TCCV Online - Bây giờ, đi trên những bờ kênh kiên cố dẫn dòng nước mát xuôi chảy về tưới tắm cho ruộng đồng qua bao mùa lúa chín vàng trĩu hạt của huyện Triệu Phong, Hải Lăng, thị xã Quảng Trị, trong tâm khảm những người từng một thời trực tiếp nhận nhiệm vụ xây dựng công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn như ông Phạm Văn Sãi, Nguyễn Bá Phù, Nguyễn Xuân Lâm, bà Ôn Thị Thông, Hoàng Thị Thừa… không khỏi bồi hồi xúc động. Gần 40 năm đã trôi qua, nhưng tháng ngày lăn lộn trên công trường để thực hiện ước mơ “vắt đất ra nước, thay trời làm mưa” với bao kỷ niệm buồn vui vẫn vẹn nguyên trong ký ức của những đội viên Sư đoàn 202.
Ông Phạm Văn Sãi (nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 202) đã ở tuổi 80 nhưng vẫn giữ được phong thái sôi nổi, nhiệt huyết và hào hứng khi nhớ lại những ngày tham gia chỉ huy cả một đội quân hùng hậu xây dựng công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn. Ông Sãi kể, sau ngày nước nhà thống nhất, tập trung sản xuất nông nghiệp phục vụ đời sống nhân dân là yêu cầu đặt ra vô cùng cấp bách. Và để vực dậy nền nông nghiệp trên mảnh đất khó nghèo Quảng Trị, từng bước khai hoang phục hóa, ổn định đời sống nhân dân vùng Triệu-Hải, Đảng, Nhà nước quyết định đầu tư xây dựng công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn. Sông Thạch Hãn được chọn là nguồn cung cấp nước tưới và phục vụ dân sinh qua sự nghiên cứu của Bộ Thủy lợi (cũ).
Đầu năm 1978, công trình thủy nông Nam Thạch Hãn chính thức được khởi công. Cùng với đó, lực lượng dân công hùng hậu của cả tỉnh Bình Trị Thiên (cũ) gồm 10 sư đoàn đổ dồn về Triệu Hải, trong đó có Sư đoàn Bến Hải (sau này gọi là Sư đoàn 202), có mặt trên công trường suốt nhiều năm trời cùng lực lượng thi công cơ giới, xây lắp, cán bộ kỹ thuật vượt qua biết bao khó khăn, vất vả, thiếu thốn, bất chấp nắng cháy như thiêu đốt, mưa rét cắt da cắt thịt, bụng đói và thiếu thốn trăm bề, miệt mài khơi dòng nước ngọt về tận ruộng đồng Triệu Hải. Lúc bấy giờ, Sư đoàn 202 do ông Phạm Văn Sãi làm Sư đoàn trưởng gồm có 32 đại đội ở các xã của huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ và 2 đội cơ giới, được biên chế theo hình thức “quân sự hóa” như một đơn vị quân dự bị sẵn sàng chiến đấu “Tịnh vi dân - Động vi binh”. Quân số có mặt thường xuyên trên công trường là 2.500 người và có lúc lên đến 4.000 người để đảm bảo tiến độ thi công. Sư đoàn 202 lúc đó đảm nhận nhiệm vụ ở khu vực đập Trấm, có địa hình heo hút, hoang vu. Những ngày đầu triển khai xây dựng công trình, giữa vùng đồi toàn cỏ tranh mọc um tùm, bom mìn còn sót lại dày đặc, Sư đoàn 202 vừa rà phá bom mìn, vừa triển khai đào đất với khối lượng công việc khổng lồ. Ông Sãi nhớ lại, thời tiết khắc nghiệt, rét mướt cộng với cuộc sống kham khổ vô cùng, trong khi đó những chàng trai, cô gái mới mười tám đôi mươi rời quê hương xung phong lên đường xây dựng công trình thủy lợi, chưa từng biết đến cái đói, cái rét nên điều kiện sống như vậy đã là một thử thách không nhỏ. Ăn uống thiếu thốn, chế độ “Pam” của một người được san sẻ cho đồng đội, không chăn, không màn, lán trại dột nát chống chọi với cái rét cắt da mùa đông trên công trường vẫn không làm họ nản chí.
Cuộc sống thiếu thốn, nhưng tiếng hát, tiếng cười của anh chị em vẫn rộn vang trên công trường. Anh chị em hăng hái thi đua lao động, đào từng mét đất với phương tiện là cuốc xẻng thô sơ bạt đồi khơi thông dòng chảy. “Tinh thần lao động của anh em hăng say lắm. Họ thi đua nhau làm việc để giành được hoa năng suất hàng ngày. Thời đó, anh em nhìn vào khẩu hiệu này mà phấn đấu “Đuổi cờ xanh, vượt cờ vàng, chiếm cờ đỏ”. Cờ xanh là đánh giá chất lượng công việc vào thứ yếu, cờ vàng là đạt và cờ đỏ là vượt. Khí thế và tinh thần lao động trên công trường đã làm cho nhiều thanh niên mới lớn ở các làng quê cứ nghe nói đi Nam Thạch Hãn là xung phong liền”. - Bà Ôn Thị Thông, hiện ở thôn Bắc Bình (xã Cam Tuyền, Cam Lộ) góp chuyện.
