LTS: “Diễn đàn Kinh tế Quảng Trị 2015 - Kết nối Hành Lang kinh tế Đông - Tây” được tổ chức tại Quảng Trị vào tháng 7/2015, đây là cơ hội để các nước và các tỉnh nằm trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây giới thiệu, quảng bá và xúc tiến đầu tư trên cơ sở khai thác tiềm năng thế mạnh của mình, đồng thời góp phần nâng cao hình ảnh và vị thế của tỉnh Quảng Trị. Hướng đến sự kiện quan trọng này, Tạp chí Cửa Việt đăng hai bài viết của các tác giả Trần Đức Tâm, Hồ Nguyên Kha để thông tin, tuyên truyền về Diễn đàn.
Thực hiện Hiệp định vay số 2969-VIE và Hiệp định không hoàn lại số 0329-VIE được ký kết ngày 17/01/2013 tại Hà Nội giữa Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Phát triển Châu Á, Dự án Phát triển đô thị dọc hành lang tiểu vùng sông Mê Kông được triển khai trên địa bàn của hai tỉnh Quảng Trị và Tây Ninh. Hiệp định chính thức có hiệu lực kể từ ngày 07/6/2013.
Tại tỉnh Quảng Trị, Dự án Phát triển đô thị dọc hành lang tiểu vùng sông Mê Kông được triển khai trên địa bàn thành phố Đông Hà và huyện Hướng Hóa - là các đô thị nằm trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) của tỉnh Quảng Trị. Đây là dự án có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc thúc đẩy sự chuyển đổi các hành lang giao thông thành hành lang kinh tế thông qua việc đầu tư phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng đô thị có tính ưu tiên và góp phần nâng cao năng lực tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội trong tiểu vùng sông Mê Kông (GMS). Đây cũng chính là nguồn lực đầu tư có sức tác động mạnh mẽ để thành phố Đông Hà và thị trấn Lao Bảo trở thành các đô thị năng động trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây, đóng góp ngày càng nhiều hơn vào sự phát triển của tỉnh Quảng Trị.
Theo đánh giá của nhà tài trợ và các bộ, ngành Trung ương, đây là dự án ODA đạt được ba nhất: một là, dự án có nguồn vốn tài trợ ODA lớn nhất từ trước tới nay trên địa bàn tỉnh Quảng Trị; hai là, dự án có thời gian từ khi triển khai thực hiện các thủ tục chuẩn bị đến khi đàm phán, ký kết Hiệp định nhanh nhất và ba là, dự án có tỷ lệ vốn đối ứng thấp nhất từ trước tới nay trên địa bàn tỉnh (chiếm 10,26% tổng vốn đầu tư của dự án).
Thông qua các đợt đánh giá, giám sát thường xuyên của ADB kể từ sau khi Hiệp định có hiệu lực, các đoàn công tác của ADB đánh giá cao những nỗ lực cũng như những kết quả mà Dự án Phát triển đô thị dọc hành lang tiểu vùng sông Mê Kông tỉnh Quảng Trị đạt được trong thời gian qua. Đặc biệt là việc chủ đầu tư đã tổ chức lựa chọn, tiến hành đàm phán và triển khai ký kết hợp đồng với Công ty Tư vấn quốc tế hỗ trợ quản lý dự án và phát triển năng lực, đào tạo vào cuối tháng 11/2014. Đây là gói thầu tư vấn quốc tế quan trọng của dự án, được chi trả từ nguồn vốn ADB và được tuyển dụng theo phương thức lựa chọn dựa trên chất lượng - giá cả (QCBS) với một quy trình kéo dài và quy định nghiêm ngặt cùng với sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của ADB. Với việc đã tuyển dụng được công ty tư vấn quốc tế có uy tín này sẽ giúp cho dự án đẩy nhanh được tiến độ triển khai thực hiện, đảm bảo chất lượng và lộ trình theo cam kết với Chính phủ và nhà tài trợ. Các đoàn công tác của ADB cũng đánh giá cao việc tuyển dụng các công ty tư vấn thiết kế kỹ thuật chi tiết cho các tiểu dự án và việc điều chỉnh giải pháp thiết kế cơ sở của một số tiểu dự án đường giao thông, phân kỳ đầu tư, cân nhắc lựa chọn các giải pháp tái định cư nhằm mục tiêu quan trọng là giảm thiểu tối đa giải phóng mặt bằng và tái định cư của dự án mà chủ đầu tư hiện đang triển khai thực hiện. Đây là Dự án ODA duy nhất do ADB tài trợ từ trước đến nay trên địa bàn tỉnh mà nguồn vốn giải phóng mặt bằng và tái định cư do ADB tài trợ. Sở Kế hoạch và Đầu tư xác định đó là thuận lợi rất lớn đối với tỉnh trong điều kiện ngân sách địa phương hiện đang gặp rất nhiều khó khăn. Sở Kế hoạch và Đầu tư đã kịp thời chỉ đạo Ban Quản lý Dự án (BQLDA) tổ chức nhiều phiên họp để bàn thảo với các sở, ban ngành và địa phương liên quan đến kế hoạch triển khai công tác rà soát, kiểm đếm, thống kê thiệt hại tài sản do giải phóng mặt bằng và thực hiện tái định cư. Chủ động và tích cực phối hợp với UBND thành phố Đông Hà, UBND huyện Hướng Hóa trong việc tiến hành rà soát, cập nhật, bổ sung, hoàn chỉnh số liệu giải phóng mặt bằng và tái định cư của các tiểu dự án.
