châu là trung tâm của cách mạng Trung Hoa và là nơi tụ tập của những người yêu nước Việt Nam. Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Lý Thụy. Sau này từ năm 1933 đến 1938 Nguyễn Ái Quốc còn là tác giả của nhiều bài báo, thư từ, ghi chép viết bằng tiếng Nga. Cụ còn viết báo bằng tiếng Anh, khi hoạt động ở Hoa Nam. Nhưng điều đó không thuộc về đề tài của bài viết này.

            Năm 1954 khi đón đoàn điện ảnh Xô Viết do Carmen dẫn đầu sang chiến khu Việt Bắc để quay bộ phim tài liệu Việt Nam trên đường thắng lợi và phim về Điện Biện Phủ, Hồ Chí Minh đã nói chuyện với các vị khách Xô viết bằng tiếng Nga. Các nhà điện ảnh Nga tỏ ra rất thích thú được nói chuyện bằng tiếng mẹ đẻ với Hồ Chí Minh, song họ cũng hết sức ngạc nhiên. Carmen hỏi:

            - Thưa chủ tịch, Chủ tịch học tiếng Nga từ khi nào?

            - Người cách mạng phải biết tiếng nói của Lê- nin!

            Năm 1957 khi dẫn đầu đoàn đại biểu Đảng Lao động Việt Nam và Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa dự kỷ niệm 40 năm Cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại, Hồ Chí Minh đã phát biểu một bài văn quan trọng về cách mạng tháng Mười. Lê- nin và nhà nước Xô viết tối cao Liên Xô. Khi mở đầu bài diễn văn bằng các từ Tavarits thì toàn thể hội trường đứng dậy hoan hô vang dội Hồ Chí Minh. Bài diễn văn này Hồ Chí Minh đọc bằng tiếng Nga.

            Chính Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đã khơi nguồn cho một trào lưu những tác phẩm văn chương, báo chí, khoa học, kể cả những luận văn khoa học của người Việt bằng ngôn ngữ Nga trong thế kỷ XX. Trong trào lưu này có một nhân vật kiệt xuất là Nguyễn Khánh Toàn. Ông Toàn đi từ Việt Nam sang phương Tây, từ Paris sang Maxcơva, học tại Đại học phương Đông Stalin của quốc tế thứ ba, trở thành giáo sư đỏ. Năm 1944 ông trở về vùng giải phóng Thiểm Bắc ở Trung Quốc. Nguyễn Khánh Toàn cũng là một nhân vật độc đáo, tinh thông Pháp ngữ, am hiểu Trung Hoa, Hán Tự và nói được tiếng Bắc Kinh. Còn tiếng Nga thì ông Toàn perfect (toàn thiện), kể cả nói lẫn viết, kể cả ngôn ngữ thông dụng lẫn ngôn ngữ khoa học. Nhưng mọi tác giả người Việt viết và tư duy bằng tiếng Nga đều phải suy tôn Nguyễn Ái Quốc làm sư tổ.

                                                                                                                 Đ.V.B