Qua 2 năm tham gia xây dựng công trình (từ năm 1978 - 1980), Sư đoàn 202 đã hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao với việc thi công xong 2 đoạn kênh chính từ khu vực Tích Tường (xã Hải Lệ) về đến khu vực chợ Cạn (xã Triệu Sơn) dài khoảng 6 -7 km và đào đắp nhiều tuyến kênh mương, đập dâng. Cùng với các lực lượng khác, Sư đoàn 202 đã góp công hình thành nên công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn với hệ thống kênh mương đến thời điểm hiện tại tương đối hoàn chỉnh gồm 16,4 km kênh chính; trên 66 km kênh cấp I; trên 236 km kênh cấp II và hệ thống kênh cấp III, kênh mương nội đồng trải khắp huyện Triệu Phong, Hải Lăng, thị xã Quảng Trị. Trong một lần về thăm quê (khoảng năm 1983), phấn khởi trước sự thay da đổi thịt của quê hương, đồng chí Lê Duẩn nói: “Bây giờ có nước của công trình thuỷ lợi Nam Thạch Hãn, ruộng cấy được hai vụ với năng suất trên 8 -10 tấn/ha/2 vụ. Đời trước, ông, bà chúng ta chưa bao giờ nghĩ ruộng đồng làng ta có nước đầy đủ như hiện nay, bây giờ có nước là hay lắm, hạnh phúc có rồi, dân ta cần cù, nhất định ta làm nên giàu có”. Đồng chí còn căn dặn: “Cần phải phấn đấu đưa năng suất lên 15-20 tấn/ ha/2 vụ. Phải coi trọng cái vườn, vườn phải có nhiều loại cây phong phú. Từ vườn, từ ruộng đồng mà phát triển chăn nuôi và phải có nghề nghiệp khác”. Nhờ nguồn nước thủy lợi của công trình Nam Thạch Hãn, đồng bằng Triệu Hải trở thành vựa lúa trọng điểm của tỉnh, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo cung cấp nguồn lương thực cho nhân dân. Và đối với những người từng tham gia xây dựng công trình như các đội viên của Sư đoàn 202, không có niềm vui, sự đền đáp nào xứng đáng hơn là nhìn thấy những cánh đồng xanh mát, những mùa lúa vàng trĩu hạt có công lao mình lặng lẽ góp vào.
Hết nhiệm vụ ở công trình Nam Thạch Hãn, đội quân của Sư đoàn 202 lại lên đường nhận những nhiệm vụ mới, trong đó có nhiệm vụ xây dựng đập thủy lợi Nghĩa Hy (huyện Cam Lộ). “Chúng tôi là những người hạnh phúc vì vẫn còn sống đến hôm nay để nhìn thấy sự đổi thay kỳ diệu của quê hương. Nhưng đôi lúc cũng không khỏi ngậm ngùi, xót xa khi nhớ đến những đồng đội đã mất vì bom mìn, vì trong lúc lao động bị nước lũ dâng bất ngờ cuốn trôi...khi xây dựng công trình thủy nông Nam Thạch Hãn. Đến bây giờ, nhiều đội viên Sư đoàn 202 vẫn chưa được hưởng chế độ gì. Chúng tôi không đòi hỏi gì mà chỉ mong các cấp chính quyền xem xét công nhận liệt sĩ cho những đồng đội đã mất trong khi làm nhiệm vụ xây dựng công trình thủy nông Nam Thạch Hãn”. - Ông Phạm Văn Sãi bày tỏ nguyện vọng chung của mọi người. Ngoài ra, ông cũng như các đồng đội của mình vẫn mong mỏi được Nhà nước sớm công nhận những đội viên của Sư đoàn 202 là thanh niên xung phong và tặng kỷ niệm chương cho những người đủ điều kiện để động viên tinh thần của anh chị em.
“Hiện tại, chúng tôi đã tập hợp anh chị em sinh hoạt thành câu lạc bộ. Tâm nguyện lớn nhất của tôi là được tổ chức một buổi gặp mặt quy mô lớn, quy tụ đông đủ anh chị em ở các huyện từng tham gia xây dựng công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn để giao lưu, gặp gỡ, ôn lại kỷ niệm những tháng ngày cùng đồng cam cộng khổ trên công trường”. - Ông Phạm Văn Sãi đã giải bày những ước muốn ấp ủ trong lòng của ông như vậy với tôi.
T. T
Theo Báo Quảng Trị
