1. Trên khắp xóm thôn của quê hương, tuổi thơ chúng tôi chưa kịp thấy bóng dáng những cây đa cổ thụ, những con đường rợp bóng dừa thơ mộng, những ngôi chùa cổ kính; cũng không hề gặp những đình làng rộn rã đông vui, hay những hồ sen mượt mà thơm ngát... mà chỉ thấy la liệt, chằng chịt những hố bom sâu hoắm, đen ngòm, những đồi tranh, vạt léc, những cây sim, bụi me,... gầy guộc, run rẩy trong gió Lào hun hút, giữa khô khốc, cằn cỗi, đầy đá sỏi, đạn bom; giữa bão to, lụt lớn dồn dập... như cùng chung số kiếp với bao kiếp đời gian khổ, nhọc nhằn.
Xa quê thấy nhiều nơi giàu có, thuận lợi hơn nhiều, quả thực đôi lúc trong số chúng ta cũng có chút so bì, pha chút hờn trách. Nhưng càng lớn khôn, càng ngẫm nghĩ, càng thấm thía ngậm ngùi... mà thương lắm, thương hơn nữa quê ơi! Bởi có nơi nào mà quỹ thời gian, sức lực, của cải, trí tuệ của các thế hệ đều hết mình để cứu nước như quê tôi - một vùng quê trên dải đất eo thắt miền trung mà lịch sử luôn chọn làm nơi thử thách với trọng trách cao quý nhưng quá nặng nề: nào là “trấn biên”, là “phên dậu”, là tuyến đầu, là tiền đồn của tổ quốc, là “ranh giới” của chia cắt, là trọng điểm huỷ diệt của quân thù và trực tiếp gánh chịu tất cả thương đau, dũng cảm hy sinh bảo vệ cho biết bao miền quê đất nước được yên bình, hạnh phúc! Có nơi nào khắc nghiệt, nghèo khó mà vẫn thơm thảo và không quỵ ngã, yếu hèn như Vĩnh Thuỷ (Vĩnh Linh) quê tôi không? Dù đã bao đời người dân quê tôi cũng rứt ruột, thiệt thòi nhưng rất bình dị như chiếc lá kia xanh, như mặt trời kia nắng, tâm tính trong lành như những dòng sông lặng lẽ suốt đời trút nước cho biển cả mênh mong!
Biết ơn trời đất, tổ tiên, ông bà, làng xóm đã gánh chịu hết tất cả gian lao để lo cho chúng tôi được học hành, được vươn xa. Dù thành đạt việc này, nơi nọ nhưng với làng quê gần gũi, bình dị ấy chúng tôi còn nặng nợ quá nhiều! Quê hương ơi! Tuy nghèo khó, khắc nghiệt; tuy giản dị, đơn sơ nhưng sao mặn mà, sao mà cao thượng, lớn lao, sao mà thôi thúc mãnh liệt và luôn gần gũi, nâng cánh cho những ước mơ cháy bỏng vô cùng!
2 . Mẹ tôi cũng như biết bao bà mẹ Vĩnh Thuỷ khác, đâu được đến trường; cả một đời lao động lam lũ, cực nhọc, mãi về già mới được đến thăm trường, mẹ tôi oà khóc nức nở... phần vì sung sướng thấy trường lớp con cháu khang trang; phần chưa hết tủi hờn do chiến tranh triền miên, tàn bạo nên không được đi học dù chỉ một ngày. Và cũng đã có biết bao con người quê tôi quá thiệt thòi hơn vậy nhưng chẳng quản gian lao, chẳng chút phàn nàn mà trọn đời thầm lặng, dâng hiến cho con cái, gia đình và cả làng quê đất nước!
Ngày ngày xuống ruộng lên đồi lao động cực nhọc nhưng đêm đêm trong từng vách đất, dứơi mái tranh quê tôi, tuy đơn sơ, nghèo lắm nhưng vẫn ngọt ngào làm sao tiếng ông bà cha mẹ kiên trì khuyên dạy cháu con; nồng ấm lời anh chị ân cần chỉ bảo, ngân vang tiếng trẻ ôn bài; và cứ thế, cứ thế, tiếp nối, tiếp nối như những ngọn đèn bừng sáng, cùng thao thức, chăm lo chuyện học - hành, cùng toả sáng đến mọi ngõ ngách cuộc đời. Biết bao gia đình Vĩnh Thuỷ như vậy! dù việc học tập cũng không chút dễ dàng gì, phải là quá trình khổ học, khổ luyện và chỉ có vậy mới có thể thành đạt. Nên sướng vui nào bằng khi có nhiều gia đình cha ông là bần cố nông nay giàu có và thành đạt nhờ văn hoá, học hành; lắm gia đình nông dân phổ cập đại học và con cái chăm ngoan, quyết chí vươn lên mãnh liệt. Và tự hào lắm chứ khi con cháu của những người bắt sống cọp ác và bắn tan xác máy bay Mỹ học giỏi xuất sắc như Trần Văn Nam, Trần Như Thuộc, Thái Vĩnh Kháng, Nguyễn Thị Diến, Lê Vĩnh Thiều, Nguyễn Văn Chung, Trần Thị Phong, Nguyễn Văn Hành, Thái Thị Toàn, Lê Vĩnh Tân, Lê Thị Lan, Cáp Kim Bình, Nguyễn Văn Quý, Lê Vĩnh Thu, Trương Đình Nhân, Hoàng Đức Thắng, Lê Thị Vấn,... những giáo sư, phó giáo sư, tiến sỹ có tiếng như Thái Vĩnh Thắng, Lê Vĩnh Thảo, Lê Văn Cổn, Lê Văn Anh... hay những cán bộ giỏi, những lao động xuất sắc và những doanh nghiệp tầm cỡ, tài hoa. Và cũng biết bao học sinh Vĩnh Thuỷ khác đang vượt đất cằn, sỏi đá, vượt đói nghèo lặng lẽ ủ mầm, lặng lẽ dựng xây, lặng lẽ cùng tiến bước. Tựa những ngọn đèn khát khao mong đợi của gia đình, tiếp lửa từ ngọn lửa anh hùng trong chiến đấu, vững vàng đổi mới đi lên của vùng đất có nhiều huyền thoại bắt sống cọp ác và có ngày đã bắn tan xác bảy máy bay giặc Mỹ, để mãi lan rộng, toả sáng nơi nơi!
