Trong đời sống có những sự trùng lặp rất ngẫu nhiên nhưng nhiều khi đó lại là một sự sắp đặt có dụng ý của tạo hóa. Đối với mảnh đất thiêng Quảng Trị, con số 2 luôn có mặt trong những điểm nhấn, trong từng tên đất tên người...
Người nói ra “điều đặc biệt” này có lẽ là nhà báo Trần Đăng Mậu, (Trưởng ban Biên tập Đài PT - TH Quảng Trị) khi ông viết một status đầy cảm thán trên Facebook của mình, để rồi, ai đọc những dòng chữ ấy cũng giật mình: “Ừ nhỉ, con số 2...”.
1. Rất nhiều người phương xa khi đến với Quảng Trị thường nói rằng: “Nét đặc trưng nhất của Quảng Trị chính là gió Lào và Nghĩa trang liệt sĩ (NTLS)”. Cá nhân tôi, là một người sống ở Quảng Trị, yêu Quảng Trị, dù rất phật lòng nhưng cũng phải thừa nhận rằng điều đó không sai. Bởi không ở nơi đâu trên đất nước này, những trận gió Lào lại khô khốc, bỏng rát như ở Quảng Trị. Và bởi không ở nơi đâu trong đất nước này, NTLS nhiều như ở Quảng Trị, trong đó có tới 2 NTLS cấp quốc gia.
Ai cũng hiểu, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 và Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn là 2 NTLS có tính biểu tượng không chỉ cho mảnh đất Quảng Trị mà còn cả cho đất nước Việt Nam. Bởi ở mỗi nghĩa trang đều có hơn 1 vạn nấm mồ các anh hùng liệt sĩ có tên và chưa biết tên. Các anh nằm đó sát bên nhau, giữa vi vu thông reo, gió hát cho đất nước hát khúc ca khải hoàn, cho thế hệ cháu con hưởng trọn hòa bình, thống nhất.
Nếu như NTLS quốc gia Trường Sơn được xây dựng từ những năm 1975 là nơi quy tập phần mộ các liệt sĩ của Quân giải phóng miền Nam Việt Nam và Quân đội nhân dân Việt Nam, trên tuyến đường Trường Sơn thì NTLS quốc gia Đường 9 được xây dựng từ năm 1995, là nơi an nghỉ của bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích và thanh niên xung phong đã từng chiến đấu, phục vụ chiến đấu trên mặt trận đường 9 và ở đất bạn Lào trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Đi trong 2 NTLS cấp quốc gia này, giữa điệp trùng mộ chí, mới thấm thía lời thơ của nữ thi sĩ Lâm Thị Mỹ Dạ: “Những nấm mồ xếp đều bên nhau/ Như những phím dương cầm của đất/ Rung lên những âm thanh lặng thầm không tắt/ Chỉ trái tim người mới nghe được mà thôi...”.
2. Ở Quảng Trị có 2 dòng sông lịch sử, đó là sông Bến Hải và Thạch Hãn.
Bến Hải bắt nguồn từ dãy Trường Sơn, đổ ra Cửa Tùng với tổng chiều dài chừng 100 km. Con sông nơi rộng nhất chỉ khoảng 200 m này vốn sẽ giống như bao dòng sông khác nếu như không có Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954. Con sông và cây cầu Hiền Lương huyền thoại đã trở thành vị trí chia cắt hai miền
Còn dòng Thạch Hãn là dòng sông lớn nhất tỉnh Quảng Trị, dài 155 km, từ xưa cho tới nay đều được coi là một con sông quan trọng về giao thông và thủy lợi. Sông Thạch Hãn nổi tiếng và gắn liền với chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ năm 1972. Dòng sông thiêng này đã chứng kiến huyền thoại bám thành, bám đất của quân đội ta trước sự tấn công hủy diệt của quân thù nhằm chiếm lại Thành Cổ. Dòng sông tiếp tế cho bộ đội tiếp tục giữ thành nhưng cũng có hàng ngàn người lính đã vĩnh viễn nằm lại dưới dòng sông này.
Dù không dài như dòng Bến Hải, nhưng Thạch Hãn cũng đã từng tạm thời nhận sứ mệnh làm dòng sông giới tuyến. Bởi từ sau tháng 9 - 1972, khi chiếm lại được Thành Cổ, Mỹ - ngụy tìm cách để biến dòng sông này làm đường ranh với cách mạng. Phải đến 1975, khi Quảng Trị được giải phóng hoàn toàn, sông Thạch Hãn mới được trả về với vị trí của nó, đơn giản là... một dòng sông.
Hơn 40 năm trôi qua, đứng trước Thạch Hãn, những vần thơ của nhà thơ Lê Bá Dương vẫn đầy ám ảnh, rằng: “...Đáy sông còn đó bạn tôi nằm”.
3. Nhưng Quảng Trị không chỉ có chiến tranh, đớn đau và sự hy sinh mất mát. Giữa hòa bình, có một số 2 khác đầy hy vọng, tin yêu cũng đã đến với Quảng Trị, đó là 2 Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo và La Lay.
Lao Bảo, tất nhiên rồi, người ta đã từng ví nơi này là đô thị vàng ở miền Tây Quảng Trị hay là thành phố mọc lên trên nền nhà đày. Sau cuộc “di dân” lịch sử năm 1975, có hàng vạn người dân ở đồng bằng (chủ yếu là huyện Hải Lăng và Triệu Phong) lên khai hoang lập nghiệp vùng biên giới này. Nay, quả ngọt đã được hái.
Khu Kinh tế - Thương mại (KT - TM) đặc biệt Lao Bảo cũng đã qua 17 năm hình thành và phát triển, nay đã thu hút được 400 doanh nghiệp với 57 dự án đầu tư trong và ngoài nước (34 dự án đã đi vào hoạt động, tổng vốn 2.744 tỉ đồng), 2.600 hộ kinh doanh, giải quyết việc làm cho 4.000 lao động trực tiếp và gián tiếp. Hoạt động của Khu KT - TM đặc biệt Lao Bảo gắn với Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo và sự thông thương trên Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) đã kích cầu số thu thuế xuất nhập khẩu. Trong khi đó, tháng 6 - 2014, Thủ tướng Chính phủ đồng ý nâng cấp Cửa khẩu quốc gia La Lay (huyện Đakrông) trở thành cửa khẩu quốc tế.
Cửa khẩu Quốc tế La Lay bây giờ dẫu vẫn đang còn nguyên sơ, hạ tầng cơ sở vật chất chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nhưng đã nhộn nhịp những chuyến xe qua lại hai nước với ăm ắp người, hàng hóa... Chính phủ cũng đã thông qua đề án, đến năm 2020 sẽ đầu tư 24.000 tỉ đồng cho La Lay (trong đó vốn Trung ương 50%). Trong tương lai, nơi đây sẽ trở thành một đô thị và khu kinh tế sầm uất.
Theo quan niệm của tôi, số 2 mang dáng dấp của sự song hành, là sự cân bằng của tạo hóa, của âm dương. Quá khứ, hiện tại và tương lai của Quảng Trị đều có sự hiện diện của con số đầy ý nghĩa này.
N.P
