Người & đất quê hương

19/08/2023 lúc 16:57

1. Đây là bài viết tiếp theo bài “Mấy suy nghĩ về Văn hoá Quảng Trị cổ” đã đăng trên tạp chí Văn hoá Quảng Trị số 15 (6 - 1993) và số 17 (2 - 1994). Bài trước viết dựa vào công tác điền dã (tháng 3 - 1992). Bài này viết dựa vào kết quả cả 3 mùa điền dã 3 - 1992; 7 - 1993; 7 - 1994; cái gì viết kỹ thì ở đây chỉ nhắc sơ qua theo một hệ suy nghĩ khác hay và mới hơn.

19/08/2023 lúc 16:57

 “Đại Nam liệt truyện” (ĐNLT) (1) là bộ sách đồ sộ do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn vào giữa thế kỷ 19, chép tiểu sử của hàng ngàn nhân vật từng sống và hoạt động trên một chặng đường lịch sử dằng dặc chừng, hơn 300 năm kể từ khi Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào lập nghiệp ở Ái Tử (1558) đến năm Đồng Khánh thứ 3 (1888). Người viết bài này không đủ kiến thức và kinh nghiệm để bàn luận về bộ sách, chỉ xin mạo muội làm công việc lược thuật đôi dòng về những người có tên tuổi của huyện nhà được ĐNLT ghi là quê quán ở huyện Minh Linh.

19/08/2023 lúc 16:57

 Địa danh và địa danh học là một vấn đề phức tạp, không những ở Việt Nam mà nói chung trên toàn thế giới. Xét cho cùng, địa danh được sử dụng bởi ít nhất 3 chủ thể:

19/08/2023 lúc 16:57

 Vốn là một dân tộc yêu hòa bình, vương triều Lý đã ra sức xây dựng đất nước giàu mạnh. Đặc biệt kể từ sự kiện vua Lý Thải Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long (1010), nước Đại Việt được tổ chức lại và mọi mặt kinh tế - xã hội đều đổi mới.

19/08/2023 lúc 16:57

 Theo quốc lộ 1 từ Bắc vào Nam, qua hết địa phận tỉnh Quảng Bình, quý khách sẽ phải vượt qua một cung đường quanh co uốn lượn dài 3km, hai bên là đồi núi nhấp nhô, khe suối róc rách. Đó chính là nơi mà xưa kia gọi là Truông Nhà Hồ, nơi nổi tiếng hoang vu rậm rạp và đầy trộm cướp.

19/08/2023 lúc 16:57

 Lúc nhỏ ở quê nội, cứ đến tháng 7 âm lịch mệ tôi mời bác Đạo Tiều, thầy Phù thủy cúng đất cầu an, dâng sớ bạch Thổ thần. Bắt đầu là câu: Duy Đại Nam quốc, Quảng Trị tỉnh, Vĩnh Linh phủ, Huỳnh Công tổng, Huỳnh Công xã, Tây giáp cơ phụng đạo… Tôi biết quê tôi là xã Huỳnh Công, đứng đầu tổng Huỳnh Công. Tôi hỏi bác Hai, ông Âm Xuân: Mần răng mà kêu xã Huỳnh Công? Bác nói: là xã của ông Huỳnh. Ông họ Huỳnh lập ra xã này. Chỉ biết thế, không hỏi thêm. Và cũng chẳng quan tâm gì việc này.

