|
S |
ắp bước vào tuổi “cổ lai hy”, đã nghỉ hưu ở xóm Tràng, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội hơn mười năm nay, nhưng Đoàn Bá vẫn còn rất nhanh nhẹn, khoẻ mạnh, có trí nhớ tốt. Là một cán bộ nhiều năm công tác ở đoàn quân nhạc nên các kỷ niệm sâu sắc nhất của anh đều gắn liền với chiếc Kèn, những buổi hoà nhạc, những lần phục vụ duyệt binh, mít tinh lớn của đất nước. Trong các kỷ niệm đó, anh nhớ đến từng chi tiết nhỏ của buổi hoà nhạc bên bờ sông Bến Hải ngày 20-7-1964, ngày mà chỉ bằng những chiếc kèn đồng, các chiến sĩ quân nhạc đã làm thất bại một cuộc mít tinh lớn do đích thân tên tướng Nguyễn Chánh Thi chỉ huy. Anh kể:
Ngày 16-5-1964, đội 1 của đoàn quân nhạc có 60 nhạc công do anh Trương Đình Bảng làm đội trưởng; Văn Tiến, nhạc trưởng; Ngọc My, nhạc phó tôi làm chính trị viên được lệnh lên đường phục vụ quân và dân khu 4. Sau khi biểu diễn phục vụ các đơn vị quân đội và nhân dân các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, ngày 19-7 đội chúng tôi được lệnh về Hồ Xá, Vĩnh Linh nhận nhiệm vụ mới.
Tiếp cán bộ chỉ huy đội chúng tôi, đồng chí Trần Đồng, Bí thư Đặc khu Vĩnh Linh nói rõ cho biết chủ trương của ta trong việc phá buổi mít tinh lớn của địch sáng ngày 20-7. Ngày 20-7-1964 là ngày kỷ niệm lần thứ mười Hiệp định Giơ-ne-vơ, ngày mà Chính phủ nguỵ quyền Sài Gòn từ thời Ngô Đình Diệm đã coi là “ngày quốc hận”. Năm 1964, nguỵ quyền Sài Gòn dự định tổ chức kỷ niệm lần thứ mười “ngày quốc hận” rất lớn. Chúng chọn bờ nam cầu Hiền Lương làm trung tâm tổ chức buổi lễ với những ý đồ chính trị thâm độc và phản động. Vì thế, ta có chủ trương phá bằng được buổi lễ đó của địch.
Dự kiến ban đầu của ta là dùng hệ thống loa phóng thanh kêu gọi đồng bào bên bờ nam tẩy chay cuộc mít tinh. Nhưng hệ thống loa của ta ít, công suất nhỏ so với số lượng và công suất loa bên bờ nam của địch, lại ngược gió nên khó có khả năng thành công. Vì thế, ta quyết định chọn phương án dùng quân nhạc. Với sức mạnh của dàn nhạc hơi bố trí sát sông, qua loa tăng âm, những giai điệu hùng tráng sẽ đi rất xa. Quân nhạc có trang phục đẹp, khoảng cách từ nơi bố trí đến chỗ địch tổ chức mít tinh lại gần, đồng bào bên bờ nam nhìn thấy rất rõ sẵn có tình cảm thiết tha đối với miền Bắc, đồng bào có thể bỏ mít tinh chạy ra bờ sông xem quân nhạc biểu diễn. Cuộc “mít tinh quốc hận” của địch sẽ thất bại. Đồng chí Bí thư Đặc khu Vĩnh Linh nhấn mạnh: “Đây là phương án tối ưu, cầm chắc thắng lợi. Trong phương án có dự kiến tình huống khi bị thất bại, địch có thể nổ súng vào đội hình quân nhạc. Các đồng chí cần xác định cho anh em cuộc đấu tranh ngày mai thực sự là một trận chiến đấu quyết liệt với kẻ thù, giữa một bên là những người chỉ dùng kèn, trống và âm thanh làm vũ khí, với một bên là quân địch được trang bị súng đạn. Trong tình huống xấu có thể có hy sinh, đổ máu. Nhưng toàn đoàn các đồng chí có thể yên tâm và vững vàng xuất quân. Tất cả các loại pháo, súng của ta bố trí kín đáo bên bờ bắc đã được lệnh của Bộ tổng tham mưu sẵn sàng chiến đấu và sẽ đánh trả gấp mười lần quân địch nếu chúng dám liều lĩnh nổ súng. Các đồng chí chiến đấu không đơn độc. Chúng ta nhất định thắng”.
Nhận nhiệm vụ xong, chi uỷ chúng tôi họp chuẩn bị ý kiến đưa ra chi bộ. Đồng chí Thế Hùng, Phó Bí thư Đảng uỷ Đoàn quân nhạc vừa từ Hà Nội vào cùng họp với chi uỷ chuẩn bị nội dung lãnh đạo đội. Tối 19-7, chi bộ đội họp hoàn toàn nhất trí với phương án của trận đánh và hạ quyết tâm dù có phải hy sinh cũng quyết dùng tiếng kèn, tiếng trống đánh bại quân địch, động viên cổ vũ đồng bào miền Nam đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng đất nước. Sau đó, toàn đội chúng tôi họp nghe phổ biến kế hoạch và mục đích, ý nghĩa trận đánh. Chúng tôi chia đội thành hai thê đội. Thê đội một gồm 40 người bố trí ở tuyến trước ngay trên bờ sông, do nhạc trưởng Văn Tiến chỉ huy, trong đó có Trương Đình Bảng, Đỗ Bính, Nguyễn Hoà là chi uỷ viên. Thê đội hai gồm 20 người do nhạc phó Trịnh Ngọc My chỉ huy, trong đó có tôi là chính trị viên của đội. Dự kiến, khi tiếng kèn của thê đội một nổi lên, nếu quân địch nổ súng thì thê đội hai cho hoà tấu tiếp sức ngay không để đứt đoạn. Nếu nhạc trưởng bị thương vong thì nhạc phó lên thay. Sau bản hoà tấu thứ nhất, quân địch không phản ứng gì thì thê đội hai tràn lên nhập vào đội hình của thê đội một tiếp tục chương trình biểu diễn. Chương trình biểu diễn gồm các bài: Giải phóng miền Nam, Tiếng súng Nam Bộ, Nam Bộ kháng chiến, Tiểu đoàn 307, Bình - Trị - Thiên khói lửa, Tiếng gọi Thanh niên, Diệt phát xít, Lên đàng...
