Với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam, thực hiện chủ trương của Cục chính trị Bộ Tư lệnh Quân khu 4, năm 1989 Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã thành lập Đoàn 584 thuộc Phòng Chính trị của Bộ chỉ huy để thực hiện nhiệm vụ khảo sát, tìm kiếm, cất bốc, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên chiến trường Lào về nước.
Từ khi thành lập (năm 1989) đến năm 2011, dưới sự chỉ huy năng động và đầy trách nhiệm của các đoàn trưởng, sự tích cực vượt khó và tận tụy của cán bộ chiến sĩ trong đơn vị, Đoàn 584 thuộc Phòng Chính trị Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh đã tìm kiếm, cất bốc, quy tập trên 5000 hài cốt của quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đưa về nước, đáp ứng nguyện vọng thiết tha và sự mong mỏi của thân nhân các liệt sĩ. Khó có thể nói hết xúc động nghẹn ngào của những người cha, người mẹ, người vợ, người em của các liệt sĩ khi được đón hài cốt người thân của mình được trở về Tổ quốc, trở về trong lòng đất đai xứ sở.
Đoàn 584 không những hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao mà còn phối hợp với lực lượng vũ trang của nước bạn tiễu phỉ, tránh áp bọn phản động, góp phần giữ gìn an ninh chính trị, trật tự xã hội cho làng bản của các bộ tộc Lào. Đặc biệt cán bộ chiến sĩ Đoàn 584 còn làm tốt công tác dân vận, giúp đồng bào các bộ tộc Lào ổn định cuộc sống sau chiến tranh, đẩy mạnh sản xuất, xây dựng đời sống văn hóa ở các thôn bản. Cán bộ chiến sĩ Đoàn 584 đã đóng góp hàng trăm ngày công giúp đồng bào dân tộc Lào làm đường giao thông, xây dựng trạm xá, trường học, gặt lúa, làm rẫy, làm vệ sinh môi trường... Tự nguyện giảm khẩu phần ăn hàng ngày, ủng hộ đồng bào Lào ở những nơi đóng quân được 2 tấn gạo, 4 tấn muối, hàng trăm thùng mì tôm. Đơn vị còn tiết kiệm chi tiêu dành dụm tiền xây dựng được 5 căn nhà tình nghĩa để tặng các hộ chính sách của nước bạn.
Với thành tích hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, năm 2008 Đoàn 584 thuộc Phòng Chính trị Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ đổi mới, được tặng thưởng Huân chương chiến công hạng nhì, 1 Huân chương chiến công hạng nhất, 2 Huân chương chiến công hạng ba, 1 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và hàng chục bằng khen của Bộ Quốc phòng, của Quân khu, của Tỉnh. Đoàn 584 còn được Chính phủ nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào tặng thưởng Huân chương hữu nghị.
* * *
Trong thành tích chung của Đoàn 584, có sự đóng góp không nhỏ của Đại tá Trần Hữu Lưu, đoàn trưởng. Năm 2011, anh vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Một chiều cuối thu, trong cái nắng dịu dàng ấm áp tôi tìm về thôn Huỳnh Công Đông (xã Vĩnh Trung - Vinh Linh) để được nghe Trần Hữu Lưu kể về quá trình 15 năm làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên chiến trường Lào.
Trở lại Lào, nhờ nắm rõ địa bàn qua những năm tháng cùng đơn vị hành quân tiễu phỉ, với sự am hiểu văn hóa Lào, đặc biệt là nói thạo tiếng Lào, trên cương vị đội trưởng, đoàn phó rồi đến đoàn trưởng, Trần Hữu Lưu đã động viên cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị phải cố gắng làm tốt công tác dân vận để phục vụ cho nhiệm vụ chính trị của mình. Đến đóng quân ở địa bàn nào, Sê Pôn, Mường Phìn, Thoong Xây hay bản Na… anh cũng tổ chức cho đơn vị làm đường, làm trường, làm nhà, gặt lúa, đào giếng giúp dân. Đơn vị cũng đã cử cán bộ quân y đến từng thôn bản của bạn để chữa trị bệnh tật cho dân. Nhiều trường hợp giữa đêm khuya đơn vị phải điều quân cáng bệnh nhân người Lào bị sốt rét cấp tính kịp thời đưa đến bệnh viện huyện cấp cứu và đã cứu sống, được dân bản hết sức cảm phục. Trần Hữu Lưu còn tổ chức cho cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị xuống bản thăm hỏi, trao đổi tâm tình với đồng bào Lào, thấy gia đình nào có hoàn cảnh khó khăn thì báo đơn vị giúp đỡ. Nhờ làm tốt công tác dân vận, nên đơn vị được chính quyền và đồng bào các dân tộc Lào ở các địa phương hết lòng giúp đỡ về mọi mặt. Các địa phương đã tạo điều kiện cho đơn vị tập kết quân ở những địa bàn thuận tiện trong sinh hoạt, dân bản phát hiện ở đâu có mộ quân tình nguyện Việt Nam đều báo tin cho đơn vị tìm kiếm, hoặc tự nguyện làm người dẫn đường đưa bộ đội đến nơi có mộ liệt sĩ chôn cất.