3. Mãi đến năm 1953 nhờ chính quyền cách mạng mấy xã vùng quê tôi mới có một trường học. Từ trường cấp 1 tại Bàu Dời trong chiến khu cách mạng Thuỷ Ba bắt cọp ác đến những ngôi trường khang trang hôm nay hơn 60 năm - 60 năm qua giáo dục Vĩnh Thuỷ đã vượt qua biết bao khó khăn thử thách để phát triển mạnh, nhiều ngành học, cấp học; từ nhà trẻ mầm non, tiểu học đến trung học cơ sở và trung học phổ thông vừa học vừa làm; và cũng một thời là lá cờ đầu giáo dục Bình Trị Thiên. Hàng ngàn học sinh đã nâng bước cùng lớn khôn từ quê hương, mái trường Vĩnh Thuỷ! Họ đạp lên kẽm gai, bom đạn, họ vựơt qua bao vất vả, lo toan để vươn tới mọi miền quê đất nước; có người trở thành nhà khoa học, có người làm công tác lãnh đạo; có ngừơi đêm ngày dũng cảm cầm súng canh gác ngoài biên ải hiểm nguy và cũng thật nhiều nhiều người miệt mài thầm lặng suốt đời, dù thiệt thòi trên đồng đất quê hương... nhưng để vững vàng nâng cánh cho biết bao người khác!
Trường quê ơi! Bình lặng mà náo nhiệt, trầm tư mà trẻ trung... vẫn mãi nồng nàn, ân tình nặng nghĩa thầy trò, vẫn mãi chan chứa bao tuổi ấu thơ, nâng cánh vươn xa... nơi lưu giữ biết bao dấu ấn thưở ban đầu cuộc đời, để luôn hướng về mà vững bước dài lâu...Và cả nỗi lòng mãi biết ơn cán bộ, thầy cô giáo hiền hoà, dung dị mà rất đỗi kính yêu đã luôn âm thầm, lặng lẽ, như những ngọn đèn mãi mãi soi rọi, nâng bước, truyền sáng niềm tin cho bao hồn trẻ như thầy Thú, thầy Triều, Thầy Vinh, Thầy Khuyến, cô Phê, cô Linh, cô Hoa, thầy Sơn, thầy Thỏn, cô Minh, cô Ngữ, thầy Tuyết, cô Mai, Thầy Hùng, thầy Thắng, thầy Hải, cô Lựu, cô Quyền... và chạnh nhớ vô cùng về những thầy cô kính yêu đã vĩnh viễn ra đi: thầy Đinh Tấn Thiệu vị hiệu trưởng mẫu mực đã hy sinh tại chiến trường B, nhiều thầy cô giáo như Cao Ba, Nguyễn Hệ, Vũ Thanh Cánh, Trần Tam Cáp, Nguyễn Thanh Cảnh, Nguyễn Xướng, Phan Văn Bút, Lê Văn Minh, Nguyễn Chân Chính, Hoàng Văn Ân,... đã qua đời, và những người bạn đã dũng cảm hy sinh vì quê hương đất nước!
Hôm nay, về thăm lại trường quê, ai mà chẳng phấn khởi tự hào trước những thế hệ học sinh nối tiếp, khát khao tri thức, trước những rộn ràng đông vui học hành, trước đội ngũ cán bộ giáo viên đang vượt mọi gian khó, vững vàng tay nghề và nhiệt tâm giảng dạy góp phần giáo dục toàn diện những mầm xuân quê hương. Trong chuỗi ngày âm thầm cống hiến, trong trọng trách trồng Người lớn lao đã tiếp tục thêm những tấm gương sáng, nổi bật như cô Vấn, cô Hồng, cô Yên, cô Niên, cô Ngô Lan, thầy Chiến, thầy Tình, thầy Hảo, thầy Phùng… Trách nhiệm của người Thầy thời nào cũng vậy, bao giờ cũng gian khó nhưng thật vinh quang - như những ngọn đèn tiếp nối hành trình khai sáng, luôn mãi rực cháy tiếp lửa cho biết bao tâm hồn!
V.M.H
