I.
|
T |
rước mặt đoàn quân là cầu Đông Hà rừng rực lửa khói. Đây là trở ngại đầu tiên quân ta gặp phải, trong suốt một ngày tiến quân qua chi chít cứ điểm quân Ngụy bỏ chạy như Miếu Bái Sơn, ngã Tư Sòng, Quán Ngang... Cầu Đông Hà là chiếc cầu quân ta phải vượt qua, áp sát mục tiêu chiến lược là tập đoàn cứ điểm Đông Hà. Đông Hà đã nhìn rõ bằng mắt thường, nhưng đặt chân được vào tập đoàn cứ điểm rất mạnh này quân ta phải trải qua bao thử thách máu lửa. Quân Ngụy tập trung ở đây một lực lượng tương đương với một sư đoàn binh chủng hợp thành. Đó là, trung đoàn 57 sư 3 bộ binh; hai liên đoàn biệt động 4 và 5; hai thiết đoàn 17 và 20. Nằm trong phương án "Tùy nghi di tản", cầu Đông Hà đã bị quân Ngụy đổ xăng, đốt cháy đỏ rực cả khúc sông Cam Lộ trước khi quân ta đến.
Cả đoàn quân binh chủng hợp thành của ta đang ầm ầm khí thế tấn công bị chững lại. Đại đội xe tăng T54 dừng giữa đường, rì rì triển khai đội hình, nòng pháo trên tháp xe lăm lăm hướng về phía Đông Hà, và lập tức nhả đạn khi bộ binh yêu cầu. Hai tiểu đoàn bộ binh thiện chiến, cùng các đơn vị hỏa lực, kỹ thuật phối thuộc, tản ra hai ven đường quốc lộ 1, lục cục đào công sự tránh phi pháo, chờ lệnh. Trên đầu hàng quân đủ mặt cán bộ của hai tiểu đoàn, cũng như của các đơn vị phối thuộc. Đoàn cán bộ tạm trú trong lòng một hố bom. Một cuộc hội ý chớp nhoáng và đi đến thống nhất rất nhanh: Vượt sông!
Phải vượt sông bằng mọi giá! Đó là quyết tâm, đồng thời cũng là truyền thống "Hễ đánh là thắng" của đơn vị. Nhưng, địa hình hoàn toàn mới lạ, lực lượng quân Ngụy cố thủ đầu cầu phía Nam chưa nắm cụ thể, không thể ồ ạt đưa bộ đội vượt sông trước một địa hình chưa được trinh sát, và trước hỏa lực địch đang bắn ra như "vãi trấu" suốt quãng sông sáng rực, hắt xuống từ chiếc cầu đang cháy.
Tổ chức nhanh một tổ vượt sông trinh sát! Phương án đưa ra và lập tức được thực thi. Dẫn đầu tổ vượt sông trinh sát là chính trị viên tiểu đoàn 1 Nguyễn Hải Triều, người con ưu tú của đất Thành Nam, và trưởng ban tác chiến Hoàng Mừng, chàng trai thư sinh của đất Bình Lục, Hà Nam. Hai cán bộ cùng hơn chục chiến sĩ trinh sát của tiểu đoàn và phối thuộc lặng lẽ vượt sông bằng những chiếc phao Ni Lông tự tọa. Cuộc vượt sông táo bạo không thành. Máu của chiến sĩ bắt đầu đổ xuống mảnh đất Đông Hà anh dũng và kiên cường. Nguyễn Hải Triều và Hoàng Mừng đều bị thương. Lực lượng vượt sông bị đẩy lùi về vị trí xuất phát.
Quân Ngụy đã ngửi thấy mùi vị của sự tiêu diệt. Lục lượng bố phòng ở đầu cầu Đông Hà được tăng cường. Pháo binh của chúng từ các nơi, từ ngoài Cửa Việt "Ke" toạ độ "nã" không tiếc đạn xung quanh cầu. Rất nhiều quả đạn câu từ ngoài biển vào nổ tung tóe trên mặt cầu. Quân Ngụy "hy vọng" ngăn đường tiến công của quân ta, và "mong" phá sập chiếc cầu độc nhất trên đường vào Đông Hà nhanh được giờ nào, thì giờ cáo chung của chúng thêm được giờ đó.