19/08/2023 lúc 16:57

Chỉ kể thời nhà Nguyễn, tỉnh Quảng Trị ta đã có đến 4 vị hoàng giáp, 11 vị tiến sĩ, 10 vị phó tiến sĩ, 10 vị phó bảng cùng trên 165 vị cử nhân Hán học, nhưng cho đến nay còn số tác giả nắm chắc được ghi lại thấy chưa tương xứng. Chắc rằng, ngoài sự mất mát qua thiên tai, hỏa hoạn

19/08/2023 lúc 16:57

Những ngày cuối đông, se lạnh. Tôi tìm về làng Đạo Đầu (xã Triệu Trung, huyện Triệu Phong) quê hương của vị tướng Phan Văn Thúy với một hy vọng rất đổi mỏng manh rằng những trang phổ và những ký ức từng vang bóng về một thời về vị danh tướng đầu tiên Triều Nguyễn liệu còn lưu lại một điều gì đó bổ ích. Đã lâu người danh trong vùng

19/08/2023 lúc 16:57

Đứng trên đường cái bên ngoài chợ Phiên phóng xa tầm mắt, ta sẽ có một cảm giác choáng ngợp bởi mình đang là tâm điểm của một vùng lòng chảo có bán kính quét 5km mới đến chân núi thấp lô nhô viền nhẹ chung quanh. Tên Cam Lộ đã thăng hoa từ lâu trong quá khứ nay lại trở về là tên huyện, tên thị trấn, một trạm trung chuyển vào sâu nội địa của động mạch chủ xuyên Trường Sơn, có chợ Phiên là trọng điểm kinh tế nhộn nhịp của vùng thượng lưu sông Hiếu.

19/08/2023 lúc 16:57

 Vùng quê Triệu Phong cũ vào đầu thế kỷ XX – nơi của Khổng sân Trình đã vãn xế bóng – vẫn còn vài vị giáo học truyền bá chữ nghĩa thánh hiền. Từ Đại Áng xuống Lập Thạch có giáo Liêm, giáo Phùng. Qua Dương Lệ Đông có bác học Luân, xa hơn có giáo Thâm làng Vệ Nghĩa. Học Luân – ông nội của đồng chí Trần Hữu Dực hay giáo Thâm – Bố của GSTS Hồ Ngọc Đại bây giờ đều là những ông giáo tiến bộ. Dạy học không phải là nghề mà để truyền bá cách mạng.

19/08/2023 lúc 16:57

 Tiếp theo là các công trình tìm hiểu về đất đai từ Tam Sơn xuống đến Ba-Hà của ông Hà Lạc, mối quan hệ môi sinh và truyền thống một làng của anh Trần Thanh Tâm, chúng tôi xin có một số tư liệu về sự hình thành các làng xã vùng trung tâm huyện Do Linh ngày nay. Qua những tư liệu này, chúng ta thấy rõ hơn các cụm cư dân lần lượt đến khai thác vùng này, góp thêm những hiểu biết về những làng xã vùng trù phú của hạ lưu của dòng nước Tam Sơn.

19/08/2023 lúc 16:57

Bài các Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị (VHQT số 17) là một tư liệu quý. Chẳng những giúp cho bạn đọc ở quê hương mà cả bạn đọc ở phương xa cũng hệ thống được các trào lưu cách mạng của tỉnh nhà.

19/08/2023 lúc 16:57

T





ổng Bái Trời thuộc vùng gò đồi có đất bazan ở Gio Linh tỉnh Quảng Trị. Năm 1775, trong phủ biên tạp lục, Lê Qúy Đôn đã dành những dòng viết về Tổng Bái Trời như một “Đặc khu kinh tế” của xứ đàng trong. Đến đầu thế kỷ 20, Mdelein Colani đến vùng đất này để khảo cổ. Mdelein Colani chú ý những giếng cổ xếp bằng đá và những đá thần ở đây. Ai là chủ nhân của những giếng cổ, đá thần? Mdelein Colani đã có kiến giải nhưng chưa có thuyết phục. Những năm gần đây, Lê Duy Sơn trở lại vấn đề giếng cổ với những kiến giải mới nhưng chưa rốt ráo. Vì vậy, trở lại vấn đề Mdelein Colani từng nêu là một việc cần  làm đối với giới nghiên cứu văn hóa lịch sử.
I. TỔNG BÁI TRỜI QUA THƯ TỊCH
1. Đặc khu kinh tế Tổng Bái Trời:
Để hình dung về Tổng Bái Trời vào thế kỷ 18, chúng ta hãy tham khảo những dòng tư liệu trích trong PBTL của Lê Qúy Đôn.
Danh mục làng xã do Lê Qúy Đôn ghi chép trong PBTL ghi: “Tổng Bái Trời, 20 phường: Tân An, An Hướng, Trung An, An Định, Cảnh Sơn, Long Sơn, Gia Định, An Khê, Phúc Ốc, Thương Nhậm, Phú Vinh, An Định Nha, An Phúc, Khang Xá, Nam Dương, Bình An, Phú Xuân, Khe Sông, An Lộc” (PBTL, NXB KHXH, Hà Nội – 1997, trang 82). Một nguồn lợi đáng kể ở Tổng Bái Trời là lúa, nếp. ...........

