Chia tách từ Bình - Trị - Thiên những năm cuối của thập niên 80 thế kỷ trước, cơ sở vật chất của giáo dục Hướng Hóa, Quảng Trị như: Trường lớp, nhà ở, bàn ghế giáo viên, học sinh đa phần là “tranh - tre - nứa - lá”. Mùa hạ thì lồng lộng sương núi, gió ngàn, mùa đông thì những cơn gió lạnh buốt cứ vô tư rít qua trường lớp làm thịt da thầy trò tím tái.
Tôi còn nhớ như in hình ảnh thầy trò nối nhau đi tuyên truyền, vận động nhân dân đóng góp tranh, tre, nứa, lá dựng lại trường lớp và cả nhà công vụ cho giáo viên sau mỗi lần tựu trường. Bởi, cứ mỗi độ hè về vắng bóng người, trường lớp không ai chăm sóc nên bàn ghế đều bị mối mọt đục đổ chỏng kềnh, cái thì gió mưa đánh tan xơ xác…
Ngày ấy, cuộc sống tuy vất vả, khó khăn nhưng đội ngũ giáo viên đã thực hiện chính sách “3 cùng” cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhân dân. Thực đơn cho bữa ăn hằng ngày là “đu đủ kho muối”, “muối kho đu đủ”. Những vùng khó hơn thì rau, măng hàng tháng trời nên mới có hai câu thơ, “Mở mắt thấy núi đồi/ Mở nồi thấy muối kho” mà ai cũng thuộc nằm lòng để tự an ủi mình mà bước tiếp trên con đường chông gai phía trước. Tuy khó khăn là vậy nhưng bà con dân bản thương thầy cô giáo như người nhà nên có rau, có sắn, có chuối đều chia phần cho. Mỗi khi kiếm được con cá đuối dưới suối thì trường học cũng là một “hộ” và được chia một xâu sản phẩm theo tập tục của dân bản.
Ở Hướng Hóa những năm tháng ấy ai mà không được “thăng hoa” và nếm “vị ngọt” của sốt rét một vài lần. Mỗi lần sốt cao cảm giác như mộng du chơi vơi, bay bổng giữa tầng không rồi bất thình lình giáng xuống làm ê ẩm tấm thân gầy. Sau mỗi lần sốt con người trở nên xanh xao, vàng vọt, và tóc trên đầu cứ rụng vơi dần. Chính những cơn sốt rét rừng “ma quái” đã đưa những đồng nghiệp của chúng tôi mãi mãi phiêu diêu trong cõi vĩnh hằng, để lại trên bàn trang giáo án dang dở...
* * *
Học xong Trung học Sư phạm cấp tốc, những giáo viên trẻ mang ba lô và cái chữ trên vai với niềm khát vọng vượt dặm dài đến với Hướng Hóa. Mặc dù biết trước là khó khăn, kham khổ, bệnh tật, nhưng bằng cả trái tim, lòng nhiệt huyết, hàng trăm thầy, cô giáo vẫn bền gan, vững chí vượt đèo cao, suối sâu để đến với những miền biên viễn Hướng Lập, Pa Tầng, Hướng Sơn, A Vao, Pa Nang, Tà Rụt… gieo chữ, trồng người trên đất khát Trường Sơn. Đội ngũ thầy, cô giáo của Đông Hà vào trận ở xã Hướng Hiệp; Quảng Trị đưa quân vào Hướng Linh; Vĩnh Linh vào trấn ở Tà Long; Gio Linh chốt xã Húc; Triệu Phong giữ Đakrông; Cam Lộ ở xã Thuận và Hải Lăng vào Hướng Phùng... đã tạo nên thế trận liên hoàn trong chiến dịch “chi viện” cho Hướng Hóa thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học - chống mù chữ. Trong cuộc chi viện ấy đã có một thầy giáo của Đông Hà đã ra đi mãi mãi không về.
Với chính sách “3 cùng” đúng đắn, kịp thời của những nhà quản lý giáo dục trong sự nghiệp trồng người ở miền biên viễn này; chính từ nghĩa cử đùm bọc, sẻ chia của nhân dân, đội ngũ thầy, cô giáo ngày ấy từ các huyện thị trong tỉnh, cùng với Đảng bộ, chính quyền và đồng bào các dân tộc Hướng Hóa đến nay cơ bản đã thực hiện thắng lợi trong việc gieo chữ trồng người ở miền đất xa xôi này.
