|
T |
ập thơ “Những mùa trăng mong chờ” của Lê Thị Mây, do chị tự chọn. NXB Hội Nhà văn in năm 2002, bao gồm 117 bài, phần lớn đã in trên các báo hoặc in trong các tập thơ của chị trước đây.
Tôi cố tình lật một trang bất kỳ, để được đọc một bài thơ bất kỳ trong tuyển tập này. Ngẫu nhiên, đó là trang 136, bài thơ lục bát “Kim chỉ”: “Ngồi buồn tìm đến vá may/ Nâng niu ngày tháng cầm tay rách lành/ Lựa tình nửa mảnh hồn xanh/ Mũi kim lần đốt hong hanh cuối mùa// Gió đông áo đắp hiên chùa/ Từng khi sờn khuyết gió lùa lạnh lưng/ Mảnh lòng vá chốn dửng dưng/ Trái tim ân ái đốt bừng nhớ nhung// Ngồi buồn cầm hết mung lung/ Vết thương năm cũ thủy chung dễ gì/ Ngó sen đứt nối từng khi/ Tơ lòng kim chỉ chia li chợt về// Ao sờn mảnh vá người chê/ Bây giờ tôi vá dầm dề gió mưa”. Tuy bài thơ được tôi chọn đọc một cách ngẫu nhiên như thể người ta bói Kiều, vậy mà nó vẫn mang được khá đầy đủ những phẩm chất đáng quý, những phẩm chất tiêu biểu của thơ Lê Thị Mây. Bài thơ không muốn nói tới một cái gì thật cụ thể, thật góc cạnh, thật rõ ràng từng chi tiết và chính xác từng câu chữ; mà nó chỉ muốn biểu cảm một tâm trạng, một nỗi niềm nào đó trong những hoàn cảnh nào đó, của một lớp người nào đó- mà ở đây, tác giả chỉ là tiêu biểu và đại diện mà thôi. Tôi cho rằng đây là cái làm nên sắc diện riêng biệt của thơ Lê Thị Mây những năm gần đây. Nó hoàn toàn không phải là lối thơ hũ nút, lối thơ nhân danh hiện đại, nhân danh “mô đéc” để đánh đố người đọc. Trái lại, bao giờ thơ Lê Thị Mây cũng giữ được cốt cách vừa phải, có chừng mực trong tư duy cũng như trong nghệ thuật biển hiện cảm xúc.
Toàn bộ tuyển thơ này của Lê Thị Mây bao gồm khá nhiều đề tài - có thể nói là cả một đời thơ của chị - nhưng sâu đậm nhất có lẽ là đề tài về chiến tranh. Viết về chiến tranh, ở góc độ này hay góc độ khác, bao giờ thơ chị cũng có sự dồn nén nội tâm. Chính sự dồn nén ấy đã khiến cho thơ chị để lại được những ấn tượng trong tâm hồn người đọc. Chẳng hạn, bài “Đưa em về quê mẹ”. Tôi nghĩ rằng, ít có người nào có lương tri mà lại dửng dưng cho được khi đọc bài thơ chỉ vẻn vẹn 9 câu này: “Trong ba lô chị cõng cả gió sương/ Bên hông chị, hai chân em đùa nghịch/ Nhưng đầu em một vết đạn chiến trường// Sâu đến nỗi xuyên từ vừng trán rộng/ Nhằm thẳng vào ngày tháng mẹ nhớ thương/ Viên đạn đồng trong ngực Người rát bỏng//Đã năm năm giờ đạp mấy đỗi đường/ Lưng chị cõng em về nằm quê mẹ/ Vượt đèo ngang trăng khuyết một vết thương”. Thơ viết về chiến tranh, viết về thương binh, liệt sĩ của chúng ta từ ngày trước đến nay đã khá nhiều, nhưng quả thật viết được sâu sắc, gây được ấn tượng như bài này của nhà thơ Lê Thị Mây thì rất hiếm! Những câu thơ như: “Bên hông chị, hai chân em đùa nghịch” hoặc: “Vượt đèo Ngang trăng khuyết một vết thương” là những câu nửa hư nửa thực, tràn đầy sức gợi trong tâm trí người đọc. Mà những câu thơ giàu sức gợi kiểu như thế trong thơ Lê Thị Mây thì vô cùng phong phúchính lối tư duy và biểu cảm độc đáo này đã làm nên một diện mạo riêng của thơ chị. Và, có lẽ cũng từ biểu tượng, từ hình ảnh người em ấy của mình, nhà thơ nữ còn có bài “Nhớ em” - với rất nhiều câu thơ viết về chiến tranh ở một khía cạnh khác, vời vợi vô cùng: “Em đã tròn năm áo lính/ Cha ngồi vá lưới nhớ em/ Ngả lưng nằm không ngủ được/ Giường bên mẹ lại chong đèn. Chong đèn mẹ đi vá áo/ Đường kim lần mũi nhớ nhung/ Gấu quần ngày xưa em lớn/ Từng gang sông núi trùng trùng//Ôi trăng rùng mình ngấn lệ/ Đầy trăng chỉ một đêm thôi/ Còn sâu bao nhiêu đêm nhớ/ Hằng khuya khuyết bóng mẹ ngồi...”Đó là những câu thơ hay không dễ gì bỗng chốc mà có được. Sau những câu thơ là những cái giá đắt vô cùng - không chỉ riêng đối với một gia đình nào. Nó là của cả một đất nước. Đấy chính là “Những mùa trăng mong chờ” - nỗi mong chờ khắc khoải của những người mẹ, người cha; của những người chị, người em; và của những lứa đôi. Chính vì nỗi mong chờ khắc khoải qua bao mùa trăng như thế, mà khi người yêu được về phép từ mặt trận, cô gái mới gặp phải một cảm giác hết sức bàng hoàng:
