Nghệ thuật đồ họa trong xu thế hội nhập
Hồ Thanh Thoan

TCCV Online - Đồ họa được bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là viết, vẽ. Ngay từ thời cổ đại, qua những bút tích được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng đã cho chúng ta thấy rất nhiều những hình vẽ hoặc khắc chạm trong các hang động, điều này cho thấy rằng ngay từ lúc đó cũng đã cấu thành một xã hội nhỏ trong đời sống của nhân loại. Chính vì vậy, nên những thông tin đơn giản này đã được sử dụng để nhằm đem lại lợi ích cho cuộc sống săn bắt, hái lượm hay đề phòng thú dữ… thời bấy giờ.

Đồ họa được định nghĩa là từ khái quát để gọi chung một tập hợp gồm các chữ viết, hình ảnh, màu sắc và bố cục. Sản phẩm đồ họa nào cũng có những yếu tố riêng nhưng lại được trình bày mỗi cách khác nhau tùy thuộc vào mục đích và đối tượng tiếp nhận. Còn thiết kế đồ họa là một ngành học giúp chúng ta biết cách sắp xếp chữ viết, hình ảnh, màu sắc và sáng tạo nên bố cục để sản phẩm đồ họa cuối cùng có một tổng thể đẹp, chuẩn mực thu hút người xem chấp nhận được.

Ngày nay đồ họa được ứng dụng vào đời sống rất rộng rãi, nhất là lúc công nghệ cao càng ngày càng phát triển. Chúng ta thường bắt gặp nhiều ở nơi công cộng. Trong những lúc ngồi ở nhà chờ xe buýt, bến xe khách, ga tàu, sân bay… chúng ta thường thấy những áp phích giới thiệu sản phẩm được treo ở đó,  đến rạp chiếu phim, có các tấm poster quảng cáo được trưng bày khắp phòng,  khi xem các tạp chí văn hóa nghệ thuật, chuyên ngành hoặc thời trang, sẽ thấy thích thú với những bài viết và các hình ảnh được trình bày một cách trau chuốt, ấn tượng v.v…

  Đúng vậy, những tấm áp phích quảng cáo, poster phim, cách trình bày của tạp chí, sách báo và logo các ngành nghề… chính là sản phẩm đồ họa mà chúng ta đã bắt gặp hàng ngày. Nói một cách dễ hiểu, thiết kế đồ họa là một cầu nối giao tiếp giữa nhà thiết kế và người tiếp nhận, tạo dựng phong cách, giải quyết vấn đề thông qua sử dụng các công cụ hình ảnh, không gian lên bề mặt một chất liệu nào đó nhằm tạo ra thông điệp mà tác giả muốn truyền tải đến công chúng.

Đồ họa được phân ra thành hai lĩnh vực khác nhau: Đó là thiết kế đồ họa và nghệ thuật đồ họa, cả hai lĩnh vực này đều đóng vai trò quan trọng trong định hình của văn hóa nghệ thuật cùng với các ngành nghề khác trong xã hội. Nghệ thuật đồ họa là thể hiện các ý đồ nghệ thuật trên các tác phẩm như tranh khắc gỗ, in đá, in lụa, in thạch cao, in cao su, in độc bản… của các họa sĩ, còn thiết kế đồ họa là sáng tạo ra các sản phẩm trong đời sống kinh tế, giao tiếp của xã hội. Các tác phẩm đồ họa xuất hiện khắp mọi nơi trên các phương tiện truyền thông, quảng cáo gồm báo chí, poster, banner, hình ảnh sản phẩm, website, và cả bao bì, nhãn mác. Vì thế, một sản phẩm thiết kế đồ họa không chỉ phải đảm bảo được tính thẩm mỹ mà còn có khả năng truyền tải một lượng thông tin lớn đến người xem và người tiêu dùng.

Tuy khác nhau về đặc điểm sáng tác và ứng dụng, những họa sĩ ngành đồ họa hay người thiết kế đồ họa đều phải trải qua quá trình học tập, đào tạo về mỹ thuật căn bản. Ngày xưa họ chỉ làm thủ công bỡi vì chưa có công nghệ hỗ trợ, còn hiện nay đã có nhiều loại máy móc hiện đại như máy vi tính, máy photocopy, máy in tranh độc bản, máy in màu khổ lớn nên phải học cách sử dụng các phần mềm như Photoshop, Illustrator, Corel Draw… để thực hiện ý tưởng của mình. Ngoài những kiến thức về đồ họa, mỗi họa sĩ, mỗi nhà thiết kế còn phải có khả năng sáng tạo, kỹ năng truyền thông nhằm nắm bắt và diễn đạt các ý tưởng của đối tác.

