Năm 1967, theo chủ trương của Khu ủy Trị Thiên, Ban An ninh thị xã Quảng Hà (Quảng Trị) được thành lập từ sự hợp nhất của Công an thị xã Quảng Trị, thị trấn Đông Hà và 6 xã vùng ven thuộc hai huyện Triệu Phong, Hải Lăng. Trải qua nhiều năm ròng chiến đấu gian khổ, ác liệt giữa lòng địch, cán bộ chiến sỹ Ban An ninh thị xã Quảng Hà đã đồng tâm hiệp lực, mưu trí, quả cảm, sáng tạo trong chiến đấu, quyết tâm diệt ác phá kềm cũng như làm tốt trách nhiệm tham mưu cho cấp ủy Đảng và chính quyền kịp thời chỉ đạo, vạch các phương án tác chiến giành thắng lợi.
Trong những năm 1966, 1967, thị xã Quảng Trị và 6 xã phụ cận thuộc hai huyện Triệu Phong và Hải Lăng cùng với thị trấn Đông Hà có một vị trí vô cùng quan trọng nên địch tập trung bố phòng dày đặc vòng trong vòng ngoài. Chúng lập nên những vành đai trắng vòng quanh thị xã, gom dân, lập ấp chiến lược. Đồng thời phát triển các mạng lưới tình báo đủ loại, các tổ chức đảng phái phản động, xây dựng cốt cán trong các tôn giáo. Vì vậy, chiến đấu giữa lòng kẻ thù, mưu trí, quả cảm diệt ác, trừ gian ngay trong lòng kẻ thù là phương châm hành động của cán bộ chiến sỹ An ninh thị xã Quảng Hà.
Để chuẩn bị cho cuộc tổng tấn công nổi dậy năm Mậu Thân 1968, Ban An ninh Quảng Hà đã chuẩn bị một kế hoạch “đánh vào” rất hiệu quả. Điển hình là việc gài cơ sở vào tổ chức Prai, một tổ chức phản động của giặc. Cơ sở này đã kịp thời nắm được những âm mưu, thủ đoạn của địch, lấy được một số biểu mẫu, sơ đồ cấu trúc loại mìn lá mà địch vẫn rải ở rừng. Khi địch thọc sâu vào phá hoại hậu cứ của ta, ta đã kịp thời phát hiện, có biện pháp ứng phó mau lẹ nên tránh được tổn thất; tiếp theo, ban An ninh Quảng Hà còn gài người vào làm phiên dịch viên cho một đơn vị thám sát Mỹ. Cơ sở này đã nhiều năm cung cấp tin giả cho địch. Ngoài ra, các đồng chí này còn tìm cách ghi sai, dịch sai cho địch để đánh lạc hướng chúng. Đồng thời cung cấp về đơn vị nhiều nguồn tin có giá trị như hệ thống tổ chức, sơ đồ bố trí cơ quan, lý lịch cá nhân của các cơ quan tình báo, những âm mưu thủ đoạn của cơ quan tình báo Mỹ, thông báo kịp thời về đơn vị những giờ xuất phát, địa điểm và mục tiêu các cuộc càn quét của địch. Những nguồn tin này đã giúp ta bí mật, bất ngờ tiêu diệt căn cứ biệt kích Mỹ.
Đồng chí Nguyễn Việt Hà tức anh hùng LLVTND Nguyễn Xuân Giang nguyên Phó trưởng Ban An ninh thị xã Quảng Hà kể lại: đêm 30 tháng 12 năm 1967, để phục vụ cho cao trào tấn công Mậu Thân năm 1968, Ban An ninh thị xã Quảng Hà đã đột nhập vào Ty An ninh của địch trong nội thành thị xã Quảng Trị và khu nhà lao, tiêu diệt 15 tên, bắt sống 2 tên. Phần lớn bọn này là thám báo, ác ôn. Lúc 2giờ 35 phút ngày 31 tháng 1 năm 1968 (Tết Mậu Thân), đội trinh sát an ninh thị xã Quảng Hà đột nhập vào Ty Cảnh sát Quốc gia ngụy tại thị xã Quảng Trị dùng B40 bắn sập 2 lô cốt, dập tắt 2 khẩu đại liên của địch đang nhả đạn như mưa, sau đó dùng bộc phá và tiểu liên AK diệt toàn bộ số địch còn lại, bắt sống 2 tên. Ngày mùng 1 Tết Mậu Thân địch huy động 2 tiểu đoàn dù và cảnh sát dã chiến bao vây đội trinh sát gọi hàng. Đồng chí Nguyễn Việt Hà chỉ huy cán bộ chiến sỹ anh dũng chiến đấu chặn đứng đợt tấn công của địch, tiêu diệt thêm 7 tên, làm bị thương nhiều tên khác, thu 4 khẩu AR15 và 1 khẩu M79. Đêm 17/5/1968, với lối đánh táo bạo, bất ngờ, đơn vị đã đánh vào đoàn bình định số 25 ở khu Trương Kế, thị xã Quảng Trị, diệt tại chỗ 17 tên địch, trong đó có tên đoàn trưởng và một số sỹ quan ngụy, bẻ gãy âm mưu bình định lấn chiếm của chúng. Ở một tổ trinh sát khác gồm 3 đồng chí đã đặt chất nổ vào chỗ để xe của bọn Mỹ tại sân vận động, phá tan 2 xe Jeep, một máy bay lên thẳng, diệt 8 tên Mỹ, làm chấn động khu vực thị xã...