Chiến tranh đi qua đã lâu, sơ đồ nơi chôn cất hài cốt bộ đội Việt Nam bị thất lạc, địa bàn bị xáo trộn do quá trình phát triển sản xuất và quy hoạch lại các khu dân cư của nước bạn, nhưng được sự giúp đỡ hướng dẫn của chính quyền các địa phương của nước bạn, sự tận tụy của đồng bào các dân tộc Lào trong việc dẫn đường, chỉ địa điểm nơi chôn cất hài cốt liệt sĩ chu đáo, nên mặc dầu gặp rất nhiều khó khăn, gian nguy, nhưng Trần Hữu Lưu và đơn vị vẫn phấn đấu thực hiện xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân làm tốt công tác đền ơn đáp nghĩa và đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam.
“Không biết người khác thì thế nào, chứ riêng tôi khi nhận được tin ở một nơi nào đó giữa đất rừng Lào có mộ chí của bộ đội Việt Nam thì dù có xa hàng trăm cây số, dù khó khăn, nguy hiểm bằng mấy cũng phải tổ chức cho đơn vị đến tìm kiếm hài cốt và cất bốc về cho bằng được. Mỗi lần tìm thấy mộ của đồng đội, tôi và cán bộ chiến sĩ trong đơn vị vừa mừng vừa tủi. Nhiều đêm giữa rừng Lào, ngồi bên hài cốt của đồng đội, tôi và cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị ôm nhau khóc nghẹn ngào như mình là người thân ruột thịt của các liệt sĩ vậy”. Anh tâm sự.
Cho đến bây giờ, Trần Hữu Lưu không còn nhớ mình và đơn vị đã bao nhiêu lần vượt qua hiểm nguy trong 15 năm sống và làm việc trên đất rừng của nước bạn Lào. Có những lần anh và đồng đội không thể nào quyên khi thực hiện nhiệm vụ và găm mãi trong kí ức của mỗi người.
Mùa khô năm 2009, sau khi đơn vị hành quân tập kết qua Lào, được bạn cung cấp thông tin, cách địa điểm tập kết 32km có một nghĩa trang chôn cất bộ đội Việt Nam hy sinh. Trần Hữu Lưu họp Ban chỉ huy và thành lập một đội gồm 11 chiến sĩ do anh trực tiếp chỉ huy để lên đường tìm kiếm và cất bốc hài cốt đưa về. Được chính quyền địa phương của nước bạn Lào dẫn đường, sau gần 1 ngày băng rừng, lội suối, đơn vị đã cất bốc được 28 hài cốt liệt sĩ, ai cũng mừng và khẩn trương đưa hài cốt về nơi tập kết. Nhưng trên đường đưa hài cốt trở về đi qua vùng rừng mà một số đồng bào các dân tộc Lào đang đốt để lấy đất sản xuất. Bất ngờ, đám cháy lan rất nhanh bao quanh anh và đồng đội đang mang bên mình hài cốt các liệt sĩ. Là người chỉ huy, anh nhanh chóng quan sát và phát hiện bên phải đường có một hố bom dưới đáy còn có một ít nước. Anh lập tức lệnh cho đơn vị rút xuống hố bom cố thủ để vừa bảo vệ hài cốt, bảo vệ tính mạng, vừa tận dụng nước để nấu cơm ăn vì trời đã chuyển về tối. Nhưng lửa càng lúc càng mạnh và đang lan dần đến gần hố bom. Trước tình huống khẩn trương ấy, anh tính nhanh trong đầu: nếu dùng nước để dập lửa thì không có nước để nấu cơm, nhưng dùng nước để nấu cơm thì không có nước để dập lửa bảo vệ hài cốt và tính mạng của chiến sĩ. Với bản lĩnh của người chỉ huy, anh quyết định toàn đơn vị phải nhịn đói, để dành nước dập lửa bảo vệ hài cốt của liệt sĩ và tính mạng của các chiến sĩ. Chấp hành lệnh của anh, các chiến sĩ đã dùng cành lá nhúng nước dập tắt được ngọn lửa. Đêm ấy, anh và các chiến sĩ trong đội trải lá chuối rừng xung quanh hài cốt nằm ngủ đói qua đêm, sáng hôm sau hái tạm quả rừng ăn lót dạ rồi đưa hài cốt về nơi tập kết.