Hai ngành nghệ thuật đồ họa và thiết kế đồ họa luôn hỗ trợ cho nhau trên mọi lĩnh vực, không thể tách rời nhau được. Ngày nay, với tốc độ gia tăng dân số và phát triển kinh tế trên toàn cầu cùng với các hoạt động tuyên truyền, quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, đồ họa sẽ là một lĩnh vực luôn luôn phát triển không ngừng và rất cần đến tài năng của những người thể hiện.

Qua quá trình lịch sử, chúng ta đã biết ngành đồ họa không phải mới có từ bây giờ mà đã có từ ngày xưa, khi con người tự tìm cho mình những hình thức biểu hiện qua thị giác để dẫn dắt đến một ý nghĩa nào đó rồi dần dần tạo nên kinh nghiệm quen thuộc bằng hình ảnh. Từ những hình ảnh đã tạo nên các tín hiệu để con người truyền thông tin cho nhau. Sự hình thành và phát triển của ngành thiết kế đồ họa cũng như các lĩnh vực khác, nó tùy thuộc vào mỗi giai đoạn để có những phát minh mới thay thế dần cho các phát minh đã cũ.

Ở đất nước ta, ngành in ấn được hình thành và phát triển khá muộn so với các nước khác trên thế giới. Theo lịch sử ghi lại, Thời nhà Lý, nhà sư Tín Học là người đã in các loại sách kinh phật cho các chùa chiền bằng nghề in khắc gỗ. Nhưng giai đoạn cực thịnh của loại hình in này là thời Hậu Lê do Lương Như Học khởi xướng vào thế kỷ 19. Đến cuối thế kỷ 19, nghề in ráp chữ chì được du nhập vào Việt Nam. Lúc này, nhiều nhà in đã được thành lập để phục vụ cho việc in báo, in tài liệu. Đầu tiên là Nhà in Ideo được thành lập năm 1875 ở Hà Nội, rồi Nhà in Đắc Lập ở Huế năm 1926. Sau năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt thì ở miền Bắc có Nhà in Tiến Bộ được thành lập năm 1946 và ở miền Nam, Nhà in Trần Phú cũng được hình thành năm 1947, nhưng mãi đến ngày 10/10/1952, Bác Hồ mới ký sắc lệnh thành lập Nhà in quốc gia và sau đó đã lấy mốc này làm ngày truyền thống của ngành in Việt Nam hàng năm.

Trong quá trình đổi mới và phát triển cùng với các nước trên thế giới, hiện nay ngành in của nước ta đã có những bước tiến đáng kể, về in thủ công đã có in lụa rất thuận lợi cho số lượng bản in ít, còn lúc cần bản in nhiều thì đã có máy móc được trang bị hiện đại, công nghệ sắp chữ chì được thay thế bằng máy vi tính, máy in ghép chữ chì được thay bằng công nghệ Offset nhiều màu, tốc độ cao…

Vào thời kỳ kháng chiến chống Pháp, những áp phích cổ động, tài liệu tuyên truyền của các họa sĩ Trường Mỹ thuật Đông Dương là những bước đi đầu tiên cho thiết kế đò họa Việt Nam, lúc đó công việc này chỉ mang tính tuyên truyền nên không có tính chất thương mại, quảng bá, mãi đến một giai đoạn rất dài sau này mới bắt đầu có những thay đổi căn bản, những hình thức quảng cáo hàng hóa, bao bì, biển bảng, hội chợ triển lãm, thương mại mới xuất hiện, thiết kế đồ họa mới hoạt động phổ biến từ những năm cuối của thế kỷ 19 và phải sang đầu thế kỷ 20 mới có những chuyển biến cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, chưa thể gọi là phát triển đỉnh cao so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Những sách báo, tài liệu về lý thuyết cơ bản về của ngành nghề này còn khan hiếm, hầu hết do các nước phương Tây như Đức, Nga, Mỹ… hỗ trợ, cung cấp hoặc do một số nhà nghiên cứu, nhà giáo tâm huyết thu thập và tổng hợp biên soạn lại để giảng dạy. Chính vì thế, rất nhiều khái niệm, lý thuyết về ngành thiết kế mỹ thuật ứng dụng nói chung và thiết kế đồ họa nói riêng tại Việt Nam từ thời điểm đó đến nay vẫn chưa được thống nhất, chưa được tổng hợp và cập nhật.