Kế hoạch đó được tất cả các anh em trong đội hoàn toàn nhất trí, ai cũng hào hứng, phấn khởi, hứa với chỉ huy sẽ hoàn thành nhiệm vụ với khả năng cao nhất, tình huống nào cũng quyết giành thắng lợi.
Sáng ngày 20-7, đội chúng tôi lên xe vào thẳng cầu Hiền Lương, tập kết trong doanh trại đơn vị công an vũ trang ở bên bờ bắc sông Bến Hải. Tại đây, chúng tôi được biết thêm những tin tức mới nhất về ngày lễ của địch bên bờ nam. Nhìn sang bờ nam, chúng tôi thấy địch đã dựng lên ở đây một lễ đài rất công phu, cao hàng chục mét, trang trí màu sắc loè loẹt. Một băng khẩu hiệu lớn dài hơn 10 mét, cao 4 mét sơn vàng ghi dòng chữ màu đỏ: “20 tháng 7 là ngày quốc hận” đặt sát bờ sông. Những chùm loa phóng thanh công suất lớn gắn trên các cột cao chôn dày bên bờ sông. Quân địch huy động cả xe tăng, pháo lớn đến bố trí chĩa nòng qua bờ bắc.
Sáu giờ sáng, hàng trăm xe vận tải lèn chặt hàng chục nghìn đồng bào từ Đông Hà, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế nối đuôi nhau đến địa điểm mít tinh. Tiếng hò hét, xua đuổi dồn dân đến lễ đài của tụi cảnh sát vang lên rối rít không ngớt. Cũng lúc đó, theo sự chỉ huy của Văn Tiến, thê đội một tiến ra bờ sông đối diện với lễ đài của địch, anh em tay ghế, tay kèn nhanh chóng ngồi thành đội hình biểu diễn. Vừa thấy đội hình quân nhạc uy nghi trong bộ lễ phục màu trắng với những chiếc kèn đồng sáng loáng, từng lớp sóng người từ sân lễ đài của địch ở bờ nam ùa chạy ra bờ sông, nhìn sang bờ bắc, giơ mũ, giơ nón vẫy chào, mặc cho tiếng gào thét của bọn cảnh sát nguỵ. Khi tên chuẩn tướng Nguyễn Chánh Thi, Tư lệnh chiến thuật I vừa bước ra lễ đài thì tiếng giới thiệu của nhạc sĩ Phạm Sanh Duyên qua máy tăng âm vang lên: “Kính thưa toàn thể đồng bào, trong không khí tưng bừng của nhân dân ta kỷ niệm 10 năm thắng lợi Hiệp định Giơ-ne-vơ, đoàn quân nhạc Quân đội nhân dân Việt Nam rất vui mừng được vào biểu diễn phục vụ bà con vùng giới tuyến...”. Tiếng nói của Duyên có sức lôi cuốn, hấp dẫn lạ kỳ, cùng lúc với giai điệu hùng tráng của bài Giải phóng miền Nam vang vọng khắp cả một vùng giới tuyến. Gần như tất cả đồng bào có mặt lúc đó đổ xô ra phía bờ sông để được nghe tiếng nhạc thân thương của Tổ quốc, tiếng nhạc mà suốt mười năm qua không được biết tới, cũng là để được nhìn thấy rõ anh bộ đội Cụ Hồ. Bất lực trước sự đột biến của tình hình, bọn cảnh sát nguỵ giăng tay nhau từng hàng xô cản đồng bào trở lại lễ đài, nhưng không tài nào cản nổi.
Tấu xong bài Giải phóng miền Nam, thấy quân địch không có phản ứng gì, tôi liền cho anh em thê đội hai tràn lên sát nhập với thê đội một. Các bản hoà tấu lại tiếp tục, sức càng khoẻ, tiếng càng vang lớn, càng xa. Chiếc đũa chỉ huy của Văn Tiến đưa lên hạ xuống nhịp nhàng, anh em nhạc công càng chơi càng hay, càng bốc. Những dòng âm thanh mỗi lúc một thôi thúc, cuốn hút đồng bào tràn về phía bờ sông, cuốn trôi cả những hàng rào cảnh sát nguỵ. Cả khu vực lễ đài vắng tanh, trống hoác. Tên Nguyễn Chánh Thi bất lực, lầm lũi lên xe chuồn thẳng về phía nam. Thế là cuộc mít tinh với âm mưu chính trị “rửa thù quốc hận” của địch đã bị bóp chết ngay từ lúc chưa kịp khai diễn. Sau đó chúng tôi được biết, đồng bào có mặt ở bờ nam sông Bến Hải hôm đó ai cũng khen quân nhạc ta vừa đẹp, vừa chơi nhạc giỏi. Họ bảo: Quân nhạc vừa biểu diễn để đồng bào thưởng thức các bản nhạc cách mạng, lại vừa đập tan âm mưu xấu xa của địch.
N.V.H