19/08/2023 lúc 16:57

Tôi có nhiều bạn đồng nghiệp trong anh em trẻ, sẽ dành dịp khác (nếu còn) viết nhiều hơn. Ở đây xin kể lại tình bạn của tôi với Huy Phương và Lương An, hai người bạn cùng lứa tuổi.

19/08/2023 lúc 16:57

T





ạp chí Văn hóa Quảng Trị số 17 có đăng bài: “Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị qua các thời kỳ cách mạng” của đồng chí Thanh Sơn. Cùng với ý kiến của anh Phan Quốc Sắc ở tạp chí Cửa Việt số 2. Tôi xin có 3 ý kiến sau đây:

19/08/2023 lúc 16:57

N





hân vật lịch sử dân tộc ta suốt trong bề dày lịch sử dựng nước, khai sơn phá thạch, mở mang bờ cõi cũng như chống ngoại xâm, bình nội loạn có rất nhiều những bậc tài ba lỗi lạc, anh dũng kiên cường và có chân dung để lại khá rõ ràng mạch lạc. Nhưng cũng có những con người khá phức tạp, cái đúng, cái sai, có công, có tội, thậm chí có khi thân thế gắn bó với kẻ thù mà lòng dạ lại tận trung với nước. Đánh giá loại nhân vật đó thật khó. Công việc có thể làm được trước mắt là tạm ghi lại một cách trung thực việc làm của họ để hậu thế suy ngẫm. Trên tinh thần chung đó, bằng vào tư liệu điền dã và nguồn sử liệu để lại tuy có ít ỏi, tôi viết ra đây những ghi nhận ban đầu về ông Nguyễn Hữu Bài, một nhân vật lịch sử thời cận đại quê ở Quảng Trị.

19/08/2023 lúc 16:57

L





àng Đông Vu của Quảng Trị ngày xưa, có phải là làng Đông Lai bây giờ không? Nghe tôi hỏi vậy, anh Lương An - nhà thơ, nhà văn và cũng là nhà sử, bèn nói ngay: “Làng Đông Vu trước kia, chính là làng Đông Lai ngày nay của ông, chứ còn làng nào lọt được vào đó nữa…!” Biết vậy, nhưng cũng có điều phải đắn đo thêm. Chỉ trích vài câu trong hai gia phả, viết bằng chữ Hán từ thời xưa mà tôi còn lưu, cũng đã có vấn đề cần được lý giải.

19/08/2023 lúc 16:57

L





ần đầu tiên tôi được đọc cuốn văn học dân gian sưu tầm và biên soạn khá đầy đủ, bao quát về văn học dân gian của vùng đất Triệu Hải(1).
Nhân danh là con dân Triệu Hải, tôi chân thành cảm ơn tác giả và những người cộng sự, biết ơn các nhà làm văn hóa huyện Triệu Hải và Bình Trị Thiên (cũ) đã tích cực tạo điều kiện cho tập sách cũ ra đời. Về giá trị và ưu điểm của tập văn học dân gian đã thể hiện qua nội dung được trình bày cũng như lời nói đầu của Sở Văn hóa thông tin Bình Trị Thiên và bài mở đầu của tác giả, không ai phủ nhận và nghi ngờ được.