Đời sống con người hiện nay đã gắn liền với nhu cầu về cái đẹp, tất cả mọi người dân, không phụ thuộc vào trình độ văn hóa đều mong muốn được sử dụng những sản phẩm mới, lạ mắt, hợp thời, để sống trong môi trường đầy đủ tiện nghi hơn. Từ mong muốn cơ bản này đã nảy sinh vô số những đòi hỏi đối với những nhà thiết kế.

Về yếu tố thực dụng trong cuộc sống, con người bây giờ không những cần có đầy đủ ăn mặc cũng như các phương tiện khác mà còn phải kiểu cách, chạy theo thời trang, trong lúc đó hiện nay mặt hàng nào cũng có sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất, họ không ngừng cải tiến phương pháp, mẩu mả để tạo ra nhiều sản phẩm phù hợp thời đại trong một thời gian ngắn, nhiều mặt hàng đẹp, tốt được đưa ra thị trường nhanh chóng. Bỡi vậy, lúc này thiết kế đồ họa là làm công việc chính trong lĩnh vực quảng cáo, đó là yếu tố then chốt quan trọng và cũng là động lực cho các nhà sản xuất có cơ sở để phát triển đội ngũ những nhà thiết kế mới phù hợp với yêu cầu bức thiết trong cuộc sống.

Về sức mạnh nội tại, đất nước ta đã có một nền mỹ thuật truyền thống lâu đời, trải qua lịch sử hàng ngàn năm nên đã tích lũy được những giá trị to lớn về nghệ thuật và tinh thần của người Việt.

 Trong quan điểm mới về thiết kế đồ họa hiện nay, các nhà thiết kế đóng một vai trò quan trọng như những tác nhân mới của sự thay đổi thế giới bằng cách sử dụng sáng tạo và tư duy trong thể hiện khả năng của họ đối với nhận thức xã hội. Bởi vậy, việc vận dụng khai thác sức mạnh truyền thông của ngôn ngữ đồ họa nhằm tạo nên một môi trường văn hóa là một việc làm cần thiết nhằm tạo ra những tác động mang tính giáo dục tích cực tới nhận thức về văn hóa và thẩm mỹ dân tộc trong xã hội Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Sự tăng trưởng nhanh chóng của nền kinh tế thị trường với nhu cầu thiết kế các sản phẩm, mẫu mã mới cũng phát triển chóng mặt, đòi hỏi một đội ngũ lớn các nhà thiết kế có trình độ chuyên môn cao, giỏi. Bởi vậy cần phải có sự tập trung, đầu tư thích đáng cho việc đào tạo các nhà thiết kế tương lai một cách toàn diện, đặc biệt là khả năng cọ xát với công việc thực tế, trải nghiệm ngay trong quá trình học tập.

Tóm lại, vai trò quyết định cho một nền nghệ thuật đồ họa Việt Nam phát triển phụ thuộc phần lớn vào các họa sĩ, các nhà thiết kế trước khi có những sự hỗ trợ từ nhiều phía. Ngoài kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, lòng nhiệt huyết, sự am hiểu về văn hóa, nắm bắt các nhu cầu, đặc điểm, thị hiếu của khán giả, của khách hàng, thì luôn luôn không ngừng học hỏi từ nhiều phía, vì đó là một ngành học thường xuyên được cập nhật các xu hướng thiết kế mới nên phải trau dồi để nắm bắt, theo kịp dòng chảy của cuộc sống.

H.T.T

Nguồn TCCV

______________________________
Tạp chí Cửa Việt online
Ngày cập nhật: 1/10/2018



Bài viết cùng chuyên mục
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


Giới thiệu | Liên hệ đặt báo | Liên kết Website
Giấy phép số 229/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 3 tháng 12 năm 2008
Tòa soạn: 128 Trần Hưng Đạo - Đông Hà - Tỉnh Quảng Trị • E-mail: tapchicuaviet@gmail.com • Điện thoại: 0233.3852458
Copyright © 2008 http://www.tapchicuaviet.com.vn - Thiết kế: Hồ Thanh Thọ • wWw.htt383.com