Năm 2001, sau khi tập kết quân ở bản Na - Chan, huyện Sê Pôn, đơn vị nhận được thông tin do bạn cung cấp: cách địa điểm tập kết khoảng 21km có mộ chí của bộ đội Việt Nam. Anh trực tiếp chỉ huy một đội lên đường tìm kiếm. Khi đi nước sông Sê Pôn chạy dọc bản Na - Chan còn rất cạn. Nhưng sau năm ngày tìm kiếm và cất bốc được 31 hài cốt liệt sĩ. Sau nhiều ngày mưa liên tục, nước sông, nước suối dâng cao. Điểm cất bốc hài cốt ở gần suối nên tình huống xấu có thể xảy ra. Anh chỉ đạo cho cán bộ chiến sĩ làm giàn cao để cất giữ hài cốt của đồng đội. Đúng như dự đoán sáng sớm đơn vị ngủ dậy nước suối dâng cao làm trôi hết lương thực, thực phẩm và dụng cụ nấu ăn, riêng 31 hài cốt vẫn được an toàn. Trong lúc đó, trời vẫn tiếp tục mưa, nước sông Sê Pôn ngày càng dâng cao không thể về được. Trong hoàn cảnh đó, anh động viên cán bộ, chiến sĩ trong đội chịu khó vào rừng hái quả, hái rau ngót ăn tạm qua ngày để chờ nước rút. Nhờ vậy, ba ngày sau, mặc dầu phải chịu đói, chịu rét nhưng toàn đội vẫn đưa 31 hài cốt liệt sĩ về nơi tập kết an toàn.
Còn có biết bao tình huống gây cấn và còn biết bao nhiêu câu chuyện cảm động mà mỗi lần nghe kể lại ta cảm thấy rưng rưng, xao xuyến khi nghĩ về những hy sinh thầm lặng của anh Trần Hữu Lưu và đồng đội trong hành trình 15 năm đi tìm kiếm và quy tập hài cốt quân tình nguyện Việt Nam hy sinh ở chiến trường Lào. Bằng những nỗ lực không mệt mỏi của toàn đơn vị dưới sự chỉ huy trực tiếp của anh, từ năm 1996 đến năm 2011, lực lượng làm nhiệm vụ đặc biệt của Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị đã tìm kiếm và quy tập được 2038 hài cốt liệt sĩ đưa về nước để an táng ở các nghĩa trang quê nhà.
Anh hùng Lực lượng vũ trang Trần Hữu Lưu nay đã trở về với cuộc sống đời thường bên mái ấm gia đình, nhưng cuộc sống với bộn bề khó khăn đang chờ anh phía trước. Bởi, chị Nguyễn Thị Viên, vợ anh bị bệnh suy tim độ 2, hai đứa con anh mang dị tật do di chứng trong anh để lại sau những tháng năm tham gia chiến đấu trên các chiến trường mà quân đội Mỹ đã rải chất độc hóa học.
Chia tay anh trong tôi mang theo hình ảnh một anh hùng nhân hậu, bình dị, chất phác và thực sự thấm thía sự hy sinh thầm lặng của người lính Cụ Hồ trên mặt trận đầy thiêng liêng và cao quý.
N.N.P