"Đưa đội hình lên hướng Tây. Tìm vị trí vượt sông thuận lợi hơn!". Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 1 Lê Tấn Bá, một cán bộ còn rất trẻ, vừa nhận lệnh của cấp trên qua máy bộ đàm. Lúc đó là 20 giờ 45 phút ngày 4.4.1972.
Hướng tiến công của ta vào tập đoàn cứ điểm Đông Hà thay đổi. Địa danh Tây Trì được khoanh đỏ trên các bản đồ tác chiến. Đây là phương án không có trong dự kiến tác chiến của chiến dịch.
II.
Dòng sông Cam Lộ khởi nguồn từ sườn Đông dãy Trường Sơn, chảy ra biển Đông theo hướng Đông - Tây, những xóm làng bám vào những đồi phù sa màu mỡ hai bên triền sông cũng theo hướng đó mà phát triển, tồn tại. Tây Trì bám bờ sông Cam Lộ ở phía Nam. Khác với những làng xóm khác, Tây Trì gần như một hòn đảo; phía Bắc là sông Cam Lộ; phía Nam ngăn cách Tây Trì với cánh đồng hẹp là con suối, ảnh hưởng triệt để chế độ thủy triều của sông Cam Lộ. Cánh đồng hẹp nằm ở phía Nam Tây Trì rất nhỏ ở phía Tây, phình dần ra, gặp làng Đông Hà ở phía Đông. Có lẽ cánh đồng này thường xuyên bị hạn nặng, tháng ba, tư mà chỉ nhìn thấy rặt là ngô và khoai lang. Địa hình Tây Trì được phân thành hai khu Đông và Tây rõ rệt, bởi con đường sắt xuyên Việt chạy qua. Trên quãng đường sắt bị phá hoại này, ở phía Nam Tây Trì có một chiếc cầu nhỏ, vượt qua con suối, nối Tây Trì với ngôi chùa Tám Mái. Tuy đã bóc hết lớp sàn mặt, nhưng cầu vẫn còn nguyên "Sát xi" có thể qua lại được. Tây Trì là một thôn trù phú, chưa hề bị bom đạn cày xới. Đây là kiểu khu trù mật, hay một kiểu thôn ấp liên gia mà chính quyền Mỹ Ngụy đổ công của vào xây dựng sau hàng rào Mắc-na-ma-ra. Lực lượng quân Ngụy chiếm giữ Tây Trì khoảng một đại đội có tăng cường hỏa lực.
21 giờ cùng ngày, mật khẩu phát ra: "Có phải tiểu đoàn một, đoàn Đông Hà không?" và đáp lại "Tiểu đoàn một Đông Hà đây!" đúng với quy định của mặt trận. "Theo tôi!". Người trinh sát của thị đội Đông Hà, được cử đến dẫn đường trao đổi mật khẩu với tiểu đoàn trưởng Bá.
Tiểu đoàn 1 đoàn Đông Hà là mật danh, tiểu đoàn được trao trước khi vào chiến dịch. Thực tế, tiểu đoàn là tiểu đoàn 1, trung đoàn 56, sư đoàn Quân tiên phong 308, một cái tên mà cả Mỹ lẫn Ngụy nghe đến là đã bàng hoàng vì những trận đánh nổi tiếng như: Ngã ba Bản Đông, chân đồi không tên, Tra Ki, Tra Ki Nọi, tiêu diệt gọn thiết đoàn 17 trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, 1971.
24 giờ cùng ngày, được sự giúp đỡ của người trinh sát thị đội Đông Hà, toàn bộ lực lượng của tiểu đoàn có mặt tại làng Nghĩa An, phía Tây cầu Đuồi, một chiếc cầu bị phá hoại từ hồi kháng chiến chống quân Pháp. Bộ xương của cầu Đuồi, với những nhịp bằng sắt gục xuống mặt nước, ban đêm ngó đen sì, và chới với như những bàn tay dơ lên đầu.
Nước sông Cam lộ đang rút, nhưng mặt sông vẫn rộng mênh mông, loang loáng và chập chờn trong ánh sáng, đỏ quạch của các loài pháo sáng, cùng những tia chớp giật của các loại pháo. Tây Trì im lặng và cũng chập chờn lúc thì lóe lên, lúc lại chìm nghĩm đầy bất trắc.
