|
A |
nh là Trần Nguyên Khánh, từng nhiều năm công tác ở cơ quan Bộ Quốc phòng. Trời phú cho anh có đôi tay vàng, để cả cuộc đời binh nghiệp, anh gắn bó với nhiệm vụ đồ bản, trong đó có việc phục vụ chiến dịch Mậu Thân (1968), Đường 9 - Nam Lào (1971) Quảng Trị, Điện Biên Phủ trên không (1972), chiến dịch mùa xuân đại thắng (1975) biên giới Tây Nam… Song sâu đậm nhất, hồi hộp nhất vẫn là thời anh được làm sa bàn phục vụ chiến dịch giải phóng Quảng Trị 1972. Anh kể:
Đầu tháng 12 năm 1971, tôi đang công tác ở khu sơ tán của phòng bản đồ, Bộ Tổng tham mưu (lúc đó chưa thành lập cục bản đồ) thì được lệnh: "Lên gặp thủ trưởng Bộ, có việc gấp". Nhận lệnh, tôi hồi hộp phán đoán. Các lần trước khi giao nhiệm vụ, đều được trưởng phòng động viên, căn dặn tỉ mỉ. Lần này, tịnh không một lời nào khác ngoài thông báo ngắn gọn. Sắp xếp đồ dùng cá nhân xong, tôi khẩn trương đến văn phòng Bộ Tổng tham mưu. Tại đây, tôi được các đồng chí Phan Tường, phó văn phòng, Bùi Công Ái phó trưởng phòng chiến trường, cục tác chiến, giao nhiệm vụ - đắp một sa bàn tỉnh Quảng Trị trên diện tích khoảng ba mươi mét vuông với yêu cầu phải tuyệt đối bí mật. Không được để những người giúp việc biết đắp sa bàn tỉnh nào, không được mang bản đồ ra đắp… Bản thân tôi từ lúc đó cho đến khi chiến dịch mở màn, không được ra khỏi doanh trại, không được liên lạc với đơn vị. Trên sẽ bảo đảm nhân công, vật tư theo yêu cầu, bảo đảm cơm nước ăn nghỉ tại chỗ.
Vấn đề đặt ra với tôi là Sa Bàn trên tầng hai sở chỉ huy. Căn nhà này được xây dựng đã non một thế kỷ, phải tính toán, vật liệu gì, khối lượng bao nhiều để sa bàn đắp xong không làm sụt sàn? Việc tính tải trọng sa bàn, tôi đề nghị Bộ Tư lệnh công binh, cử người đến khảo sát, cho thông số kỹ thuật cần thiết. Các đồng chí công binh xem xét và cho tôi biết một mét vuông sân không được chứa quá trăm kg. Như vậy với diện tích ba mươi mét vuông của sa bàn, tải trọng không được quá mười lăm tấn. Vật liệu thông thường là thạch cao, tải trọng chắc sẽ vượt mức cho phép. Hơn nữa, trong hoàn cảnh chiến tranh, vận chuyển một khối lượng vật tư lớn như thế sẽ rất khó khăn.
Tôi suy nghĩ và nảy ra sáng kiến - mua mùn cưa, trấu về trộn đất pha cát theo tỷ lệ nhất định, tạo độ kết dính. Sa bàn đắp xong, sẽ phủ một lớp thạch cao trộn xơ đay và dùng màu sắc tự nhiên thể hiện địa hình. Giải pháp này, làm giảm tải trọng, vừa dễ huy động vật liệu tại chỗ, vừa giảm công vận chuyển.