* * *
Trong những năm qua nhờ làm tốt công tác xây dựng cơ sở vật chất đã tạo điều kiện cho trẻ em trong độ tuổi đến trường, đạt tỷ lệ 99,7 %; Đội ngũ giáo viên được tăng cường cả số lượng và chất lượng. Đến nay, có 22/22 xã, thị trấn đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và Trung học cơ sở; có 2 xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục bậc Trung học phổ thông. Tỷ lệ học sinh thi học sinh giỏi các bậc học hàng năm tăng; Tỷ lệ thi đỗ vào các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp ngày càng cao; Chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh được nâng lên rõ rệt. Bằng nhiều nguồn vốn cơ bản đã đầu tư kiên cố hoá các trường học. Toàn huyện có 43/73 trường cao tầng, 11 trường đạt chuẩn quốc gia.
Là huyện miền núi đi qua hai cuộc chiến tranh quá nhiều mất mát, đau thương, khó khăn chồng chất, nhưng khát vọng được học chữ của đồng bào các dân tộc luôn luôn cháy bỏng. Với khát khao đó, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân và đồng bào các dân tộc Hướng Hóa đã dành tất cả những gì tốt đẹp nhất cho việc học tập của con em mình. Bằng tâm nguyện ấy toàn dân và các tổ chức ban, ngành đoàn thể đã tổ chức quyên góp, huy động được hàng tỷ đồng. Những ông bà Hồ Văn Thứ, Hồ Văn Bảy, Hồ Văn Thông, Y Thủy, Pả Núc... đã hiến hàng ngàn hecta đất để xây trường lớp, nhà công vụ góp phần đảm bảo các điều kiện tối thiểu về khuôn viên, cảnh quan môi trường sư phạm xanh - sạch - đẹp để cho học sinh có một nơi học tập, sinh hoạt, vui chơi gần gũi và thân thiện hơn với môi tường.
Sự đóng góp đó không những thể hiện tấm lòng cao cả vì con em, mà còn là sự quyết tâm của những ông bố, bà mẹ người dân tộc Pa Kô, Vân Kiều khát chữ. Hơn thế nữa, vì các em là chủ nhân tương lai của quê hương, đất nước. Đầu tư cho các em hôm nay chính là đầu tư cho tương lai, để các em có tri thức trở về chung tay xây dựng Hướng Hóa thành một huyện miền núi phát triển toàn diện, kiểu mẫu.
Ngoài sự đồng hành tích cực của các cơ quan, ban ngành đoàn thể, các nhà hảo tâm và toàn xã hội, còn có những hộ gia đình đã tiết kiệm chi tiêu cá nhân và gia đình để nhận đỡ đầu dài hạn với những học sinh hiếu học có hoàn cảnh hết sức khó khăn. Đặc biệt là tổ chức Hội Khuyến học huyện đã góp phần không nhỏ trong sự nghiệp trồng người ở Hướng Hóa. Bằng các chương trình: Tấm lòng quê hương tiếp sức đến trường; Trao học bổng cho học sinh nghèo vượt khó Giáo viên dạy giỏi tỉnh, học sinh giỏi... với số tiền hàng trăm triệu đồng đã thắp sáng trong các em ý chí vượt lên khó khăn để học tập và rèn luyện vững bước tiến vào tương lai.
* * *
Hướng Hóa là một huyện miền núi còn nhiều khó khăn nên việc huy động tiền của, công sức của nhân dân và của toàn xã hội vào sự phát triển giáo dục là rất cần thiết trong việc xã hội hoá giáo dục. Việc huy động các nguồn lực đó cần phải được sử dụng đúng mục đích, sự quản lý, giám sát chặt chẽ của chính quyền, nhân dân các cấp. Có như vậy mới phát huy được sức dân, hợp với lòng dân, sự đồng tình ủng hộ của đông đảo nhân dân, đồng bào các dân tộc, các tổ chức xã hội, cá nhân trong và ngoài huyện.
Sức dân, lòng dân đã, đang là sự hợp tác có hiệu quả giữa Nhà nước và Nhân dân, các tổ chức xã hội để thực hiện một sự nghiệp giáo dục dân chủ cho tất cả mọi người trong xã hội, xây dựng vững chắc một xã hội học tập suốt đời, một nền giáo dục tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.
Bên cạnh việc tuân thủ sự lãnh đạo, đầu tư của các cấp, các ngành, giáo dục Hướng Hóa cần phát huy hết nội lực, những thành tích đã đạt được cũng như khắc phục vượt qua những khó khăn để xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng và nhân dân, thực hiện xuất sắc sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước nhà.
N.N.H
