Nghề làm mắm của mẹ và tấm bằng cử nhân của các con

Chị Phan Thị Nhớ kể, từ khi chị còn bé đã thấy bà làm nước mắm, rồi đến đời mẹ mình, và mười mấy tuổi đầu chị cũng đã mon men với công việc làm mắm phụ mẹ. Ở vùng quê này, mở mắt thấy cát, nghề biển với phương tiện thô sơ cũng chỉ loanh quanh đánh bắt gần bờ, nên sản phẩm giá trị cũng chỉ lui tới là các loại cá cơm, cá nục. Nghề làm nước mắm theo đó mà phát triển nhờ nguồn nguyên liệu sẵn có. Chị Nhớ bắt đầu sản xuất nước mắm với quy mô rất nhỏ, quy trình chế biến thô sơ bằng chum, vại, mỗi vụ chỉ làm từ 1-5 tấn. Sinh liền sáu đứa con, anh chị phải xoay xở đủ thứ nghề. Làm nước mắm, nuôi lợn, mở quán hàng tạp hóa, nấu rượu, đi biển.... Anh Lợi, chồng chị nhớ lại: “Nhà 8 miệng ăn, nếu chỉ trông chờ nghề biển thì mong ngày đủ ngày ba bữa đã khó, nói chi chuyện học. Nên một lúc vợ chồng tôi phải làm tay năm tay mười mới nuôi nổi các con”. Chị Nhớ được coi là người “mát tay” làm mắm, nước mắm của chị ngon có tiếng, theo gánh hàng rong của người bán buôn tỏa đi khắp nơi. Tiếng lành đồn xa, ngày càng có nhiều mối hàng với số lượng lớn, thậm chí nhãn hàng nước mắm “Lợi Nhớ” của gia đình chị đã có mặt thị trường các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Bình từ nhiều năm nay. Từ quy mô ban đầu chỉ một vài tấn một vụ, dần tăng lên mười đến mười lăm tấn, đến năm 2005, gia đình chị mạnh dạn vay 100 triệu đồng tiền vốn từ các kênh, cộng với số tiền tích lũy hơn 100 triệu đồng đầu tư xây dựng cơ sở chế biến với diện tích 800m², nâng công suất chế biến từ 30-50 tấn/năm. Vừa làm, vừa chịu khó học hỏi kỹ thuật, mở rộng quy mô, từ những năm 2006-2007, gia đình chị đã hợp đồng thêm 8 công nhân có tay nghề tham gia chế biến sản xuất. Anh chị cũng tích cực tìm thị trường ổn định cho sản phẩm, cả trong và ngoài tỉnh. Hiện tại, mỗi năm gia đình chị sản xuất từ 60-80 tấn nước mắm, trung bình mỗi vụ cá nhập từ 10-20 tấn nguyên liệu. Từ nghề sản xuất nước mắm nhĩ, cá cơm, cá nục, ruốc, trừ các khoản chi phí, lãi ròng thu lại trên 150 triệu đồng/năm. Khiêm tốn nhận rằng gia đình mình chỉ mới đủ khả năng lo cho các con ăn học đàng hoàng, anh Phan Tấn Lợi chia sẻ: “Chúng tôi xác định làm là để cố gắng cho các con một cuộc đời bớt vất vả hơn cha mẹ mình, chứ không mong giàu có bằng thiên hạ”.

Được nghe câu chuyện nuôi một lúc 6 đứa con lần lượt nối gót nhau vào đại học của gia đình anh Lợi, chúng tôi mới hiểu hơn câu nói của anh, là “cố gắng để cho các con một cuộc đời bớt vất vả”. Anh Nguyễn Minh Sáng, Phó Chủ tịch UBND xã Gio Hải kể rằng, ngày xưa các con anh Lợi chị Nhớ còn bé, mỗi lần đến nhà anh chị mua đồ tạp hóa, hình ảnh thường trực của các cháu là một tay cầm sách học, một tay bán hàng giúp mẹ. Đứa trước nối gót đứa sau bảo ban nhau cùng học tập. Sáu đứa con thì có tới bốn cháu từng tốt nghiệp THPT chuyên Lê Quý Đôn của tỉnh, hai cháu còn lại cũng cơm đùm gạo bới lên Đông Hà học cấp ba. Anh Lợi kể, ngày xưa nếu anh chị có điều kiện thì đã cố gắng mua một căn nhà cấp bốn ở Đông Hà cho 6 đứa con ở để đi học, chứ tính tiền thuê trọ của lần lượt cả sáu anh chị em trong mấy năm học cấp ba, không biết bao nhiêu mà kể. Nhưng, để hàng tháng có tiền ăn, tiền trọ kịp gửi cho các con, vợ chồng chị cũng đã làm mướt mồ hôi. Mỗi đứa chỉ cách nhau hai tuổi nên đến giai đoạn các con vào đại học, trung bình mỗi tháng phải  có đủ từ 10-12 triệu đồng gửi cho các con. Có không ít lần phải chạy vạy vay nóng để kịp cho con đóng tiền học, tiền ăn, tiền thuê trọ. Lúc các con khăn gói lên Đông Hà học cấp ba, đều đặn mỗi tuần, anh Lợi cơm đùm gạo bới vừa tiếp tế lương thực, vừa xem tình hình ăn học của các cháu. Anh bảo, quan điểm của vợ chồng anh là không quản con quá chặt mà để cho các cháu tự giác bảo ban, nhắc nhở, làm gương cho nhau.Vất vả cực nhọc, nhưng hạnh phúc đổi lại là các con anh chị đều chăm ngoan học giỏi. “Gia tài lớn nhất của vợ chồng tôi là một cháu tốt nghiệp Học viện Ngân hàng giờ là giảng viên Trường Trung học Nông nghiệp tỉnh, một cháu là Kiến trúc sư làm việc ở Viện Khoa Học Công Nghệ Xây Dựng - Phân Viện Miền Trung tại Huế,  một cháu là Kỹ sư xây dựng làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh, một cháu đang học Đại học Xây dựng và một cháu học Học viện Quân Y. Riêng cháu Phan Văn Anh, hai năm trước tốt nghiệp Đại học Thương mại, chưa kịp xin việc thì cháu đã tự nguyện viết đơn nhập ngũ, vinh dự được kết nạp vào Đảng, cuối tháng này sẽ biên chế ra đảo Cồn Cỏ làm nhiệm vụ. Vợ chồng tôi coi như sắp hoàn thành nhiệm vụ với các con rồi”, chị Nhớ cười mãn nguyện khi nói về các con mình.

Bây giờ, ba đứa con đã có công việc ổn định, có gia đình, cuộc sống của anh chị cũng nhàn tản hơn. Vẫn chung thủy với nghề sản xuất nước mắm, với quán hàng tạp hóa nhỏ mưu sinh, nhưng đã bớt đi nhiều sự tất bật lo toan với cơm áo gạo tiền. Trong căn nhà khang trang ấm cúng, vợ chồng anh dành một góc trang trọng treo những tấm bằng khen, giấy khen được tặng, trong đó, có bằng khen của Bộ VH, TT&DL tặng năm 2007 cho gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc toàn quốc. Phần thưởng này ghi nhận sự hi sinh, những vất vả, những nỗ lực thầm lặng của anh chị để nuôi các con ăn học thành người, cũng chính là sự đền đáp xứng đáng của các con đối với cha mẹ mình.

T.T