Đất trời dồn chật lại
Em tái nhợt niềm vui
Như trăng mọc ban ngày
Đó là những câu thơ xuất thần và độc đáo, viết về nỗi mừng khôn xiết của những người con gái trong hoàn cảnh khắc nghiệt của chiến tranh, bỗng bất chợt được gặp lại người yêu. Rõ ràng là thơ Lê Thị Mây còn có một cá tính mạnh và đầy bất ngờ, ít sự truồi nhợt và nhàm chán trong ngôn từ; chị rất chịu khó tìm cho thơ mình một phong cách ngôn ngữ mới lạ hơn nhiều người khác. Ngay như trong thể thơ lục bát cổ truyền, chị vẫn có cách tạo lập phong cách ngôn ngữ mới lạ ấy: “Quân dừng Đồng Hới trưa nay/ Bữa cơm ăn vội cỏ may đứng ngồi”, hoặc: “Bao xanh lá bấy nhiêu tình/ Ve kêu gạch cổ rạn mình trở hanh/ Tiếng gầy nhớ gốc đa xanh/ Tưởng như chạm phải gập ghềnh mảnh bom...” hay: “Đêm sâu cát sáng mênh mang/ Bóng ta lồng chiếc bóng hàng dương xanh/ Đường làng như hát long lanh/ Em đi trực súng trăng lành ươm theo”. Rất nhiều ví dụ, không thể kể hết. Chính nhờ cái phong cách ngôn ngữ ấy mà thơ của Lê Thị Mây giàu sức gợi, tạo được xung quanh bài thơ, sau những câu chữ, là một trường liên tưởng rộng rãi và phong phú trong tâm hồn người đọc. Đương nhiên, không phải bài thơ nào của chị cũng đạt được điều này. Nhưng ở đây tôi muốn nói đến phần cốt lõi nhất của thơ chị, cái phần tôi thấy là rất riêng và thật sự đáng quý ở thơ Lê Thị Mây.
Trên đây, tôi có nói, đề tài sâu rộng nhất của tuyển thơ Lê Thị Mây là đề tài về chiến tranh. Thật ra, nói thế cũng chỉ là hết sức tương đối. Còn có một đề tài cụ thể khác, một nỗi niềm cụ thể khác, luôn luôn trở đi trở lại trong thơ chị - đó là người mẹ của chính nhà thơ, và người mẹ nói chung. Có khoảng chục bài thơ về mẹ trong tuyển này: Mẹ (T13), Mẹ (T112), Giấc mơ của mẹ, Với mẹ cơn sốt chưa thuyên giảm, Bi ca về sự ám sát của mẹ, Nỗi đau của mẹ, Nhớ mẹ, Trái tim trong cát. Bài nào cũng da diết những nỗi niềm yêu thương cháy bỏng người mẹ đã sinh thành nhà thơ. Nhưng hay nhất trong chùm bài về mẹ của chị là ‘Trái tim trong cát” bài thơ này vừa cụ thể vừa khái quát, độ chân thực và nhuần nhuyễn trong cảm xúc chín muồi: “Lòng nhớ mẹ con đem về vùi trong cát/ như đem vùi quả trứng nở chim bay/ Mẹ cách xa, bao nhánh cành ngơ ngác/ Chiếc tổ đong đưa bấy nỗi đêm ngày.Ôi nhớ mẹ tháng năm này nức nở/ Con đem vùi trong cát một trái tim” - những câu thơ thật đa chiều, đa nghĩa! Chưa ai viết được như thế bao giờ.
Không chỉ viết về chiến tranh, không chỉ viết về người mẹ, tình yêu lứa đôi, về tình yêu quê hương đất nước - hầu như thơ Lê Thị Mây chạm tới mọi đề tài, mọi nỗi niềm và mỗi người bình thường chúng ta hằng quan tâm thườn trực trong lòng. Và ở đề tài nào, thơ của chị cũng có những mặt rất được. Bài “Thói quen” là một ví dụ điển hình: “Nhưng tôi sợ dễ thường như cỏ dại/ Có thói quen tôi đâu biết hàng ngày/ Đã giết chết, ăn bạc màu lẽ phải//Và tâm hồn cũng chết, có ai hay?”. Tôi cho rằng, đó là một phát hiện rất hay của nhà thơ nữ này.
Gọn lại, tuyển tập thơ Lê Thị Mây “Những mùa trăng mong chờ” có thể để lại những ấn tượng tốt đẹp trong lòng người đọc. Thơ chị giàu tâm trạng, với một phong cách ngôn ngữ thơ không giống nhiều người khác, nghiêng về gợi mở hơn là biểu cảm trực diện, cụ thể trong từng câu chữ, trong từng chi tiết. Đó là một đóng góp đáng kể của chị cho thơ. Đành rằng, không phải tất cả các bài thơ trong tuyển tập này đã toàn bích, nhưng số bài thơ dưới mức trung bình là rất ít. Một đời thơ như vậy là đáng được mọi người trong giới nhà văn và bạn đọc nói chung, trân trọng vô cùng.
H.C
