Chúng tôi ngỡ ngàng trước quyết định bán cây mai của ba, không những gia đình tôi mà cả những người bạn của ba cũng vậy. Họ hiểu rằng ba rất đam mê cây cảnh, đặc biệt say mê loài hoa mai. Hiện ba đang sở hữu cây mai cổ thụ thuộc loại hiếm. Đã bao lần nhà lâm vào cảnh khốn cùng, kiệt quệ, có nhiều người hỏi mua cây mai với giá tương đương sáu cây vàng mà ba vẫn không chịu bán. Lúc ấy, sáu cây vàng đối với gia đình tôi là một tài sản rất lớn.
Nhưng lần này thì khác, bệnh của mẹ tái phát, anh em tôi đang học đại học, đứa năm đầu, đứa năm cuối, tất cả đều dựa vào lương hưu của ba. Thế vẫn chưa phải là lí do buộc ba phải bán cây. Có lẽ là do sợ bị mất cắp, nhà không có tường cao cổng kín. Dạo này nghe đồn người ta về hỏi mua cây với giá rất cao nên bọn nghiện, lũ trộm cắp ngày đêm rình rập làm ba mất ăn mất ngủ. Người ta giữ cây bằng cách dùng một sợi xích sắt to trói cây, nhưng ba thì không, ba xem cây như một người bạn đáng được tôn trọng. Ba bảo rằng làm như thế là xúc phạm kẻ sĩ, chẳng thú vị gì.
Cho đến bây giờ vẫn không ai biết tuổi chính xác của cây mai. Ông giáo già trong làng đã mua lại nó từ một người đào được ở trong rừng. Nó ở với ông giáo được ba mươi năm, rồi về với ba đến lúc này được hai bảy năm, vị chi nó đã làm bạn với hai ông giáo làng gần sáu mươi năm. Ba có được cây đại lão mai này là cả một câu chuyện dài… Có rất nhiều người muốn mua cây này với giá tiền cao hơn giá đã bán cho ba, nhưng ông giáo đã chọn ba. Ba bảo, không phải vô tình mà ba sở hữu được nó, người và cây đã bén duyên với nhau từ nhiều kiếp trước.
Cây cao khoảng một mét, đường kính ở gốc hơn gang tay người lớn. Chi cành của nó chắc khỏe, mọc phân bổ đều về mọi phía rất hợp lí và được uốn nắn mềm mại tự nhiên. Thoạt nhìn khó có thể nhận biết được nét mềm mại kia có sự can thiệp của bàn tay con người. Sau nhiều lần sang đổi chậu, bộ rễ của nó được cơi lên rất gợi cảm nhằm phô bày sự vững chãi và cổ thụ. Cây có dáng dấp như một chú chim phượng đang dang đôi cánh uyển chuyển múa giữa đất trời. Cũng vì thế mà ba đã đặt tên cho cây là Phượng vũ mai.
Năm nào cũng thế, dù thời tiết có khắc nghiệt, có thay đổi thất thường thì bằng kinh nghiệm lâu năm của mình và nương theo thời tiết, ba chỉ cần vài thủ thuật đơn giản là cây cho hoa nở đúng vào dịp tết. Cây nở hết mình, cho rất nhiều hoa, hoa tươi lâu và rực rỡ. Giữa người và cây như có một mối tương giao thầm kín, cây cũng hiểu và biết chiều chuộng lòng người. Và cũng vì thế cây đã dồn hết sinh lực bên trong để bung, phô ra hết những gì mình có để mê hoặc và làm say đắm lòng người mỗi khi tết đến xuân về.
Phượng vũ mai trước hết là người bạn quý, tri kỷ của ba và cũng là niềm tự hào, kiêu hãnh của ba. Sáng mồng một tết, sau khi cho tiền mừng tuổi con cháu trong nhà xong, việc tiếp theo của ba là lì xì mừng tuổi cho cây. Mười mấy chậu mai trong vườn nhà đều được treo bao lì xì màu đỏ lên. Thường mỗi “cu cậu” mai chỉ được khoảng hai mươi ngàn đồng, riêng Phượng vũ mai được ba cưng chiều hơn cả, tiền lì xì cho Phượng vũ mai thường là một trăm ngàn đồng, có khi nhiều hơn. Mỗi lần có vài cơn gió thoảng qua, những bao lì xì đỏ đong đưa, rung rinh trong gió rất vui mắt, cảm giác như chúng cũng hân hoan, mừng rỡ khi được cho tiền. Ra giêng khó khăn, nếu có bạn đến chơi nhà đột xuất, cần đến tiền mua trà rượu, ba đến chỗ mấy chậu cây bảo, cho tớ mượn lại tiền tiêu đỡ… hẹn tết sau nhé!
Mấy năm nay rét đậm kéo dài, mai những nơi khác nở muộn, nhưng riêng Phượng vũ mai thì cho rất nhiều hoa. Hoa nở kín vàng cả cây, rất nhiều người đến xin chụp ảnh lưu niệm. Tất thảy mọi người đều phải trầm trồ thán phục, ngợi khen, họ bảo rằng ba là người rất đỗi hạnh phúc vì có được cây lão mai quý và đẹp như thế này. Nhưng không, có gì đó đượm buồn ẩn giấu trong đôi mắt của ba. Rằng duyên hội ngộ của nó với ba sắp hết, sắp đến ngày… Chao ôi! Hạnh phúc tự trong nó đã có mầm mống của sự khổ đau.