Để bảo đảm bí mật, tôi lấy giấy can lại toàn bộ bản đồ địa hình. Không để sót một dòng sông, con suối, cây cầu nào… Nhưng các địa danh tôi không ghi vào tờ can mà ký hiệu mã hóa, đánh dấu bản can. Quá trình làm tôi bổ sung thêm những tài liệu của trinh sát, đặc biệt là các cụm cứ điểm, các vị trí đóng quân của địch. Tôi tập cho mình tính kiên nhẫn, vận dụng tối đa trí nhớ, thậm chí một số khu vực trọng điểm tôi thuộc lòng luôn. Bản đồ, can chia làm nhiều mảnh. Làm đến đâu, tôi ghép đến đó. Dần già, dù không cần ghép tôi vẫn thuộc các mối liên hệ các khu vực, các định hình.
Sau khi đã tìm giải pháp, chọn vật liệu thích hợp, tôi lên kế hoạch, tiếp tế vận chuyển và bắt tay vào sa bàn luôn, công trình có sự tham gia giúp sức của một trung đội cảnh vệ. Anh em toàn người Cao Bằng, Bắc Thái, có trình độ văn hóa, nhanh nhẹn tháo vát và khỏe mạnh. Tuy nhiên, theo đúng quy định, tôi không để anh em biết đang đắp sa bàn khu vực nào, địa danh nào. Công việc được tiến hành khẩn trương không kể ngày đêm. Trên căn gác, như có một công trường nhỏ. Dưới ánh đèn 100 W, người lên xuống vận chuyển, nhào trộn vật liệu, đắp theo các bản can. Đang mùa rét, lưng áo chúng tôi lúc nào cũng ướt đẫm mồ hôi. Công việc diễn ra cả ngày đêm. Cơm nước được mang đến tận nơi. Mọi người như quên cả rét, cả tiếng còi báo động phòng không của thành phố.
Cho đến ngày 25 - 12 - 1971, chúng tôi làm xong phần địa hình. Đại tướng Văn Tiến Dũng, các đồng chí Vũ Lăng, Phan Hàm, Hoàng Nghĩa Khánh… đến thăm và kiểm tra công việc. Tôi tiếp tục làm phần trang trí. Trên bổ sung thêm một thợ điện đến bố trí phần đèn nhấp nhánh. Khi xong, mọi người rút hết. Lúc này tôi và mấy đồng chí trợ lý phòng chiến trường mới triển khai phần hoàn thiện, kẽ vẽ các dịa danh, bố trí mô hình các cụm cứ điểm: Thành Cổ Quảng Trị, Cảng Cửa Việt, bố trí binh lực, hỏa lực địch, tô màu mạng lưới giao thông thủy bộ, đặc biệt tuyến vận tải chiến lược 559. Tôi cặm cụi gọt thạch cao, cắt bìa cát tông thể hiện các địa hình địa vật.
Bây giờ, cả tình Quảng Trị đã nằm trước mắt tôi. Tôi như đang ngồi trên máy bay chiêm ngưỡng mảnh đất gian lao anh dũng của tổ quốc, hình dung ra các mũi chiến đấu của ta, các căn cứ - cứ điểm của địch… lòng rộn ràng niềm vui vì công trình đã hoàn thành, đã góp một phần công sức của mình cho công tác chỉ huy tác chiến. Nhiều năm sau này, cả khi giúp các bảo tàng quân đội, bảo tàng quân chủng binh chủng hoặc bảo tàng các địa phương, đắp các sa bàn địa hình… tôi vẫn không quên cảm xúc lâng lâng khó tả ngày đó. Chiều 31 - 12 - 1971, mọi công việc hoàn thành, công trình được nghiệm thu, tôi chuyển vào làm việc tại chỉ huy sở, Bộ tổng tham mưu. Cho đến ngày 30.3.1972, khi Đài Tiếng nói Việt Nam phát tin về cuộc tổng tấn công và nổi dậy của quân dân ta ở Quảng Trị, tôi mới được ra khỏi doanh trại, về đơn vị, mang theo thư khen của thủ trưởng Bộ Tổng tham mưu. Lúc này, đồng đội, đồng chí mới biết chuyến công tác ấy tôi đi đâu, làm gì…
Q.P
(Theo lời kể của đồng chí Trần Nguyên Khánh)