Địa điểm vượt sông, đánh chiếm Tây Trì của tiểu đoàn chưa bị lộ. Dân trong làng đều bị quân Ngụy dồn hết vào trong làng Đông Hà. Chúng quỷ quái phá hủy hết mọi phương tiện có thể dùng để vượt sông. Hơn năm trăm con người chứ ít ỏi gì! Vượt sông bằng những phương tiện tự tạo?! Đành rằng khoa mục vượt sông bộ đội được huấn luyện thành thục. Nhưng huấn luyện kỹ đến đâu thì vẫn là thao trường, mọi tình huống đều được bảo hiểm, còn đây là chiến trường, bộ đội không thể tùy tiện. Tư tưởng muốn vượt sông nhanh của vài cán bộ được uốn nắn ngay bằng nghị quyết của Đảng ủy tiểu đoàn. Hình thức vượt sông vẫn là phương pháp truyền thống, nhưng được triển khai tỉ mỉ, khắt khe hơn. Lấy tổ ba người làm cơ sở, hai người biết bơi kèm một người bơi kém. Vượt sông xong bộ đội ở đâu trở về đó, tuyệt đối sáo trộn, ảnh hưởng đến chiến đấu.
Những chiếc phao ni-lông, những cây chuối được cuốn làm bè, đang rậm rịch chuẩn bị. Cánh quân đầu tiên vượt sông do tiểu doàn phó Nguyễn Văn Toán chỉ huy. Lực lượng gồm có đại đội 1 do đại đội trưởng Nguyễn Văn Đồng, một cán bộ nổi tiếng gan lì.
3 giờ 15 phút cùng ngày. Lực lượng vượt sông của Toán và Đồng vừa dời bờ sông chưa được bao nhiêu người thì cánh quân địch chiếm giữ Tây Trì phát hiện. Chúng vãi đạn như mưa rào trên mặt sông, nơi các chiến sĩ của chúng ta đang bập bềnh dưới nước. Chúng còn cầu cứu pháo binh khắp mặt trận "ke" điểm bắn, tới tấp "nã" vào địa điểm tiểu đoàn đang vượt sông. Mỗi quả pháo nổ trên mặt đất nguy hiểm mười, thì khi nổ dưới nước nguy hại lên đến một trăm lần. Bộ đội đang bồng bềnh trên mặt nước sẽ thương vong nhiều.
Đội hình vượt sông của tiểu đoàn bị chia cắt thành nhiều mũi. Trước thực trạng như vậy, Bộ Tư lệnh tiền phương điện cho tiểu đoàn "Ngừng ngay cuộc vượt sông, chờ thời cơ thuận lợi hơn". Cả tiểu đoàn, từ cán bộ chiến sĩ đều nhô ra khỏi công sự, có người nhô ra hẳn bờ sông, mắt rưng rưng nhìn đồng đội đang nhấp nhô trên mặt sông ầm ầm lửa khói. Thật bất ngờ, pháo của quân Ngụy càng bắn nhiều về phía bờ Bắc, thì lớp lớp sóng xô về phía bờ Nam, thời cơ để các chiến sĩ vượt sông, áp sát bờ phía Nam càng nhanh.
III
Bầu trời Đông Hà rạng dần, lờ mờ sương mai, bàng bạc. Tiếng súng AK điểm xạ loạt ngắn, mỗi lần nhấn cò chỉ đủ cho hai viên đạn ra khỏi nòng. Lối bắn tiết kiệm, và chính xác của bộ đội đã nổ trong Tây Trì. Nhưng, những loạt đạn đó ít quá! Tiếng của lựu đạn, của B40, B41 có lúc rộ lên. Điều này chứng tỏ lực lượng vượt sông của tiểu đoàn, lọt vào Tây Trì quá mỏng. Thật vậy, Toán và Đồng chỉ có tám chiến sĩ. Trong đó bốn người là lính hỏa lực.