Người mua cây cũng là một nghệ nhân chơi mai nổi tiếng của vùng Đại Lộc, Quảng Nam. Người ta bảo những ai chơi mai và mê đắm mai đều có cá tính gần giống nhau, họ kiệm lời, chân thành, cẩn trọng và có chút gì đó ngang tàng rất khác người… Năm ngoái vị khách này đã về đây và đã ngủ lại với ba một đêm. Có vẻ như họ hợp và rất quý trọng nhau. Hai ông chẳng nói gì nhiều, cứ im lặng mà cũng ngồi với nhau đến gần sáng. Cuộc mua bán giữa hai ông cũng có nhiều điều khác lạ. Đối với những cây mai ở đẳng cấp thượng thừa thì các nghệ nhân không dùng đến từ mua bán. Anh biếu tôi thì tôi xin tặng lại anh. Thế đấy, thật khác lạ.
Nhớ những lần trước, ông chủ khách sạn ở Đông Hà đã nhiều lần về năn nỉ trả cho ba sáu cây vàng và thậm chí có thể nhiều hơn nữa để mua cây mai mà ba vẫn im như thóc, không bán. Nay ba bán cho nghệ nhân kia với giá tương đương năm cây vàng. Một người nghèo như ba mà xem giá trị một lượng vàng nhẹ như sương khói vậy thì không lạ sao được.
- Quan trọng là đã tìm cho cây mai một nơi vừa ý - ba giải thích - chút lòng mọn của kẻ sĩ đối với bạn tri kỉ chỉ một lượng vàng thì có đáng là bao…
Trước khi đưa Phượng vũ mai đi, ông khách khệ nệ bưng từ trên xe xuống một chậu mai uốn thế thác đổ. Cây thật đẹp, mặc dù cây nhỏ nhưng theo cảm nhận của riêng tôi cây mai cũng đã nhiều tuổi rồi.
- Tôi hiểu được nỗi buồn và sự trống vắng của ông khi không có cây mai để bầu bạn. Nên tôi tính trước mang theo cây này ra để biếu ông, xin ông nhận cho. Cây này tôi gieo từ hạt được hai mươi năm rồi đấy.
Sau một hồi im lặng rất lâu, cuối cùng ba cũng lên tiếng:
- Xin bái phục, bái phục bác. Mai mà bác triển khai theo thế Huyền nhai được như thế này thì thật là kỳ tài. Loại này chúng rất khó tính và khó ở mà bác cho nó ôm đá hoàn kín như thế này thì quả thật xưa nay hiếm. Thôi, bác “ép” tôi đến cơ sự này thì cũng xin cảm ơn bác lắm lắm. Thật cảm khái tấm lòng và tài năng của bác.
Cảnh mua bán giữa ba và ông khách diễn ra nhẹ nhàng, ấm áp làm sao. Mặc dù nghèo nhưng họ sẵn sàng cho nhau những tác phẩm có giá trị lên đến vài chục triệu đồng mà cứ như không vậy.
Có lẽ chẳng bao giờ tôi quên được hình ảnh ba đứng bất động nhìn theo hàng giờ khi người ta chở Phượng vũ mai đi. Cả nhà nhìn theo ba, ai cũng hiểu được ông buồn thế nào, ước gì tôi có thể sớt bớt cho ba một chút gì trong lúc này cho ba được vui. Xe chạy đã lâu mà ba vẫn chưa quay lại, cả nhà cũng đang dõi theo ba, đôi vai gầy guộc của ba thỉnh thoảng rung giật lên từng đợt vì không thể kìm nén nỗi xúc động. Ba đã khóc. Ba khóc thật rồi, lần đầu tiên trong đời tôi thấy ba khóc. Cảm xúc trong tôi trào dâng mãnh liệt, hình ảnh ba với đôi vai gầy nhòa dần trong mắt đầy lệ của tôi. Tôi khóc, em tôi khóc và mẹ cũng khóc. Lau vội nước mắt mỗi người tản ra mỗi hướng, mẹ nói:
- Lấy ông bao nhiêu năm bây giờ mới thấy ông khóc. Đá cũng phải mềm…
Đêm đã khuya, ba vẫn chưa đi ngủ, ông ngồi ở cuối sân, nơi hồi sáng còn để chậu Phượng vũ mai. Tôi cũng không ngủ được, đầu óc cứ miên man với bao suy nghĩ và những ám ảnh chuyện mua bán lúc ban chiều giữa ba và ông khách. Cứ như chuyện của những kiếm khách, hiệp sĩ thời xa xưa. Họ sống với nhau đẹp quá, ấm áp quá. Cuộc sống cũng vì thế mà trở nên nhẹ nhàng, thú vị và đáng yêu hơn. Đâu đó giữa cuộc đời này vẫn còn có nhiều chuyện đẹp đáng học và đáng suy ngẫm biết bao. Chuyện của các cụ đã cho tôi những ấn tượng đẹp, những bài học quý về cách đối nhân xử thế đầy tình người. Ba từng dạy rằng, ngoài việc biết nâng niu quý trọng vật chất, biết coi trọng giá trị của đồng tiền thì đồng thời cũng phải học cách xem nhẹ và coi thường đồng tiền một cách đúng mực.
N.H.M.Q
