Em! Chắc em đã nói với các con rằng sao đã lâu không thấy ba gửi thư về. Có sao đâu, chỉ có bận việc thôi.
Mở đầu bức thư đề ngày 4 - 8 - 1966 từ chiến trường Trị - Thiên gửi cho bà Thu Phong, người vợ thân thương của mình, đồng chí Trương Chí Công đã viết những dòng dung dị như thế. Bức thư mỏng manh nhưng trĩu nặng tình cảm chồng vợ, con cái, anh em, bạn bè, dòng tộc, có cả sự lo toan, gửi gắm, tâm tình trong đó, nhưng vẫn lấp lánh niềm kiêu hãnh của người chiến sĩ cộng sản Trương Chí Công luôn đứng nơi “đầu sóng ngọn gió” của cuộc kháng chiến, suốt cả cuộc đời cống hiến vì sự nghiệp giải phóng quê hương, thống nhất đất nước.
Bức thư đã hơn nửa thế kỷ mà anh Trương Ngọc Ứng, con trai đồng chí Trương Chí Công giữ gìn như một báu vật với tình cảm thiêng liêng đối với người cha, người liệt sĩ. Từng đảm đương trọng trách Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy, công việc bộn bề đã lấy đi rất nhiều thời gian, cho đến khi về hưu, anh Trương Ngọc Ứng mới có chút thư nhàn để dành sự chăm chút đặc biệt đối với những kỷ vật riêng chung về người cha kính yêu của mình.
Trong lần tham gia biên soạn cuốn Lịch sử báo chí cách mạng Quảng Trị (1928 - 2009), tôi thật ấn tượng với khuôn mặt kiên nghị của đồng chí Trương Chí Công, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị giai đoạn 1954 - 1965, Chủ nhiệm báo Cứu Nước, tiền thân của báo Quảng Trị ngày nay. Bây giờ, có dịp được trò chuyện, chắp nối những mảnh ký ức của anh Trương Ngọc Ứng và những tài liệu lịch sử, tôi được biết chi tiết hơn cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi, hào hùng của đồng chí Trương Chí Công.
Đồng chí Trương Chí Công tên thật là Trương Công Kỉnh, sinh năm 1917 tại làng Hữu Niên, xã Triệu Hòa, huyện Triệu Phong. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, năm 16 tuổi (1936) đồng chí đã tham gia cách mạng và năm sau (1937) được kết nạp vào Đảng. Trải qua nhiều cương vị công tác khác nhau, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi vào năm 1954, thực hiện xong nhiệm vụ chuyển quân tập kết, Tỉnh ủy Quảng Trị còn lại năm đồng chí, do đồng chí Trương Chí Công làm Bí thư Tỉnh ủy đến năm 1965; giai đoạn 1966 - 1969, đồng chí là Ủy viên Thường vụ Khu ủy Trị Thiên - Huế, Thường trực Khu ủy, Trưởng Ban Tổ chức Khu ủy cho đến ngày hy sinh (7 - 3 - 1969) tại miền Tây Quảng Trị.
Trong bức thư đề ngày 4 - 8 - 1966, sau những dòng tâm tình dành cho những người thân yêu, đồng chí Trương Chí Công đã kể về những tháng ngày về đồng bằng bám dân, gây dựng phong trào cách mạng với một niềm phấn chấn, xúc động: Em ạ, vừa rồi anh về vùng dưới ở hơn một tháng, đi khắp các thôn xã, thích thú lắm. Đến đâu cũng được bà con xóm làng tiếp đón rất mặn mà. Bà con gặp anh, anh gặp bà con vui mừng quấn quýt nhau không kể lạ quen, đều thân thiết nhau như ruột thịt. Không có sức mà ăn, chứ bà con cho ăn như ăn giỗ. Bữa ăn nào cũng đủ món mà họ cứ nói: “Không mấy khi được gặp anh mà ăn uống không có chi cả. Anh nói lại: Chỉ thiếu dọn bò cả con nữa thôi” là cả nhà đều cười. Với cương vị Bí thư Tỉnh ủy, nhưng địa bàn công tác của đồng chí Trương Chí Công là vùng đồng bằng rộng lớn Triệu Hải và vùng ven thị xã Quảng Trị. Đồng chí sống trong dân, sống dựa vào dân để củng cố tổ chức cơ sở đảng, gây dựng và phát triển phong trào cách mạng, đánh giặc để giữ đất, giữ dân; giữ đất, giữ dân để đánh giặc. Cũng chính nhờ tin vào dân, bám vào dân mà đồng chí đã đưa cả cơ quan Tỉnh ủy ở, hoạt động bí mật tại vùng đồng bằng và ven thị xã suốt cả giai đoạn 1955 - 1956 để lãnh đạo Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà vừa đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến oanh liệt lâu dài đánh Mỹ. Trong những ngày quê hương còn chìm trong vòng kềm kẹp của quân thù, ăn một miếng cơm dân nuôi, đồng chí vẫn luôn mơ về một ngày mai quê hương an hòa, thanh bình trở lại. Ước mơ dung dị mà xúc động vô ngần. Tâm sự với người vợ thương yêu, đồng chí viết: Đố em ăn nhiều món như vậy mà cái gì là anh thích thú nhất nạ? - Là món ăn có đầy đủ đàn ông, đàn bà và trẻ con, được ngồi ăn trong cái nhà kiểu nông thôn. Chung quanh nhà là đất trồng trọt và được nhìn thấy đồng ruộng rộng mênh mông, nghe có tiếng chó sủa, mèo kêu, gà gáy, trẻ em cười và khóc, làm nũng mẹ. Em ạ, không hiểu vì sao anh thèm cái cảnh ấy quá. Những ngày được sống như vậy anh mới cảm nhận được cuộc sống có nhựa sống. Rồi đồng chí tha thiết, chân tình: Có thể nói không gì ấm cúng bằng được ở trong dân em ạ.