Khó khăn lớn nhất mà Dự án gặp phải hiện nay là hoạt động giải phóng mặt bằng (GPMB) và tái định cư (TĐC), do việc chênh lệch số liệu quá lớn về số hộ tái định cư và kinh phí đền bù GPMB. Trong quá trình chuẩn bị Dự án để tiến hành đàm phán và đi đến ký kết Hiệp định, chính quyền các địa phương trong vùng Dự án đã có báo cáo cụ thể về Kế hoạch tái định cư, GPMB và đã được ADB thẩm định trước khi đàm phán, con số mà các báo cáo của các địa phương đã đưa ra chỉ có 51 hộ tái định cư với kinh phí GPMB, TĐC là 9,24 triệu USD. Tuy nhiên, sau khi ký kết Hiệp định và triển khai thực hiện dự án, số hộ phải tái định cư trên thực tế được xác định là 274 hộ với kinh phí đền bù, tái định cư là 25 triệu USD (tăng 223 hộ, với kinh phí tương đương 15,76 triệu USD). Việc tăng quá lớn về số hộ cũng như kinh phí phải đền bù tái định cư là một bài toán khó có lời giải cho chủ đầu tư, thêm vào đó phương pháp tiếp cận và thực hiện các chính sách đền bù GPMB, TĐC của ADB và của Chính phủ Việt Nam có nhiều điểm khác biệt nhau. Chính điều này đã gây khó khăn, trở ngại rất lớn trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện các bước tiếp theo của Dự án.
Ngoài việc đầu tư hạ tầng đô thị, Dự án sẽ tham gia đóng góp vào việc phát triển năng lực của các bên liên quan. Công ty tư vấn quốc tế sẽ giúp các BQLDA tỉnh Quảng Trị và Tây Ninh trong công tác quản lý dự án tổng thể và cung cấp xây dựng năng lực, tập huấn đào tạo trong quá trình thực hiện Dự án. Các chuyên gia quốc tế sẽ giúp BQLDA triển khai các hoạt động đảm bảo chất lượng và thực hiện kịp thời, phù hợp với các qui định, chính sách của ADB và Chính phủ Việt Nam. Năng lực, kinh nghiệm, tri thức của các chuyên gia là một vốn quý trong việc thực hiện một dự án ODA có quy mô lớn nhất từ trước đến nay trên địa bàn tỉnh mà BQLDA cần sử dụng một cách hiệu quả. Ngoài ra, phong cách làm việc, thái độ ứng xử chuyên nghiệp trong công việc, và đặc biệt các giao tiếp trao đổi hàng ngày những vấn đề liên quan đến công việc bằng tiếng Anh là một điều kiện rất tốt cho cán bộ BQLDA trau dồi, phát triển các kỹ năng ngoại ngữ của mình. Nói chung, đây là những điều kiện rất tốt và hết sức thuận lợi, không những trong các hoạt động cụ thể của dự án, mà còn là một quá trình tương tác hỗ trợ xây dựng và phát triển năng lực, nâng cao kinh nghiệm quản lý và thực hiện dự án cho cán bộ dự án nói riêng và các bên liên quan nói chung.
Cùng với việc đẩy mạnh công tác vận động, xúc tiến các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng, Sở Kế hoạch và Đầu tư Quảng Trị sẽ triển khai thực hiện đạt hiệu quả cao nhất các dự án ODA đã được Chính phủ và Nhà tài trợ chấp thuận, trong đó có Dự án Phát triển đô thị dọc hành lang tiểu vùng sông Mê Kông.
T.Đ.T