Với kinh nghiệm của một người lính bộ đội địa phương tỉnh Quảng Đà, ba lần được tặng bằng dũng sĩ, Toán hiểu rằng trong hoàn cảnh chênh lệch quá lớn về lực lượng, cứng đờ trong tác chiến là thất bại. Đã có lúc Đồng và Toán bị quận Ngụy dồn ép ra đến sát bờ sông. Địa hình không cho phép dùng B40, B41. Toán tận dụng những thứ vũ khí quân Ngụy bỏ lại, cùng với anh em đánh trả quân Ngụy đông hơn gấp nhiều lần. Toán dự đoán rằng: Với tình hình thực tại, đại quân của ta chưa thể vượt sông tiếp ứng được. Cuộc đối đầu của chiến sĩ trong Tây Trì còn dai dẳng, ác liệt hơn rất nhiều. Nếu anh và số chiến sĩ này bị đánh bật ra khỏi Tây Trì không những phải hy sinh mà vị trí vượt sông của tiểu đoàn cũng bị địch khống chế. Phải cắm trụ vững chắc ở đây! Nhưng với một lực lượng mỏng như thế này "vấn đề" bảo toàn lực lượng và tiết kiệm dược đạn là cần thiết Toán trao đổi với Đồng chỉ huy anh em đánh thận trọng, nhưng phải bám thắt lưng địch, nếu rời ra, phi pháo của chúng ta cho "ăn" no đòn. Vì vậy, các chiến sĩ điểm xạ từng loạt ngắn, đánh chiếm từng căn nhà, chiếm từng tấc đất.
10 giờ ngày 5-4-1972. Ở phía Bắc, trong làng Nghĩa An, tại điểm vượt sông của tiểu đoàn, tuy chỉ cách nhau một con sông, tiểu đoàn trưởng Lê Tấn Bá không liên lạc được với tốp chiến sĩ ở phía Tây Trì. Bằng ống nhòm thỉnh thoảng tiểu đoàn trưởng nhìn rõ những người lính mặc trang phục màu cỏ úa thoắt ẩn, thoắt hiện, và những loạt đạn ngắn của những người đang bám Tây Trì. Trong số đó, ai còn, ai đã hy sinh trong cuộc vượt sông không thuận lợi này, nắm chưa cụ thể để báo cáo với cấp trên và yêu cầu chi viện cho anh em. Bá nhận được câu trả lời chắc nịch của sư đoàn trưởng Đào Bình Sung "Cậu động viên anh em trong tiểu đoàn chuẩn bị vượt sông. Còn tình hình các chiến sĩ ở Tây Trì, không lo!". Sư trưởng nói với Bá như thế, có nghĩa là việc đánh Đông Hà không còn ở thế đánh nhanh nữa, mà đã chuyển sang thế đánh chậm, đánh chắc.
Nỗi lo của tiểu đoàn trưởng Bá, và toàn thể chiến sĩ tiểu đoàn 1 vợi đi khá nhanh, ấy là khi họ nghe ở phía Tây Trì các loại hỏa lực của ta rầm rập nổ. Qua phương tiện liên lạc, Bá được biết, Đại đội 3 của tiểu đoàn phối thuộc với tiểu đoàn 3 vượt sông Cam Lộ ở phía Tây thuận lợi hơn. Đại đội 3 đang đánh địch ở cao điểm 30, sát phía Tây đường 9 và đang triển khai đội hình bắt liên lac với chiến sĩ trong Tây Trì. Chẳng những tiểu đoàn trưởng mà cả chiến sĩ tiểu đoàn mừng như chính mình đang được đồng đội chia lửa. Cán bộ chiến sĩ tiểu đoàn 1 càng tin vào sự điều chỉnh thế trận của cấp trên.
Trong lúc đó ở Tây Trì, bất ngờ cánh quân Ngụy nghe tiếng súng ở phía Tây, chúng biết là đang bị một lực lượng mạnh đánh thọc sườn. Giữa lúc quân Ngụy luống cuống, Toán và Đồng dẫn các chiến sĩ đánh dấn lên đẩy được cánh quân ra khỏi Tây Trì.
Với một lực lượng mười người, tiểu đoàn phó Nguyễn Văn Toán và đại đội trưởng Nguyễn Văn Đồng đã làm chủ hoàn toàn vị trí Tây Trì. 20 giờ cùng ngày cả tiểu đoàn đã ồ ạt vượt sông. Cán bộ chiến sĩ tiểu đoàn củng cố Tây Trì thành một cụm chốt chặn liên hoàn, kéo dài suốt 24 ngày đêm.
B.T