Có nhà thơ đã viết: “Ta hiểu vì sao ta chiến đấu/ Ta hiểu vì ai ta hiến máu”. Cội nguồn sức mạnh là từ sâu thẳm lòng dân trung trinh với Đảng, với cách mạng. Và chính nhờ sự bảo bọc, cưu mang, đồng tâm, hiệp lực của nhân dân mà, như lời tâm sự của đồng chí Trương Chí Công qua bức thư: Anh ở một tháng dưới ấy, trong nhiều trận chiến thắng có 4 lần gặp nguy hiểm nhưng đều vượt qua được, thế là coi như thắng lợi hoàn toàn.
Trong bức thư gửi cho gia đình, tâm tình và trăn trở về nghề nghiệp của người thân, nhưng qua từng dòng chữ vẫn ánh lên tư duy sắc sảo của một cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng bộ tỉnh bàn về công tác tổ chức, xây dựng Đảng. Đồng chí Trương Chí Công nhận định: Nghề gì cần cho xã hội và cách mạng đều quý, là công tác của Đảng. Nhưng ai phụ trách công tác gì là sự phân công của Đảng. Đảng phân công dựa trên sở trường của cá nhân và theo yêu cầu cần thiết của Đảng. Đảng viên, cán bộ phải tinh thông nghề nghiệp, phải sâu, phải sát đối với công tác mình phụ trách, đồng thời phải tình nguyện làm bất cứ công tác gì, đi bất cứ đâu nếu Đảng cần. Do đó, có khi thì cá nhân chọn nghề. Nhưng có khi cá nhân phải phục tùng sự bố trí của Đảng, của tổ chức. Tình hình ấy thấy như mâu thuẫn nhưng mà thống nhất… Một khi cá nhân đã thấy được lợi ích chung thì không còn thắc mắc, phân vân nữa mà lại nhiệt tình an tâm công tác… Tâm sự với những người thân yêu, đồng chí Trương Chí Công viết trong bức thư: Mình phải chủ động, kiên định với công tác của mình, không bị một hoàn cảnh khách quan nào chi phối. Nhờ chủ động và kiên định, đồng chí Trương Chí Công đã đi trọn con đường cách mạng vẻ vang. Từ giây phút tạm biệt quê nhà ra đi làm cách mạng khi 16 tuổi cho đến khi hy sinh tại chiến trường sau một chuyến công tác về nắm tình hình tại đồng bằng, đồng chí Trương Chí Công đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng quê hương, thống nhất đất nước, xứng đáng là người cộng sản kiên cường, mẫu mực.
Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước là một trường học lớn mà ở đó đã tôi luyện nên lớp cán bộ chủ chốt của Đảng, của cách mạng đủ sức gánh vác trọng trách của đất nước, của dân tộc. Họ thuộc thế hệ những con người có tầm vóc lớn, suy nghĩ lớn, hành động lớn, “lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa”. Đồng chí Trương Chí Công thuộc lớp người như thế. Lịch sử báo chí cách mạng Quảng Trị tôn vinh đồng chí Trương Chí Công với tư cách là Chủ nhiệm báo Cứu Nước. Dưới sự phụ trách trực tiếp của đồng chí Trương Chí Công, Bí thư Tỉnh ủy, báo Cứu Nước đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục vụ nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ tỉnh trong từng thời kỳ cách mạng. Nhiều xã luận do đồng chí Chủ nhiệm báo chấp bút như xã luận trên số báo ra ngày 23 - 2 - 1965, nhan đề “Tranh thủ thời cơ đập dập đầu địch xuống, giành thắng lợi to lớn” như một áng hùng văn, như lời hiệu triệu xung trận, chuyển tải những thông tin làm náo nức lòng người: “Chúng ta đang đánh một kẻ địch mà kẻ địch đó đang xâu xé lẫn nhau, đang tìm cách diệt nhau. Chúng ta lại đang trên đà thắng. Cho nên đây là thời cơ cách mạng, thời cơ cho chúng ta đập dập đầu địch xuống, giành thắng lợi to lớn…”.
Giữa những ngày tháng Tư lịch sử, vui mừng khi quê hương 45 năm hoàn toàn giải phóng, cũng là dịp tròn 100 năm ngày sinh đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Trương Chí Công. Đọc lại những dòng tâm thư đồng chí gửi cho người thân ngót hơn nửa thế kỷ trước, càng thấy được tầm vóc lớn lao, tình thương yêu vô bờ bến và bản lĩnh vững vàng của đồng chí Trương Chí Công, người lãnh đạo chủ chốt của Đảng bộ tỉnh trong suốt những năm tháng đánh giặc trên quê hương anh hùng.
Đ.T