Cuốn sổ ghi chép của đồng chí Nguyễn Việt Hà đầy ắp số liệu, thông tin: Ở phía Đông Nam thị xã Quảng Hà, địch xây dựng khu tập trung Thạch Môn. Chúng coi đây là khu an ninh loại A do tên TTP. làm khu trưởng, tên LCh. phụ trách an ninh, một tên chỉ huy dân vệ cùng 30 tên khác, số này được trang bị đầy đủ vũ khí. Ban đêm chúng thường tập trung bọn ác ôn đi đánh phá cơ sở của ta, theo dõi người vào thị xã, lục soát người đi chợ làm cho nhân dân nơm nớp lo sợ. Ngày 1/5/1971, đội trinh sát vũ trang đóng giả sỹ quan và lính thủy quân lục chiến hiên ngang trên đường về Thạch Môn, đi thẳng vào trụ sở làm việc của chúng, bắt tên khu trưởng phải tập trung bọn tay chân lại. Các đồng chí đã tiêu diệt 3 tên chỉ điểm gian ác nhất ngay trong sào huyệt của chúng, cảnh cáo và tha cho 20 tên phòng vệ. Cùng lúc đó một tổ khác đột nhập vào tiêu diệt tên K., đại úy thám báo, liên đoàn phó liên đoàn địa phương quân kiêm đại đội trưởng đại đội 921 ở Hải Phú (Hải Lăng). Tên K. là một tên ác ôn có rất nhiều nợ máu đối với các cơ sở cách mạng và nhân dân. Tháng 1/1972, một tổ trinh sát đã dũng cảm leo lên căn cứ Ty Cảnh sát, cắm 15 lá cờ, rải 4000 truyền đơn của Mặt trận dân tộc giải phóng...
Đặc biệt trong chiến dịch 1972 giải phóng Quảng Trị và bảo vệ Thành Cổ, lực lượng An ninh Quảng Hà đã chủ động tiêu diệt nhiều ác ôn, nợ máu, nhiều tên Mỹ - ngụy, trong đó có 33 tên cảnh sát, phối hợp với các lực lượng thu gom trên 7 tấn tài liệu quan trọng của địch, tổ chức hướng dẫn đưa 3,5 vạn nhân dân ra vùng giải phóng.
Đồng chí Nguyễn Việt Hà bùi ngùi nhớ lại, trong thời gian bám trụ làm nhiệm vụ, có lúc đơn vị bị địch tập trung tám tiểu đoàn vây trong, chốt ngoài suốt 12 ngày đêm. Các chiến sỹ trinh sát có lúc phải nhịn đói, ngâm mình dưới nước, trong hầm bí mật suốt 4 ngày đêm liền. Tại xã Hải Thượng (huyện Hải Lăng), địch tổ chức bình định hàng tháng ròng nên đồng chí Nguyễn Việt Hà suốt 10 ngày liền bám trụ dưới hầm. Đồng chí Nguyễn Việt Hà cũng kể rằng ông đã lấy lưỡi dao cạo râu để mổ vết thương, lấy mảnh đạn ra khỏi thân thể ông Nguyễn Xuân Hữu tức Thành là đồng đội cũng là chiến sỹ của ông bị thương. Cho đến bây giờ, sau mấy chục năm trời vào sinh ra tử, giữ chức Trưởng phòng Tình báo Công an tỉnh Thừa Thiên - Huế rồi nghỉ hưu, trước buổi gặp mặt mừng ngày quê hương Quảng Trị giải phóng, ông Hữu đã rất xúc động khi kể lại câu chuyện này. Đồng chí Nguyễn Tường Thanh, một cán bộ của An ninh thị xã Quảng Hà, nguyên phó phòng PV28 Công an Quảng Trị bày tỏ rằng, những cán bộ chiến sỹ An ninh Quảng Hà năm xưa đã đánh giặc giữa lòng kẻ thù, không sợ gian khổ hy sinh, mưu trí dũng cảm kiên cường và hôm nay anh em vẫn rất tự hào vì mình đã chiến đấu và trưởng thành trong “cái nôi” An ninh Quảng Hà. Mặc dù gian khổ, hy sinh, căng thẳng nhưng các chiến sỹ trong Ban An ninh thị xã Quảng Hà kiên quyết bám trụ đến cùng, không một ai kêu ca, phàn nàn hoặc nhụt ý chí chiến đấu.
Có thể nói, suốt từ ngày thành lập năm 1967 cho đến ngày quê hương Quảng Trị hoàn toàn giải phóng, suốt 8 năm ròng, cán bộ chiến sỹ Ban An ninh thị xã Quảng Hà không lúc nào rời khỏi địa bàn chiến đấu, bám đất, bám dân, mưu trí, sáng tạo, anh dũng tuyệt vời trong diệt ác phá kềm, với ý chí chiến thắng kẻ thù trong mọi tình huống. 45 đồng chí An ninh Quảng Hà đã dùng máu xương mình góp phần viết nên trang vàng lịch sử anh hùng của lực lượng Công an Quảng Trị; 4 đồng chí thuộc Ban An ninh Quảng Hà được Đảng và Nhà nước truy tặng và phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND. Ngày 6/6/1976, Ban An ninh thị xã Quảng Hà được tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và được tặng thưởng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Nhì.
L.B
